T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/401
KARAR NO : 2021/649
KARAR TR : 29/11/2021
ÖZET: İdari işlemin iptali veya tam yargı davası niteliğinde olmayan davanın ADLİ YARGI yerindegörülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Hazine ve MaliyeBakanlığı
Vekili : Av. N.K.T.
Davalı :S.D.
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı idare ile davalı arasındaimzalanan hibe sözleşmesine aykırılıktan bahisle adliyargı yerinde alacak dava açılmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Van 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 30/05/2017tarihli ve E.2016/137, K.2017/343 sayılı kararı ile,davanın esastan kabulü ile sözleşmenin ilgili maddesinegöre işletilecek faizle birlikte belirlenen tutarındavalıdan tahsiline karar verilmiştir.
3. Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. HukukDairesinin 09/07/2019 tarihli ve E.2018/607, K.2019/1292 sayılıkararı ile; "Avrupa Birliği fonlarınıntahsisine ilişkin sözleşmenin idari sözleşmeolduğu" gerekçesiyle yukarıda anılan ilk derecemahkemesi kararının "re'sen kaldırılmasına"ve yeniden bir karar verilmek üzere mahkemesine gönderilmesine kesinolarak karar verilmiştir.
4. Van 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 19/11/2019tarihli ve E.2019/263, K.2019/365 sayılı kararı ile,"uyuşmazlığın idari yargı yerindeçözülmesi gerektiği" gerekçesiyle davaşartı yokluğundan davanın usulden reddine kararverilmiştir.
5. Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. HukukDairesinin 14/07/2020 tarihli ve E.202/791, K.2020/1045 sayılıkararı ile, istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olarak kararverilmiş ve böylelikle ilk derece mahkemesi kararıkesinleşmiştir.
B. İdari Yargıda
6. Ankara 18. İdare Mahkemesinin 06/05/2021tarihli ve E.2021/790 sayılı ara kararı ile;"imzalanan hibe sözleşmesinin özel hukuksözleşmesi olduğu ve davalının idareolmadığı ve adli yargının görevliolduğu" sonucuna varılarak, 2247 sayılı Kanun'un19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesiiçin dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesinekarar verilmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 2. maddesindeki düzenlemeye göre, “ İdaridava türleri şunlardır:
a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil,sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâledilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılantam yargı davaları (…)"
B. Yargı Kararları
8. Anayasa Mahkemesinin 21/09/1995 tarihli veE.1995/27, K.1995/47 sayılı kararının "menfaatihlali" koşuluna dair ilgili kısmı şöyledir:
“İptal davaları, kesin ve yürütülmesizorunlu nitelikteki idarî işlemler hakkındaaçılabilir. Böyle bir idarî işlemin iptalininistenilebilmesi için davacının menfaatinin ihlâledilmiş olması gerekir. Yargı kararlarında veöğretide "menfaat", dâvacı ile iptaliniistediği idarî işlem arasındaki bağı, ilgiyianlatır. İdarî işlem ile dâva açan kişiarasında meşru, güncel ve ciddî bir ilişkisözkonusu ise dâvada menfaat bağı bulunduğu kabuledilmektedir. Bunun dışında öznel (subjektif) birhakkın ihlâl edilmesi koşulu araştırılmaz.
Hak, hukukun koruduğu menfaattir. Özelhukukta her menfaat korunmaz. Kamu hukukunda ise iptal davaları yoluylaher menfaatin korunması zorunludur. Tam yargı davalarınınaksine iptal davalarında davacı olabilmek için menfaatihlâlinin yeterli sayılması, idarenin hukuka uygundavranmasını sağlamak amacına yöneliktir. Her ne kadarbu amacın tam olarak gerçekleşebilmesi için menfaatihlâli koşulunun aranmaması düşünülebilirsede, bu durumda, idarî işlemlerle ilgisi bulunmayan kişilerindava açması sonucu idare devamlı dava tehdidi altındakalır ve böylece idarenin işleyişi olumsuz yöndeetkilenir.
Dava ehliyeti için aranan "menfaatihlâli" koşulu, her olaya özgü irdelenmiş vedava konusu işlemin davacıyı etkilemiş olmasıidarî yargıda menfaat ihlâlinin varlığıiçin yeterli sayılmıştır..."
