T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/843
KARAR NO : 2022/48
KARAR TR : 31/01/2022
ÖZET: Davalı sulama birliği tarafından yeterli su verilmediği ileri sürülerek, davacının ekili arazisindeki kayısı ağaçlarının zarar gördüğünün bahisle oluşan zararın tazmini istemiyle açılan davanın taraflar arasında sözleşme bulunmadığı gözetildiğinde İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Ş.M.G.
Vekili : Av. S.Ş.
Davalı : Derme SulamaBirliği Başkanlığı
Vekili : Av. Ö.D.
Davalı : Devlet Suİşleri Genel Müdürlüğü
Vekili : Av. Z.G.
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, davacının Malatyaİli, Battalgazi İlçesi, Eski Malatya Köyü Millimevkiindeki 1103 parsel sayılı taşınmaz üzerindebulunan kayısı bahçesine 2017 yılında yeterli suverilmemesi nedeniyle uğranıldığı ilerisürülen 214.035 TL maddi zararın 16/01/2018 tarihinden itibarenişletilecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi talebiyleidari yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Malatya İdare Mahkemesinin, E.2018/419,K.2019/560 sayılı dosyada 09/05/2019 tarihinde verdiği davanınreddine kararı istinaf edilmiştir.
3. Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi(BİM) 3. İdari Dava Dairesi E.2019/2207, K.2021/151 sayılıve 03/02/2021 tarihli kararla "adli yargının görevindebulunan uyuşmazlıkla ilgili davanın, 2577 sayılıKanunun 15/1-a maddesi uyarınca görev yönünden reddinekarar verilmesi gerekirken, bu husus dikkate alınmadan, davanın reddiyolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabetgörülmemiştir." gerekçesiyle"davacının istinaf başvurusununkabulüne, Malatya 1. İdare Mahkemesi'nce verilen 09/05/2019 günve E:2018/419, K:2019/560 sayılı kararınınkaldırılmasına" hükmederek dosyayı mahallineiade etmiştir.
4. Malatya 1. İdare Mahkemesinin,E.2021/204, K.2021/296 sayılı dosyasında 24/03/2021 tarihinde verdiği"Davanın 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'nun 15/1-a maddesi uyarınca davanın görevyönünden reddine" dair kararın istinaf edilmeksizin11/06/2021 tarihinde kesinleştiği bildirilmiştir. Kararıngerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
"...Uyuşmazlık, davalı idarelerceuyuşmazlık konusu taşınmaza yeterli su imkanısağlanmadığından dolayı davacınınkayısı ağaçlarının zarar görmesindenkaynaklanmaktadır.
Olayda, davacının taşınmazının,davalı Derme Sulama Birliğinin sorumluluk alanında yeraldığı ve taraflar arasında her ne kadar aboneliksözleşmesi imzalanmamış ise de, fiilen davacınınsulama birliğinin hizmetlerinden yararlandırıldığıve yararlandırılan bu hizmetinkarşılığının ücretlendirildiği,taraflar arasında sözleşme imzalanmamasınındavalı sulama birliğinin ihmalinden kaynaklandığı,taraflar arasındaki hukuki ilişkinin fiilensağlandığı, anılan hukuki ilişkinin mahiyetigereğince abonelik sözleşmesinin imzalanmamasınıntaraflar arasındaki özel hukuk ilişkisini etkilemeyeceği vesulama birliğinin sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağıanlaşılmaktadır...
...özel hukuk hükümlerine tabii olan davalı iledavacı arasında ücret karşılığındasulama suyu teminine ilişkin özel hukuk ilişkisinden kaynaklananuyuşmazlığın görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır..."
5. Davacı vekili, benzer taleple adliyargı yerinde dava açmıştır.
B. Adli Yargıda
6. Malatya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi, E.2021/281sayılı dosyada 07/12/2021 tarihli duruşmada, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vererek, 08/12/2021tarihli ve E.2021/281 no'lu üst yazı ile Mahkememize müracaatetmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. Anayasa’nın 168. maddesişöyledir:
"Tabiiservetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.Bunların aranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir.Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçek vetüzelkişilere devredebilir. Hangi tabii servet ve kaynağın aramave işletmesinin, Devletin gerçek ve tüzelkişilerle ortakolarak veya doğrudan gerçek ve tüzelkişiler eliyleyapılması, kanunun açık iznine bağlıdır.Bu durumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gerekenşartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul veesasları ve müeyyideler kanunda gösterilir."
8. DSİ GenelMüdürlüğünün görev ve yetkilerikapsamında çıkarılan, sulama birliklerine ilişkin08/03/2011 tarih 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanunu’nun "Amaçve kapsam" başlıklı 1. maddesinde şu hükmeyer verilmiştir:
"(1) Bu Kanunun amacı; ülkenin suvarlık ve kaynaklarının rasyonel kullanımımaksadıyla umumi sulardan faydalanmak üzere Devlet Suİşleri Genel Müdürlüğü tarafındaninşa edilmiş veya halen inşa edilmekte olan ya da inşaedilmesi planlanan sulama tesislerini gayelerine uygun şekilde kullanmak,işletmek, Devlet Su İşleri GenelMüdürlüğünün onayını almak suretiyleişlettirmek, bu tesislerin bakım, onarım ve yönetimsorumluluğunu yürütmek, tesisi geliştirmeye yönelikyeni projeler yapmak, yaptırmak veya tesisi yenilemekle görevlisulama birliklerinin kuruluşu, organlar ile görev ve yetkilerinidüzenlemektir.
(2)Sulama birlikleri kamu tüzel kişiliğine sahip olup, bu Kanundahüküm bulunmayan hallerde özel hukuk hükümlerinetabidir."
9. 6172 sayılı Kanun'un "Birliğingörev alanı ve çalışma konuları"başlıklı 3. maddesinde şu hükme yer verilmiştir:
"(1) Birliklere devredilen tesislerinhizmet alanı, birliklerin görev alanı olupsınırları, kapsamı ve ismi DSİ tarafındanbelirlenir.
(2) Bir görev alanı içerisindeaynı amaçla birden fazla birlik kurulamaz.
(3) Birlik, devraldığı tesislerinişletme, bakım, onarım ve yönetim sorumluluğunuçerçeve ana statüde ve devir sözleşmesinde yeralan esaslara uygun olarak yürütür.
(4) Birliğin çalışmakonuları şunlardır:
a) Görev alanı içerisinde yeralan tesislerin işletme, bakım, onarım, yönetim ve yenilemehizmetlerini usul ve esaslarına uygun olarak yapmak.
b) Katılım payını, sukullanım hizmet bedelini ve uygulanan cezaları tahsil etmek.
c) Devraldığı tesislerinyatırım bedellerini geri ödemek.
ç) Devraldığı tesisiDSİ’nin onayını almak suretiyle geliştirmek, bu tesisile ilgili yeni projeler yapmak veya yaptırmak.
d) Görev alanı içerisinde sumiktarına bağlı olarak ekilecek bitki desenini Tarım veKöyişleri Bakanlığının ilgili birimleri ileişbirliği yaparak planlamak.
e) Görev alanı içerisindeöngörülen üretim hedeflerinin gerçekleşmesinekatkıda bulunmak üzere gerekli tedbirleri almak.
f) Sulama ve diğer tarımsal konulardafaaliyet gösteren kurumlarla işbirliği yaparakaraştırma, geliştirme ve eğitimçalışmalarında bulunmak.
g) Amaç ve görevleri ile ilgilikonularda ulusal ve uluslararası gelişmeleri takip etmek.
ğ)Ortak tesisler için DSİ’ce sarf olunan işletme vebakım masraflarından kendi payına düşen miktarıödemek."
10. 6172 sayılı Kanun'un, 19/04/2018tarihli, 7139 sayılı Kanun'un 53. maddesi ile ilga edilmedenönceki 13. maddesinin (2) numaralı fıkrasışöyledir:
"Birlikler9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunuhükümlerine göre alacaklarının tahsili yolunabaşvurur."
11. 6172 sayılı Kanun'un, 19/04/2018 tarihli, 7139sayılı Kanun'un 53. maddesi ile ilga edilmeden önceki "Birliküyesi olmayan su kullanıcılarının durumu"başlıklı 19. maddesi şöyledir:
"(1)Birliğin görev alanında bulunan tesisten istifade eden sukullanıcıları, birlik üyesi olmasalar dahi, bu Kanunda vebirlik ana statüsünde öngörülen esaslarçerçevesinde, sulama işletme faaliyetlerine ilişkinolarak alınan kararlara diğer birlik üyeleri gibi uymaya veyükümlülüklerini zamanında yerine getirmeye mecburdur.Üye olmayan su kullanıcılarının sulamadan faydalanmaylailgili hakları kısıtlanamaz. Ancak, mali mükellefiyetleribirlik meclisi kararı ile iki katına kadarartırılabilir."
12. 19/04/2018 tarihli, 7139 sayılıKanun'un 51. maddesi ile 6172 sayılı Kanun'a eklenen Ek 1. maddeşöyledir:
"(1) Birlik görev alanında yeralan her su kullanıcısı gerçek ve tüzel kişisulama tesisinden faydalanabilmek için o birliğe üye olmakzorundadır.
(2) İlk üyelik kaydısırasında bir defaya mahsus olmak üzere (…)katılım payı tahsil edilir.
(3) Birlik üyeleri birlik tarafındantahakkuk ettirilen su kullanım hizmet bedelini veborçlarını düzenli olarak ödemek, birliktarafından su yetersizliğine bağlı olarak yapılan ekimplanlamasına uymak, sulama planlaması ve su dağıtım vemünavebe programlarına katılmak, arazisi üzerinde yer alansulama tesisini korumak, kişisel kusurlarından dolayı meydanagelen zararları gidermek, aksi takdirde bu zararları gidermekiçin birliğin yapacağı her türlü harcamayıbirliğe ödemek, birliğin sorumluluğunda olan tesisler ilekullanılan her türlü ekipmana zarar vermemek, zarar verilmesidurumunda bu zararı tazmin etmek, birliğin sorumluluğunda olantesisler üzerinde yapılan işletme, bakım ve onarımçalışmaları için arazisine girilmesine izin vermekve sulama tesisinden faydalanma sözleşmesini imzalamakzorundadır.
(4) Su kullanıcısı olmavasfını kaybedenlerin üyelikleri resensonlandırılır.
(5) Birlikler gelirlerini, birlik anastatüsünde belirtilen usul ve esaslara uygun olarak tahsil eder.Birlikler vadesinde ödenmeyen alacaklarını genelhükümlere göre tahsil eder.
(6) Birlik görev alanıdışında kalan su kullanıcılarından,suladıkları her dekar arazi başına su kullanım hizmetbedelinin iki katı ücret alınır.
(7)Birliğe Bakan tarafından görevlendirilen kamu personeliBaşkan, görevlendirme süresince kurumundan aylıklıizinli sayılır ve kadrosuna bağlı olarak ödenen hertürlü aylık, mali ve sosyal haklarının kurumutarafından ödenmesine devam olunur. Bu şekilde görevlendirilenlere,damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabitutulmaksızın, sulama birliği hizmet alanı 1.000 hektarakadar olanlar için (10.000) gösterge rakamının, 1.000hektar dâhil 10.000 hektara kadar olanlar için (15.000)gösterge rakamının ve 10.000 hektar ve fazla olanlar için(20.000) gösterge rakamının memur aylık katsayısıile çarpımı sonucu bulunacak tutarda her ay huzur hakkıödenir. Başkana ödenecek huzur hakkı prime esas kazancadâhil edilmez.
13. 26/07/2018 tarihinde Tarım ve OrmanBakanlığınca onaylandığı anlaşılanSulama Birliği Çerçeve Ana Statüsünün i. "BirlikÜyeliği" başlıklı 8. maddesişöyledir:
"(1) Birlik görev alanıiçerisinde tapuda kayıtlı arazi sahibi olmak veya arazikiralamak suretiyle tarımsal üretimde bulunan her sukullanıcısı gerçek ve tüzel kişi, tesisten faydalanabilmekiçin o birliğe üye olmak zorundadır.
(2)Aynı arazi üzerinde miras ortaklığı, paylımülkiyet vb. sebeplerle birden fazla malikin bulunması halinde sukullanıcısı gerçek ya da tüzel kişilerinbirliğe üyeliğinde diğer ortak ve/veya pay sahiplerininmuvafakatı istenir."
14. Aynı Ana Statünün ii. "Birlik HizmetlerindenFaydalanma" başlıklı 30. Maddesi iseşöyledir;
"(1) Birlik hizmetlerinden faydalanmakisteyen görev alanı içindeki sukullanıcılarının Sulama Tesisinden FaydalanmaSözleşmesini imzalamaları ve birliğe üye olmalarızorunludur.
(2) Birlik görev alanıdışındaki (şebeke dışı) sukullanıcıları ise bu statünün 6'ncı maddesindekişartların sağlanması durumunda yıllık su kullanımsözleşmesi imzalayarak birlik hizmetlerinden faydalanabilirler. Budurumdaki su kullanıcıları birlik üyesi olmasalar dahi,sulama işletme faaliyetlerine ilişkin olarak birlikbaşkanlığı tarafından alınan kararlara diğerbirlik üyeleri gibi uymaya ve yükümlülüklerinizamanında yerine getirmek zorundadır.
(3)Birlik görev alanı dışında kalan sukullanıcılarından, suladıkları her dekar arazibaşına su kullanım hizmet bedelinin iki katı ücretalınır."
B. Yargı Kararları
15. AnayasaMahkemesi 18/02/1985 tarihli ve E.1984/9, K.1985/4 sayılıkararında, karayollarından, köprülerden alınangeçiş parası, su, elektrik, havagazı, demiryolları,hava yolları, kimi hastane ücretleri gibi, ekonomik koşullaragöre oluşturulan ve tesislerin bakımını, idamesini veyeni yatırımlar yapılmasını sağlamak içinyapılan ödemeleri, belirli kamu hizmetlerikarşılığında kişilerden alınan, resim,harç ve benzeri mali yükümlülüklerden ayrıkabul etmiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL’ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER,Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, NurdaneTOPUZ ve Ahmet ARSLAN’ın katılımlarıyla yapılan31/01/2022 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, Asliye HukukMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece adli yargı dosyasının,ekinde idari yargı dosyası bilgileri ile birlikteUyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkinherhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17. Raportör-Hâkim EnginSELİMOĞLU’nun, davanın çözümündeidari yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
18. Davanın, davacının arazisindekikayısı ağaçlarının, davalı sulamabirliği tarafından yeterli su verilmemesi nedeniyleoluştuğu ileri sürülen zararın tazmini istemiyleaçıldığı anlaşılmaktadır.
19. Yukarıda yer verilen mevzuathükümleri uyarınca, davalı konumunda bulunan SulamaBirliği, ülkenin su varlık ve kaynaklarının rasyonelkullanımı maksadıyla kurulmuş, özel hukukhükümlerine tabi, kamu tüzel kişiliğini haiz, kanunlakurulmuş bir kamu kuruluşudur. Ayrıca dosyaiçeriğinden dava konusu taşınmazın dasulandığı Derme Sulama Kanallarının işletmesinin08/08/2005 tarihli devir sözleşmesine istinaden 27/12/2005 tarihlidevir protokolü ile davalı Derme Sulama Birliğinedevredildiği anlaşılmaktadır.
20. Bununla birlikte, bu kuruluşunkişilere sağladığı hizmete ilişkinişlemlerinin yargısal denetimini yapacak yargı düzeninibelirleyebilmek için, işlemin özel hukuk ilişkilerindenmi yoksa kamusal yetkilerin kullanılmasından mıdoğduğunun irdelenmesi gerekmektedir.
21. Sulama işi, bir kamu hizmetiniteliğini taşımakta ise de; Sulama Birliği bu hizmeti,ilgili kanunların belirlediği ilkeler ve özel hukukkurallarına göre yürütmek durumundadır. Ancak davadosyaları kapsamından ve Malatya İdare Mahkemesiningerekçeli kararından da anlaşılacağı üzeretaraflar arasında imzalanmış bir abonelik sözleşmesibulunmamaktadır.
22. Bu durumda açılan davanın,taraflar arasında yapılan sözleşme hükümlerinegöre değil idarenin plan ve proje kapsamındayürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetineilişkin olarak kurulmuş bir işleme karşı ya da bunitelikteki işlem ve eyleminden doğan zararların tazminineyönelik olarak 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 2/1. maddesinde belirtilen dava türlerinden olmasınedenleriyle, uyuşmazlığın İdari Yargı yerindeçözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
23. Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, Malatya 1. Asliye Hukuk Mahkemesininbaşvurusunun kabulü ile Malatya 1. İdare Mahkemesinin 24/03/2021tarihli, E.2021/204, K.2021/296 sayılı davanın görevyönünden reddine dair kararın kaldırılmasınakarar vermek gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeİDARİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Malatya 1. Asliye Hukuk MahkemesininBAŞVURUNUN KABULÜ ile Malatya 1. İdare Mahkemesinin 24/03/2021tarihli, E.2021/204, K.2021/296 sayılı DAVANIN GÖREVYÖNÜNDEN REDDİNE DAİR KARARIN KALDIRILMASINA,
31/01/2022 tarihinde, OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Vekili
Muammer
TOPAL
Üye
Birol
SONER
Üye
Nilgün
TAŞ
Üye
Doğan
AĞIRMAN
Üye
Aydemir
TUNÇ
Üye
Nurdane
TOPUZ
Üye
Ahmet
ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy