T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/23
KARAR NO : 2022/28
KARAR TR : 31/01/2022
ÖZET: 1608 sayılı Kanun’un 1. maddesi ile 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca Belediye Encümen Kararı ile verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı : N.Y.
Davalı :Altıeylül Belediye Başkanlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Altıeylül BelediyeBaşkanlığının 17/10/2019 tarihli ve 788, 05/11/2019tarihli ve 849 sayılı Encümen Kararları ile,davacının belediyece belirlenmiş yerler haricinde araç üzerindekavun karpuz satışı yaparak pazar yeri oluşturduğu veböylece Belediye Zabıta Talimatnamesine aykırı hareketettiğinin tespit edildiğinden bahisle, davacı adına 1608sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı CezaiyeHakkında 16 Nisan 1340 (1924) Tarih ve 486 Numaralı Kanunun BazıMaddelerini Muaddil Kanun’un 1. ve 5326 sayılı KabahatlerKanunu’nun 32. maddesi uyarınca ayrı ayrı 320 TL olmaküzere toplam olarak640 TL idari para cezası verilmiştir.
2. Davacı, idari para cezalarınıniptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
3. Balıkesir 2. İdare Mahkemesi05/12/2019 tarihli E.2019/1081, K.2019/724 sayılı kararıile; 1608 sayılı Kanun'un 1. maddesi ile Belediye Meclislerincealınan kararlara muhalif hareket edenlere belediye encümenitarafından idari para cezasının Kabahatler Kanunu'na göreverileceği belirtildiğinden ve 1608 sayılı Kanun'da buKanun uyarınca kesilecek idari para cezalarına karşıaçılacak davaların hangi yargı yerinde açılacağıyönünde ayrıca bir hükme yer verilmediğinden,uyuşmazlığın görüm ve çözümünde,anılan Kanun'un atıfta bulunduğu Kabahatler Kanunu'nun 27/1.maddesinde belirtilen sulh ceza mahkemelerinin görevli olduğugerekçesiyle davanın görev yönünden reddine kararvermiş, verilen karar itiraz edilmeden kesinleşmiştir.
4. Davacı, bu kez aynı istemle adliyargı yerine başvuruda bulunmuştur.
B. Adli Yargıda
5. Balıkesir 1. Sulh Ceza Hakimliği30/10/2020 tarihli ve D.İş No.2020/345 sayılı kararıile; itiraza konu işlemin idari para cezası olmadığı,belediyeye ait bir gelir olduğu bu sebeple belediye encümenkararının iptalinin istemi ile açılan davanın 2577sayılı Kanun gereğince idari yargının görevalanına girdiği, belediye encümenince verilen paracezalarının belediyeye gelir olarak kaydedilmesi nedeni ile bucezanın iptali isteminde uyuşmazlığınçözümünün idari yargıya ait olduğugerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, ayrıcagörevli merciin belirtilmesi için dava dosyasınınre’sen Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine de kararvermiş, verilen karar itiraz edilmeden kesinleşmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6. Hangi fiil ve eylemlerin kabahat niteliğindeolduğu, idari yaptırım türleri ve bu türlerarasında sayılan İdari Para Cezaları ile İdariTedbirlerin neler olduğu ve bunlara itiraz yolları 5326sayılı Kabahatler Kanunu’nda düzenlenmiştir.
7. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun2. maddesi şöyledir:
“Kabahatdeyiminden; kanunun, karşılığında idariyaptırım uygulanmasını öngördüğühaksızlık anlaşılır.”
8. Kanun’un “Kanunilikİlkesi” başlıklı 4. maddesinin birincifıkrasında; “Hangi fiillerin kabahat oluşturduğu,kanunda açıkça tanımlanabileceği gibi; kanununkapsam ve koşulları bakımından belirlediğiçerçeve hükmün içeriği, idarenin genel ve düzenleyiciişlemleriyle de doldurulabilir.” hükmü, ikincifıkrasında da “Kabahat karşılığıolan yaptırımların türü, süresi ve miktarı,ancak kanunla belirlenebilir.” hükmü yer almakta,böylece hangi fiillerin kabahat oluşturduğunun kanundaaçıkça tanımlanabileceği hususunun yanısıra, idarenin de somut olayda olduğu gibi genel ve düzenleyiciişlemleriyle tanımlama yapabileceği belirtilmiş,ayrıca işlenen bir kabahatin karşılığı olanyaptırımın türü, süresi, miktarınınancak kanun ile belirlenebileceği de ifade edilmiş olmaktadır.
9. Belediye encümenlerinin Kabahatler Kanunuhükümlerine göre idari para cezası ve idari tedbirkararları verebileceğine dair hüküm 1608 sayılıKanun'un 1. maddesinde belirtilmiştir. Kanun'un 1. maddesişöyledir:
“Belediyemeclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerinverdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalifhareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veyaemrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediyeencümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göreidarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bukararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir.”
10. 5326 sayılı KabahatlerKanunu’nun “Çeşitli Kabahatler” üstbaşlığı altında düzenlenen “Emreaykırı davranış” başlıklı 32.maddesi şöyledir:
“(1) Yetkili makamlar tarafındanadlî işlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamudüzeni veya genel sağlığın korunmasıamacıyla, hukuka uygun olarak verilen emre aykırı hareket edenkişiye yüz Türk Lirası idarî para cezasıverilir. Bu cezaya emri veren makam tarafından karar verilir.
(2) Bu madde, ancak ilgili kanundaaçıkça hüküm bulunan hallerde uygulanabilir.
(3)1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 526ncımaddesine diğer kanunlarda yapılan yollamalar, bu maddeyeyapılmış sayılır.”
11. Aynı Kanun’un 3.maddesini değiştiren 06/12/2006 tarihli, 5560 sayılıKanun'un31. maddesi şöyledir:
“(1) Bu Kanunun;
a)İdarî yaptırım kararlarına karşı kanunyoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde,
b)Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veyamülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımınıgerektiren bütün fiiller hakkında,
uygulanır.”
12. Kanun'un 16. maddesinde, kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idariyaptırımların idari para cezası ve idari tedbirlerdenibaret olduğu, idari tedbirlerin ise, mülkiyetin kamuyageçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerolduğu hükme bağlanmış;19. maddesi iseşöyledir:
“(1) Diğer kanunlarda kabahatkarşılığında öngörülen belirli birsüre için;
a) Bir meslek ve sanatın yerinegetirilmemesi,
b) İşyerinin kapatılması,
c) Ruhsat veya ehliyetin geri alınması,
d) Kara, deniz veya hava nakil aracınıntrafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
Gibiyaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda buKanun hükümlerine uygun değişiklik yapılıncayakadar saklıdır.”
13. Kanun'un “Başvuru yolu”başlıklı 27. maddesinin birinci fıkrasında, “İdaripara cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidari yaptırım kararına karşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beşgün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidari yaptırım kararı kesinleşir” hükmüyer almakta olup, idari para cezasına karşı hangi yargıorganına müracaat edileceği kanun tarafındangösterilmiş bulunmaktadır.
B. Yargı Kararları
14. 1608 sayılı Kanun'un mülga5.maddesinde; “Ceza kararlarına tebliği tarihinden itibarenbeş gün içinde mahsus hakimlere ve bulunmayan yerlerde sulhhakimliğine müracaatla şifahi veya yazılı itirazolunabilir. İtiraz şifahi ise bir zabıt tutularak muterize imzaettirilir. İtirazda sebep gösterilmesi şarttır. Sebepgösterilmeyen itirazlar yapılmamış sayılır.Ticaret ve sanattan men kararıyla para cezasınıvermediğinden dolayı hapse değiştirmehükmünün infazı itirazın neticesine karar geri bırakılır.”hükmü yer almakta iken, maddenin birinci fıkrasınınAnayasaya aykırılığı iddiasıyla AnayasaMahkemesine itiraz yoluna başvurulmuş olup, Anayasa Mahkemesi22/12/2006 tarih, E.2001/26, K.2006/119 sayılı karar ile, “…haklı nedenlerin ve kamu yararının bulunması halinde idariişlemlere yönelik itirazları inceleme görevi yasa koyucutarafından adli yargıya bırakılabilir. Buçerçevede, belediyelerce uygulanan kimi idari yaptırımlarakarşı, belediye teşkilatınınyaygınlığına paralel bir idari yargı teşkilatlanmasınınsöz konusu olmaması nedeniyle sulh ceza mahkemelerine başvuruolanağı tanımasının hak aramaözgürlüğünü kolaylaştırıcınitelikte olduğu, bu suretle kısa sürede sonuçalınmasını olanaklı kıldığı vesayılan hususların sözü edilen itirazları incelemegörevinin adli yargıya bırakılmasının haklınedenini oluşturduğu sonucunavarılmıştır….” demek suretiyle kanunkuralının Anayasa’ya aykırıolmadığından bahisle iptal isteminin reddine kararvermiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
15. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL’ın başkanlığında, Üyeler Birol SONER,Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Aydemir TUNÇ, NurdaneTOPUZ ve Ahmet ARSLAN’ın katılımlarıyla yapılan31/01/2022 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, olaykısmında belirtildiği üzere tarafları, konusu vesebebi aynı olan davada; idari yargı yerince adli yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle verilmiş ve kesinleşmişbir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bunun üzerine kendinegelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahip olduğuseçenekler ile verdiği karar bakımından birdeğerlendirme yapılması gerekmektedir.
16. 2247 sayılı Kanun'un 14. maddesindeyer alan, “Olumsuz görev uyuşmazlığınınbulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli ve idariyargı mercilerinin tarafları konusu ve sebebi aynı olan davadakendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararlarınkesin veya kesinleşmiş olması gerekir. Buuyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanıntaraflarınca ileri sürülebilir.” hükmünegöre, idari yargı yerinin kesinleşmiş görevsizlikkararı üzerine adliye mahkemesince de görevsizlik kararıverilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde, olumsuz görevuyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanındadoğmuş bulunan bu uyuşmazlığın giderilmesi istemiise, ancak davanın taraflarınca ileri sürülebilecektir.
17. 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesindeki “Adlive idari yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmişgörevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir davayıincelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davadagörevsizlik kararı veren merciin görevli olduğukanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevlimerciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvururve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesinedeğin erteler.” hükmüne göre ise, adli yargıyeri, davaya bakma görevinin daha önce görevsizlik kararıveren idari yargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli birkarar ile doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaolanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvurukararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesincekarar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu daihtiva etmesi gerekir.
18. Kanun koyucu, 14. maddeye göre hukukalanında olumsuz görev uyuşmazlığıdoğması halinde her iki yargı merciince işten elçekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanıntaraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran dahakısa zamanda çözüme ulaşılmasınıamaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlikkararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargımerciine, işten el çekmeden doğrudan UyuşmazlıkMahkemesine başvurma olanağınıtanımıştır.
19. Olayda, adli yargı yerince,görevsizlik kararı verildikten sonra bununla yetinilmemişayrıca görevli merciin belirtilmesi için davadosyasının re’sen Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine de karar verilmiştir.
20. Bu haliyle, her ne kadar 2247 sayılıKanun'da öngörülen yönteme uymamakta ise de, davanıntaraflarınca başvuruda bulunulmadığı gözetilerek,Sulh Ceza Hakimliğincere’sen yapılan başvurunun 2247sayılı Kanun'un 19. maddesi kapsamında olduğununkabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesinin önüne gelmişbulunan görev uyuşmazlığınınçözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekUyuşmazlık Mahkemesinin kuruluş amacına uygunolacağından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
21. Raportör-Hâkim Gülten FatmaBÜYÜKEREN’in, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın adli yargının görevli olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra;gereği görüşülüpdüşünüldü:
22. Dava, Altıeylül BelediyeBaşkanlığınca, 1608 sayılı Kanun’un 1. ve5326 sayılı Kanun’un 32. maddesi uyarınca verilen idaripara cezasının kaldırılması istemiyleaçılmıştır.
23. Yukarıda izah edilen düzenlemeleregöre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlardagörevli mahkemenin gösterilmesi durumunda iseuygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
24. Görev kuralları kamu düzenineilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için birmüktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunlakabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkiliolacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
25. Davanınaçıldığı andaki kurallara göre görevliolan mahkeme, yeni bir kanun ile görevsiz hale gelmiş ise,(davanın açıldığı anda görevli olan vefakat yeni kanuna göre görevsiz hale gelen) mahkemeningörevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni kanundakigörev kuralının, değişikliğin yürürlüğegirmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dairintikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemecegörevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
26. Diğer taraftan, dava görevsizmahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
27. İncelenen uyuşmazlıkta, 1608sayılı Kanun’un 1. maddesine dayanılarakdavacının idari para cezası ilecezalandırılmasına karar verildiği, kararın bu haliyle5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden olduğu, 1608 sayılıKanun’da bu idari yaptırımlara karşı itiraz konusundagörevli mahkemenin gösterilmediğianlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde buKanun’un, idari yaptırım kararlarına karşı kanunyoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde uygulanacağıbelirtildiğinden, idari para cezasına karşıaçılan davanın görüm ve çözümünde,anılan Kanun'un 27. maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adliyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
28. Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesikapsamında yapıldığı kabul edilen başvurununreddi ile ayrıca verilen Balıkesir 1. Sulh Ceza Hakimliğinin30/10/2020 tarihli ve D.İş No.2020/345 sayılıgörevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesikapsamında yapıldığı kabul edilen BAŞVURUNUNREDDİ ile ayrıca verilen Balıkesir 1. Sulh CezaHakimliğinin 30/12/2020 tarihli ve D. İş No.2020/345sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
31/01/2022 tarihinde, OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Vekili
Muammer
TOPAL
Üye
Birol
SONER
Üye
Nilgün
TAŞ
Üye
Doğan
AĞIRMAN
Üye
Aydemir
TUNÇ
Üye
Nurdane
TOPUZ
Üye
Ahmet
ARSLAN
Full & Egal Universal Law Academy