9.Danıştay 8. Dairesinin 07/09/2015 tarihli ve E.2015/4292,K.2015/6730 sayılı kararının "menfaatinniteliklerine" dair ilgili kısmı şöyledir:
“2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a bendinde, idari işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılaniptal davaları, idari dava türleri arasındasayılmıştır. Anılan hüküm ile idariişlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetiminiamaçlayan iptal davasının görülebilmesi içinaranılan ön koşul, dava açanın subjektif ehliyetiolan menfaat ihlali olarak belirlenmiştir. İptal davasıaçılabilmesi için gerekli olan menfaat ihlalişartı da ancak, kişisel, meşru ve güncel bir menfaatinbulunması halinde gerçekleşecektir. Diğer biranlatımla, iptal davasına konu olan işlemin, davacınınhukuki, maddi veya manevi durumuna doğrudan veya dolaylı etki etmesigerekmektedir..."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
10.Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL’ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER,Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, NurdaneTOPUZ ve Ahmet ARSLAN'ın katılımlarıyla yapılan29/11/2021 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
11. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'undavanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
12. Dava, davacı idare ile davalıarasında imzalanan Avrupa Topluluğu Tarafından DışFaaliyetler Çerçevesinde Finanse Edilen Hibe Sözleşmesikapsamında, davalının "faydalanıcı" sıfatıylakendi projesinin uygulanması için nakdî hibe verilmesinerağmen, davalı tarafından hazırlanan nihaî raporundeğerlendirilmesi sonucunda "çıkarçatışması" ve "uygun olmayanmaliyet" olarak tespit edilen harcamalarından bahisleSözleşme Genel Koşullarının 18.maddesindeki istirdathükümleri uyarınca sözleşme faiziyle geri ödenmesiistemiyle açılmıştır.
13. Dosyanın incelenmesinden; ortada iptaltalebine konu bir idari işlemin bulunmadığı, yine idarieylem veya işlemden kaynaklı bir menfaat ihlalinin ve kişiselhakkın doğrudan bozulmasının söz konusuolmadığı, dolayısıyla idari yargı yerindeaçılmasını gerektirir bir dava türününmevcut olmadığı anlaşılmıştır.
14. İdari yargıda husumet kamudüzenindendir ve kendisine karşı dava açılan taraf(davalı) mutlaka idare olmalıdır. Yani idari davalardadavalı her zaman idaredir. Uyuşmazlık konusu davada husumetyöneltilen davalının gerçek şahıs olduğuve bu bakımdan da görülen davanın idari yargı yerindegörülemeyeceği teyit edilmiştir.
15. İdari yargının görev alanı, idarehukukunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıklardır.İdare hukuku kuralları içinde, kamu hizmetininyürütülmesi amacıyla, kamu gücü kullanılaraktesis edilen idari işlemler, idari eylem ve idari sözleşmelerdendoğan uyuşmazlıkların görüm veçözümü idari yargının görev alanınagirmektedir. Somut olayda, ortada bir idari davanınbulunmadığı açık olmakla, uyuşmazlığakonu sözleşmenin idari sözleşme olupolmadığının bir öneminin bulunmadığıdeğerlendirilmiş, bu yönde bir incelemeye lüzumduyulmamıştır.
16. Yukarıda açıklanan tüm bu hususlar birliktedeğerlendirildiğinde; idari işlemin iptali veya tam yargıdavası niteliğinde olmayan ve gerçek şahsakarşı açılan alacak davanın görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevli olduğuanlaşılmıştır.
17. Belirtilen nedenlerle; Ankara 18. İdareMahkemesinin 06/05/2021 tarihli ve E.2021/790 sayılıbaşvurusunun kabulü ile Van 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 19/11/2019tarihli ve E.2019/263, K.2019/365 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGI YERİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Ankara 18. İdare Mahkemesinin 06/05/2021tarihli ve E.2021/790 sayılı BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Van 2.Asliye Hukuk Mahkemesinin 19/11/2019 tarihli ve E.2019/263, K.2019/365sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
29 /11/2021 tarihinde, OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Muammer Birol Nilgün Doğan
TOPAL SONER TAŞ AĞIRMAN
Üye Üye Üye
Aydemir Nurdane Ahmet
TUNÇ TOPUZ ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy