T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/657
KARAR NO : 2021/633
KARAR TR : 29/11/2021
ÖZET: Davalı TEİAŞ tarafından anlaşma hükümlerine aykırı olarak fazla tahakkuk ettirildiği iddia edilen Rüzgar Enerji Santrali (RES) katkı payı bedelinin tahsili istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :D. Enerji Üretim Pazarlama İthalat ve İhracat A.Ş.
Vekilleri : Av. A.N.L.Av. F.A.D.
Davalı :Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ)
Vekili :Av. V.N.
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, davacı şirket iledavalı TEİAŞ arasında imzalanan anlaşmahükümlerine aykırı olarak tahakkuk ettirildiği iddiaedilen 21/01/2021 tarihli ve TEE 2020015800183 nolu RES Katkı Payıbedeli faturası nedeniyle fazlaya ilişkin haklar saklı kalmakkaydıyla, fazladan ödenen 21.730.819,29 TL'nin, ödeme tarihindenitibaren işleyecek avans faiziyle birlikte tahsili istemi ile adliyargı yerinde dava açmıştır.
2. Davalı TEİAŞ vekili cevapdilekçesinde, davanın görüm veçözümünde idari yargının görevliolduğunu ileri sürerek yargı yolu itirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 07/07/2021tarihli duruşmada verdiği E.2021/150 sayılı arakararı ile “Davalı vekilinin yargı yoluitirazının reddine” karar vermiştir.
4. Davalı vekilinin olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması istemiylebaşvuruda bulunması üzerine dilekçe, dava dosyasıile birlikte Danıştay Başsavcılığı’nagönderilmiştir.
B. Olumlu GörevUyuşmazlığı Çıkarılmasınaİlişkin Danıştay BaşsavcılığıTalebi
5. Danıştay Başsavcısı,"TEİAŞ Genel Müdürlüğünce kamuhukuku alanında, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tekyanlı olarak tesis edilen RES Katkı Payı bedellerinin tazminiiçin açılan davada yargısal denetimin, idariyargıda yapılması gerektiği" görüşüyle,2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.Olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ilişkin talebin ilgili kısmışu şekildedir:
"...Elektrik enerjisine ilişkinfaaliyetleri, temel olarak “üretim”, “iletim”,“dağıtım” ve “ticaret”başlıkları altında toplamak mümkündür.Hizmetin kesintiye uğramasının alternatif maliyetleri çokyüksek olduğu için bütün bu faaliyetlerin birkoordinasyon içinde yürütülmesi şarttır. Buamaçla, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile 2001yılında kamu tüzel kişiliğini haiz, İdarîve mali özerkliğe sahip ve bu Kanun ile kendisine verilengörevleri yerine getirmek, enerji piyasasını düzenlemek vedenetlemek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)kurulmuştur.
Elektrik piyasası faaliyetleri, 4628sayılı Kanun ile 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunuve ilgili mevzuatında detaylı olarak düzenlenmiştir. 6446sayılı Kanun'un 4. maddesi, elektrik piyasası faaliyetlerini,üretim, iletim, dağıtım, toptan veya perakendesatışı, ithalat ve ihracatı ile piyasa işletimifaaliyetleri olarak sıralamıştır. Kanun'da elektrikenerjisi “iletim” faaliyetinin münhasıran TürkiyeElektrik İletim Anonim Şirketi tarafındanyürütülebileceği düzenlenmiştir. Diğerfaaliyetlerde ise, kamu tüzel kişilerinin yanında, özelhukuk tüzel kişilerinin de hizmetlerin yürütülmesinekatılabileceği öngörülmüştür. Elektrikpiyasası faaliyetlerinin yürütülmesinde kamu-özelayrımı yapılmaksızın, kural olarak, lisans alınmasızorunluluğu getirilmiştir. Bu itibarla, elektrik piyasasıfaaliyetlerinin, arz güvenliğini ve kamu hizmeti gerekliliklerinisağlayacak uyum içinde yürütülmesi adınadüzenleme, denetleme ve kolluk faaliyetlerinde bulunma işlevlerininkamu gücüyle yerine getirildiği bir kamu hizmeti faaliyetiolduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Davalı TEİAŞ, 233sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 3. maddesine ve20.02.2001 tarih ve 4628 sayılı Elektrik PiyasasıKanunu’na dayanılarak çıkarılan 05.02.2001 tarih ye2001/2026 sayılı Bakanlar Kurulu Karan uyarınca İktisadiDevlet Teşekkülü şeklindeteşkilatlandırılmış olup, sermayesinin tamamıDevlete ait, tüzel kişiliğe sahip bir kamu kuruluşudur.Elektrik iletim tesislerini İşletme görevi elektrik enerjisiiletim faaliyetleri kapsamında TEİAŞ tarafındanyürütülmektedir.
(Mülga) 4628 Sayılı ElektrikPiyasası Kanunu'nun 3. maddesinin 5. fıkrasında;"Rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi kurmaküzere yapılmış veya yapılacak olan lisans başvurularıkapsamında, bu Kanun ile 5627 sayılı Enerji VerimliliğiKanunu kapsamında Elektrik İşleri Etüt İdaresi GenelMüdürlüğü tarafından yapılacak teknikdeğerlendirme ve ardından Kurum tarafından yapılacakdeğerlendirme sonucunda lisans almak için gereklikoşulları sağlayan başvuru sahipleri belirlenir.Yapılan belirleme sonucunda da aynı bölge ve/veya aynıtrafo merkezi için birden fazla başvurunun bulunmasıdurumunda, bu başvurular Kurum tarafından Türkiye Elektrikİletim Anonim Şirketine gönderilir, Türkiye Elektrikİletim Anonim Şirketi tarafından bu durumda olan başvurulararasından sisteme bağlanacak olanı belirlemek içinyarışma yapılır. Yapılan yarışmada,Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketine işletmeyegirdikten sonra yönetmelikle belirlenecek bir süre boyuncaüretilecek kWh başına ödenecek en yüksek katkıpayını teklif ve taahhüt eden başvuru sahibi belirlenerekyarışma sonuçları Kuruma gönderilir. Lisansverilmesine ilişkin tüm hak ve yetkiler Kurula aittir. Katkıpayı gelirleri Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketitarafından münhasıran sisteme bağlanacak üretimtesisleri için gerekli iletim yatırımlarınınfinansmanında kullanılır. Yarışmaya veyarışma sonunda belirlenen katkı payının ödenmesineilişkin usûl ve esaslar Türkiye Elektrik İletim AnonimŞirketi tarafından hazırlanacak ve Kurum tarafındanonaylanacak yönetmelikle düzenlenir" düzenlemesine yerverilmiş ve bu hüküm doğrultusunda, EPDK tarafındanonaylanan, "Rüzgâr Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi KurmakÜzere Yapılan Lisans Başvurularına İlişkinYarışma Yönetmeliği” (Yönetmelik) 22/09/2010tarihli ve 27707 sayılı Resmî Gazete’ deyayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; yukarıdaanılan Yönetmelik kapsamında, Enerji PiyasasıDüzenleme Kurumu tarafından, 1 Kasım 2007 tarihinde alınanRüzgâr Enerji Santrali başvuruları arasından,aynı saha ve/veya aynı trafo merkezi için birden fazlabaşvurunun yapıldığı durumlarda sistemebağlanacak olan/olanları belirlemek amacıyla, 15/02/2011 -13/09/2011 tarihleri arasında, 13 farklı pakette ve teklif edilen RESkatkı payı miktarları üzerinden RES kapasite tahsisyarışmalarının gerçekleştirildiği,söz konusu yarışmalar ile yaklaşık toplam kurulugücü 5.500 MW RES için kapasite tahsis edilerek, EPDKtarafından söz konusu projelerin lisanslandırma sürecininbaşlatıldığı, davacı şirketin, davaya konutesisi için 22/09/2010 tarihli ve 27707 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan mülga Rüzgâr Enerjisine DayalıÜretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan Lisans Başvurularınaİlişkin Yarışma Yönetmeliği kapsamında 2011yılında yapılan yarışmalara katılarak iletimsistemine bağlantı hakkı kazandığı, davalıTEİAŞ tarafından; davacı şirket ile TEİAŞarasında, davacı şirkete ait üretim tesislerinin ilk ünitesiningeçici kabulünün yapıldığı tarihtenbaşlamak üzere ve tüm tesisin geçici kabulününyapıldığı tarihten itibaren yirmi yıl süreboyunca TEİAŞ'a ödeneceği taahhüt edilen,rüzgâr enerjisine dayalı elektrik üretimi santrali (RES)katkı payı bedelinin ödenmesi konulu RES Katkı PayıAnlaşmasının akdedildiği ileri sürülürken;davacı tarafından da; taraflar arasında imzalanan 19/08/2011tarihli RES Katkı Payı Anlaşmasından sonra, 07/02/2020tarihli RES Katkı Payı Anlaşmasınınimzalandığı, dava konusu faturada yer alan tutarın, teklifformu mektubuna göre hesaplanan tutar olduğu, hesaplamada neyönetmelik hükümlerinin ne de anlaşmahükümlerinin dikkate alınmadığı ilerisürülerek, fazladan ödenen bedelin iadesi içinarabulucuya başvurulduğu, anlaşmanın sağlanamamasıüzerine de fazladan ödenen bedelin şimdilik 21.70.819,29TL'sinin ödeme tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birliktetahsili istemiyle bakılan davanın açıldığıanlaşılmıştır.
Uyuşmazlıkta,dava konusu RES Katkı Payı Bedelinin mülga RüzgarEnerjisine Dayalı üretim Tesisi Kurmak üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin Yarışma Yönetmeliğindenkaynaklandığı açık olup, bu konuda yukarıda yerverilen mevzuat hükümleri uyarınca yetkilendirilenTEİAŞ Genel Müdürlüğünce kamu hukukualanında, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tek yanlıolarak tesis edilen RES Katkı Payı bedellerinin tazmini içinaçılan davada yargısal denetimin, idari yargıdayapılması gerektiği sonucunavarılmıştır.”
6. Emsal dosyalardaki görüşübilinmekle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınıngörüşünün alınmasına gerekgörülmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
7. Anayasa'nın 125. maddesinin sonfıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğanzararı ödemekle yükümlü olduğu kuralabağlanmış; 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendindede, tam yargı davaları, idarenin eylem ve işlemlerinden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan davalar olarak tanımlanmıştır.
8. İdari işlem ve eylemlerden doğanzararların tazmini taleplerinin, 2577 sayılı Kanunu'nun 12. ve13. maddeleri uyarınca, idari Yargı yerlerinde açılacaktam yargı davalarına konu edilmeleri, anılan Kanunhükümlerinin gereğidir.
9. (Mülga) 4628 Sayılı ElektrikPiyasası Kanunu'nun 3/5. maddesi şöyledir:
"Rüzgârenerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış veya yapılacak olan lisans başvurularıkapsamında, bu Kanun ile 5627 sayılı Enerji VerimliliğiKanunu kapsamında Elektrik İşleri Etüt İdaresi GenelMüdürlüğü tarafından yapılacak teknikdeğerlendirme ve ardından Kurum tarafından yapılacakdeğerlendirme sonucunda lisans almak için gereklikoşulları sağlayan başvuru sahipleri belirlenir.Yapılan belirleme sonucunda da aynı bölge ve/veya aynıtrafo merkezi için birden fazla başvurunun bulunmasıdurumunda, bu başvurular Kurum tarafından Türkiye Elektrikİletim Anonim Şirketine gönderilir, Türkiye Elektrikİletim Anonim Şirketi tarafından bu durumda olan başvurulararasından sisteme bağlanacak olanı belirlemek içinyarışma yapılır. Yapılan yarışmada,Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketine işletmeyegirdikten sonra yönetmelikle belirlenecek bir süre boyunca üretilecekkWh başına ödenecek en yüksek katkı payınıteklif ve taahhüt eden başvuru sahibi belirlenerek yarışmasonuçları Kuruma gönderilir. Lisans verilmesine ilişkintüm hak ve yetkiler Kurula aittir. Katkı payı gelirleriTürkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafındanmünhasıran sisteme bağlanacak üretim tesisleri içingerekli iletim yatırımlarının finansmanındakullanılır. Yarışmaya ve yarışma sonundabelirlenen katkı payının ödenmesine ilişkin usûlve esaslar Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafındanhazırlanacak ve Kurum tarafından onaylanacak yönetmelikledüzenlenir."
10. DavalıTEİAŞ Ana Statüsünün Hukuki Bünyebaşlıklı 3. Maddesi şöyledir:
"1. Bu Anastatü ile teşkil olunanTürkiye Elektrik İletim A.Ş. (Teşekkül) tüzelkişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğusermayesiyle sınırlı bir İktisadi DevletTeşekkülüdür.
2.Teşekkül EPK, K.H.K., ve bu Anastatü hükümlerisaklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerinetabiidir."
11. Rüzgâr Enerjisine DayalıÜretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan LisansBaşvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliğinin "RES katkı payıanlaşması" başlıklı 10. maddesinde: "Lisansverilmesi EPDK tarafından uygun bulunan şirket ile TEİAŞarasında EPDK tarafından belirlenen süre içerisindeEk-3’te yer alan RES Katkı Payı Anlaşmasıimzalanır. RES Katkı Payı Anlaşmasınınimzalanabilmesi için, 8 inci maddeye göre belirlenen banka teminatmektubunun TEİAŞ’a sunulması zorunludur. RES KatkıPayı Anlaşması imzalanmazsa, TEİAŞ, ilgili şirkettarafından kendisine sunulan banka teminat mektubunu irat kaydeder" hükmübulunmaktadır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL'ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER,Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, NurdaneTOPUZ ve Ahmet ARSLAN’ın katılımlarıyla yapılan29/11/2021 tarihli toplantısında; başvuru yazısı vedava dosyası üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilinin,anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca,10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13. Raportör-Hâkim EnginSELİMOĞLU’nun, davanın çözümündeidari yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
14. Dava, davacı ve davalı arasındaimzalanan anlaşma hükümlerine aykırı olarak fazlatahakkuk ettirildiği iddia edilen RES Katkı Payı bedelinin,ödeme tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte tahsiliistemiyle açılmıştır.
15. Tüm dosya kapsamı ve özetlenenmevzuat hükümleri çerçevesinde sonuç olarak;TEİAŞ tüzel kişiliğe sahip, özel hukukhükümlerine tabi, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğusermayesi ile sınırlı bir iktisadi devletteşekkülüdür. Üstün ayrıcalıklara sahipolan ve yükümlülükler rejimine tabi tutulan,sorumluluğu ile denetimi bir kamu otoritesi tarafındanüstlenilen kamu hizmeti niteliğindeki elektrik iletim faaliyetiniyürüten davalı TEDAŞ GenelMüdürlüğü ile davacı şirket arasındayukarıda alıntılanan yönetmeliğe dayanarakdüzenlenen katkı payı anlaşmasının idarisözleşme niteliği tartışmasız olduğu gibi,verilen yetkinin kullanımı sırasında kamu gücünedayalı, re’sen ve tek yanlı olarak tesis edilen RESkatkıpayı faturası bedelinin fazla hesaplandığınave tazminine ilişkin davanın görüm veçözümünde İdari Yargı yerinin görevli olduğusonucuna varılmıştır.
16. Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, DanıştayBaşsavcısının başvurusunun kabulü ile Ankara 7.Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 07/07/2021 tarihli ve E.2021/150 sayılıgörevlilik kararının kaldırılması gerektiğidüşünülmektedir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeİDARİ YARGI YERİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. DanıştayBaşsavcısının BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 7.Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 07/07/2021 tarihli ve E.2021/150sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
29/11/2021 tarihinde, Üyeler Birol SONER,Nilgün TAŞ ve Doğan AĞIRMAN’ın KARŞI OYU veOY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Vekili
Muammer
TOPAL
Üye
Birol
SONER
Üye
Nilgün
TAŞ
Üye
Doğan
AĞIRMAN
Üye
Aydemir
TUNÇ
Üye
Nurdane
TOPUZ
Üye
Ahmet
ARSLAN
KARŞI OY
Davalı TEİAŞ AnaStatüsünde de belirtildiği üzere; tüzelkişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğusermayesiyle sınırlı bir İktisadi Devlet Teşekkülüdür.Teşekkül; EPK, K.H.K., ve bu Ana statü hükümlerisaklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabiidir.
Türkiye Elektrik Kurumu (TEK), elektriksektöründeki yapının yeniden düzenlenmesiamacıyla 1970 yılında çıkarılan 1312sayılı Kanun ile kurulmuş; özelleştirme politikalarıçerçevesinde, Bakanlar Kurulunun 12/08/1993 tarih ve 93/4789sayılı Kararı ile, Türkiye Elektrik Üretim -İletim A.Ş. (TEİAŞ) ve Türkiye ElektrikDağıtım A.Ş. (TEDAŞ) adı altında ikiayrı İktisadi Devlet Teşekkülü olarak yenidenyapılandırılmış ve 1994 yılında tüzelkişiliklerine kavuşmuşlardır.
Davalı TEİAŞ'ın anastatüsünde özel hukuk hükümlerine tabi olduğuaçıkça düzenlenmiştir.
Açıklanan tüm bu nedenlerle,davacı ile davalının özel hukuk hükümlerine tabiolduklarının tartışmasız olduğu gibi, dosyayaibraz edilen sözleşme ve protokollerin incelenmesinde,davalının ana statüsünde özel hukukhükümlerine tabi olacağının açıkçadüzenlenmesi ve somut olayda taraflar arasındaki ihtilafın TTKhükümlerine göre çözümlenmesi gerektiği,bu nedenlerle davaya bakmakla görevli yargı yerinin Adli Yargıolduğu anlaşılmakla Sayın Çoğunluğun somutolayda görevli yargı yerinin İdari Yargı olduğuyönündeki kararına katılmıyoruz. 29/11/2021
Üye
Birol SONER
Üye
Nilgün TAŞ
Üye
Doğan AĞIRMAN
Full & Egal Universal Law Academy