Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-5-21 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 16-33/578-254
Karar Tarihi : 13.10.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER: Murat AYBER, Cihan BİLAÇLI, Mehmet KAYA, Ender YILDIZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Serhat ÖZBEK
Karacaören Mah. Toki Küme Evleri 4. Etap B30/3 Altındağ,
Ankara
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Yazıcı Demir Çelik San ve Turizm A.Ş.
Tersane Cad. No: 96 Diler Han Karaköy, İstanbul
- Diler Demir Çelik End. ve Tic. A.Ş.
Organize Sanayi Bölgesi 1. Kısım Dicle Caddesi Gebze, Kocaeli
- Baştuğ Metalurji San. A.Ş.
Levent Loft Residence Büyüdere Cad. No: 201 K: 5 D: 95 Şişli,
İstanbul
- Ekinciler Demir ve Çelik San. A.Ş.
Ayazağa Yolu No 7 Giz 2000 Plaza K.3 Maslak, İstanbul
- Çolakoğlu Metalurji A.Ş.
Rüzgarlıbahçe Mahallesi, Kavak Sokak, No: 16 Kat: 5, Beykoz,
İstanbul
- Tosçelik Profil ve Sac End. A.Ş.
Barbaros Mah. Sütçüyolu Cad. No: 72 Ataşehir, İstanbul
- İÇDAŞ Çelik Enerji Tersane ve Ulaşım San. A.Ş.
Mahmutbey Mahallesi Dilmenler Caddesi No: 20, Bağcılar,
İstanbul
- Kroman Çelik Sanayi A.Ş.
Rıhtım Caddesi No: 44 Kadıköy, İstanbul
- Kaptan Demir Çelik End. Tic. A.Ş.
Fahrettin Kerim Gökay Cad. Bestekar Saadettin Kay. Sk.
No: 2 Altunizade, İstanbul
- Çebitaş Demir Çelik End. A.Ş.
Rıhtım Caddesi No: 60 Kadıköy, İstanbul
- Türkiye Çelik Üreticileri Derneği
Mahadma Gandhi Cad. No: 24 G.O.P., Çankaya, Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Uzun demir çelik üreten firmaların rekabeti bozucu,
kısıtlayıcı anlaşma ve/veya uyumlu eylem içinde oldukları iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle, demir çelik sektöründe faaliyet gösteren
firmaların aralarında anlaşmak suretiyle uzun inşaat demiri fiyatlarını yükselttikleri iddia
edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.04.2016 tarih, 2691 sayı, 25.04.2016
tarih, 2702 sayı ve 25.04.2016 tarih, 2735 sayı ile intikal eden başvurular, 01.06.2016
tarihli Kurul toplantısında ele alınmış ve 16-19/324-M(2) sayı ile iddialar hakkında
16-33/578-254
2/11
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 25.08.2016
tarih ve 2016-5-21/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; nervürlü inşaat demiri üreticileri hakkında 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı belirtilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
I.1.1. Yazıcı Demir Çelik San. ve Tic. A.Ş. (YAZICI)
(5) Diler Holding A.Ş. bünyesinde bulunan YAZICI’nın ana faaliyet konusu, bilumum demir
ve çelik haddeciliği, sıcak ve soğuk çekme işleri, tel, çivi ile demir ve tel üzerine her
nev’i mamul ve yarı mamul maddelerin ithalat, ihracat ve dahili ticaretini yapmak, hurda
gemi alım satımı, gemi bozma işleri, gemi alım satımı ve işletmesidir.
I.1.2. Diler Demir Çelik End. ve Tic. A.Ş. (DİLER)
(6) Diler Holding A.Ş. bünyesinde bulunan DİLER, inşaat çeliği talebini karşılamak için
Karabük’te haddehane olarak kurulmuş olup, 1978 yılından itibaren faaliyetlerini Gebze
Dilovası'nda sürdürmektedir. Mevcut durumda tesiste, çelikhane, çubuk haddehane, tel-
çubuk haddehane ve oksijen tesisi başta olmak üzere toz tutma, basınçlı hava, su
tesisleri ve atölye gibi üniteler bulunmaktadır.
I.1.3. Ekinciler Demir ve Çelik San. A.Ş. (EKİNCİLER)
(7) Ekinciler Holding A.Ş. bünyesinde demir çelik sektöründe faaliyetlerine başlayan şirket,
kütük, inşaat demiri, eksismik1 ürünlerinin üretiminde faaliyetlerine devam etmektedir.
EKİNCİLER bünyesinde, İskenderun bölgesinde bir çelikhane ve iki haddehane
bulunmaktadır.
I.1.4. İçdaş Çelik Enerji Tersane ve Ulaşım San. A.Ş. (İÇDAŞ)
(8) İÇDAŞ, demir çelik üretimi, tersanecilik, karayolu nakliye, demiryolu nakliye, elektrik
enerjisi üretimi faaliyetlerinin yanı sıra Çanakkale’nin Biga ilçesinde bir liman
işletmesine sahiptir. Ayrıca şirketin, Biga’da Marmara Denizine kıyısı olan bir entegre
tesisi bulunmaktadır.
I.1.5. Tosçelik Profil ve Sac End. A.Ş. (TOSÇELİK)
(9) Tosyalı Holding A.Ş. bünyesindeki şirketin ana faaliyet konusu boru üretimi olup,
nervürlü çelik, kangal ve kütük de üretmektedir. Şirketin üretim tesisleri İskenderun ve
Osmaniye’de bulunmaktadır.
I.1.6. Baştuğ Metalurji San. A.Ş. (BAŞTUĞ)
(10) Osmaniye’de (…..) ton sıvı çelik üretim kapasitesi bulunan BAŞTUĞ, (…..) ton sıvı çelik
üretim kapasiteli teleskopik tip elektrik ark ocağına sahiptir. Yapmış olduğu haddehane
yatırımıyla 8-32 mm. arası nervürlü inşaat demiri üretmektedir.
I.1.7. Çolakoğlu Metalurji San. A.Ş. (ÇOLAKOĞLU)
(11) Dilovası’nda çelikhane üretimine başlayan ÇOLAKOĞLU, 1985 yılında filmaşin
üretimine başlamış ve ürün gamına 1990 yılı itibarıyla nervürlü inşaat demirini de
eklemiştir. Şirket hem yassı çelik hem de nervürlü inşaat demiri üretimini Dilovası-
Kocaeli’ndeki üretim tesislerinde gerçekleştirmektedir.
1 EKİNCİLER, geleneksel inşaat demirlerinin yanı sıra, halk arasında “deprem çeliği” olarak da bilinen
“Eksismik® Deprem Çeliği” üretimi de gerçekleştirmektedir. Eksismik, Türkiye’nin patentli tek inşaat
çeliğidir.
16-33/578-254
3/11
I.1.8. Kaptan Demir Çelik End. ve Tic. A.Ş. (KAPTAN)
Şirket, (…..) ton/yıl kütük kapasiteli çelikhanesi ve toplam (…..) ton/yıl inşaat demir
kapasiteli üç haddehanesi ile demir çelik üretmektedir. Şirket Marmara Ereğlisi’ndeki
üretim tesisi ve Çorlu’da bulunan haddehanesi ile Trakya Bölgesi’nde faaliyetlerini
sürdürmektedir.
I.1.9. Kroman Çelik San. A.Ş. (KROMAN)
(12) Demir-çelik yarı mamul ve mamullerini üretmek ve ticaretini yapmak amacı ile kurulan
şirket, 1985 yılında Yücel Boru Şirketler Grubu’na katılmıştır. Gebze Osmangazi'de
üretimini sürdürmektedir.
I.1.10. Çebitaş Demir Çelik End. A.Ş. (ÇEBİTAŞ)
(13) Aliağa Nemrut/İzmir ağır sanayi bölgesinde kurulu bulunan ÇEBİTAŞ’ın, çelikhane ve
haddehane üniteleriyle, bu tesislere bağlı olan oksijen, argon, azot üretim, toz toplama
tesisi, soğutma suları hazırlama tesisleri bulunmaktadır.
I.1.11. Türkiye Çelik Üreticileri Derneği (TÇÜD)
(14) 1970 yılında, öncelikle Türk demir-çelik sanayiini gelişmiş ülkeler seviyesine çıkarmak;
Türkiye ve dünya demir-çelik sektörü ile ilgili istatistiki bilgileri toplamak ve yaymak;
üyelerinin karşılaştığı sorunları tartışmak; çözüm üretmek; çalışmalarının sonuçlarını
ilgili kamu ve özel sektör kuruluşlarına ve kamuoyuna iletmek maksadıyla kurulmuştur.
Dernek Ankara merkezli kurulmuş olup, üretici kuruluşlardan oluşan 20 üyesi
bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(15) Çelik ürünlerini uzun ürünler, yassı ürünler ve vasıflı (kaliteli) ürünler olmak üzere
temelde üç gruba ayırmak mümkündür. Uzun ürünler grubunda nervürlü inşaat demiri,
filmaşin, çubuk, tel ve profillerden oluşan ürünler yer almaktadır. Bu ürünler genelde
inşaat ve yapı sektörleri tarafından tüketilmektedir. Yassı ürünler ise, özellikle otomotiv,
beyaz eşya, gemi yapımı ve ambalaj sektörlerinin girdisi durumundadır. Vasıflı çelik de
uzun ürünlerin bir alt sınıfı olarak değerlendirilebilmekle birlikte; kalitesi, kullanım
amaçları ve üretim süreci bakımından uzun ve yassı ürünlerden ayrılmaktadır. Nitekim
vasıflı çelik üretimi için gerekli olan teknik, teknolojik donanım ve know-how, uzun ve
yassı mamul üretimi için gerekli olandan bir hayli farklıdır. Vasıflı çeliğin kullanım
alanları, ürünlerin kalite hatalarının ciddi sonuçlar doğurabileceği ve hassas parça
kullanımını gerektiren, otomotiv sanayi, otomotiv yan sanayi, makine imalat sanayi, harp
araç ve gereçleri sanayi, tarım araçları sanayi gibi alanlardır.
(16) Demir cevheri ve hurdadan üretilen sıvı çelik, kalıplara dökülerek ingot, blum ve kütük
ara ürünleri elde edilmektedir. Bu ara ürünler haddehanelerde haddelenerek uzun
ürünler elde edilmektedir. Başlıca uzun demir çelik ürünleri aşağıda yer verilenlerdir:
Kütük: Külçe döküm, sürekli döküm veya sıcak haddeleme yolu ile elde edilen bir
kenarı 140 mm.’den az olan, yarı mamul malzemelerdir.
Nervürlü İnşaat Demiri: 6-32 mm. arası çaplarda üretilen nervürlü inşaat demirinin 6, 8
ve 10 mm. olanları, kangal gibi 1000 kg. olarak sarılıp satılmakta, 10 mm.’den daha
büyük çaplı olanlar ise alıcı talebine göre 6-15 metre arası uzunluklarda kesilmektedir.
Üzeri sarmal şeklinde olan nervürlü inşaat demirinin düz inşaat demirinden farkı betona
daha iyi tutunmasıdır.
Düz İnşaat Demiri: 12-32 mm. arası çaplarda üretilen çubukların boyları talebe göre 6-
15 metre arası uzunluklarda kesilmektedir.
16-33/578-254
4/11
Filmaşin (Kangal): 5,5-16 mm. arası çaplarda üretilen filmaşinler, tel, tel kafes, tel hasır
kaynaklı ızgara, çivi ve elektrot üretiminde kullanılmaktadır.
Orta ve Ağır Profiller: Yüksekliği 80 mm. ve üstünde olan I, U, H gibi kesitli profiller,
uzun kenarı 80 mm. ve üstünde olan eşitkenar ve çeşitkenar köşebentler ve yüksekliği
100 mm. ve üstünde olan maden direği profilleri ve benzerleridir.
Vasıflı Çelik: Farklı kesit, nitelik ve kalitelere sahip yüzlerce vasıflı çelik ürün çeşidi
bulunmaktadır.
(17) İnşaat demiri üretimindeki aşamalara bakıldığında, iki farklı üretim yönteminin olduğu
görülmektedir. Bunlardan ilki, elde edilen hurdanın elektrikli ark ocaklarda eritilerek
mamule dönüştürülmesi, diğeri ise firmaların üretim tesislerinde ürettiği veya yerli
firmalardan veya ithalat sonucu elde ettiği yarı mamul kütüklerin haddehanelerde
haddelenmesi sonucu inşaat demirine dönüştürülmesidir.
(18) Dosya konusu iddialar, uzun inşaat demiri türlerini ilgilendirmekte; inşaat demiri de
kendi içerisinde nervürlü inşaat demiri ve düz inşaat demiri olarak iki gruba
ayrılmaktadır. Yapısı gereği nervürlü inşaat demiri, sıyrılarak çıkma olasılığının düşük
olması ve betona daha iyi tutunması sebebiyle düz inşaat demirine tercih edilmekte,
ülkemizde son yıllarda demir üreticileri tarafından ağırlıkla nervürlü inşaat demiri
üretilmektedir.
(19) Dolayısıyla, başvurunun inşaat çubuklarına ilişkin olması ve inşaatlarda büyük ölçüde
nervürlü inşaat demiri kullanılması da dikkate alındığında, dosya kapsamında ilgili ürün
pazarı, “nervürlü inşaat demiri”2 olarak belirlenmiştir3.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(20) Sektörde üreticilerin hemen hemen tüm bölgelere satış yapabildikleri dikkate alınarak,
ilgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.3. Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.3.1. Taraflardan İstenen Bilgiler Neticesinde Yapılan Tespitler
(21) Demir çelik üreticilerinin inşaat demiri fiyatları konusunda 4054 sayılı Kanun’u ihlal eder
nitelikte eylemlerinin bulunup bulunmadığının tespiti amacıyla, teşebbüslerde yerinde
incelemeler gerçekleştirilmiş ve son iki yıla ilişkin ticari birtakım veriler talep edilerek bu
bilgiler ışığında üretim ve satış lokasyonları tespit edilmiştir.
(22) Buna göre, Marmara ve Trakya bölgesinde üretim yapıp satışlarının büyük çoğunluğunu
Kocaeli, İstanbul, Çanakkale, Bursa ve çevresine yapan teşebbüslerin; DİLER, İÇDAŞ,
KROMAN, ÇOLAKOĞLU, KAPTAN; Hatay-İskenderun-Osmaniye bölgesinde üretim
yapıp satışlarının büyük çoğunluğunu bu bölgede yapan teşebbüslerin; YAZICI,
EKİNCİLER, TOSÇELİK ve BAŞTUĞ olduğu görülmüştür.
(23) Fakat söz konusu teşebbüsler, üretim tesislerinin bulunduğu bölge dışında da satışlarını
gerçekleştirmektedir. Dosya mevcudu bilgilerden, (…..TİCARİ SIR…..)
(24) TÇÜD’den yollanan bilgi yazısında, derneğe yalnızca ham çelik üretimi yapabilen
kuruluşların üye olabildiği, bu yönüyle derneğin Türkiye’de faaliyet gösteren tüm uzun
ürün üreticilerini temsil etmediği, derneğe üye kuruluşlar yanında, 50 civarında haddeci
kuruluşun da uzun ürün üretimi yapabildiği ifade edilmektedir. Bunun yanında derneğe
üye kuruluşların 2015 yılında toplam (…..) milyon ton civarında nervürlü demir ürettiği,
2 Kurul’un 07.12.2011 tarih ve 11-60/1568-559 sayılı kararında da benzer bir ilgili ürün pazarı tanımı
yapılmıştır.
3 Kararın ilerleyen kısımlarında, ilgili üründen kimi zaman “inşaat demiri” kimi zaman da sadece “demir”
olarak bahsedilmiştir.
16-33/578-254
5/11
üye olmayan kuruluşlarla birlikte toplam yaklaşık (…..) milyon ton civarında nervürlü
demir üretiminin gerçekleştirildiğinin tahmin edildiği, bu miktarın yaklaşık (…..) milyon
tonluk kısmının ihraç edildiği, Türkiye’deki kurulu demir üretim kapasitesinin tüketimin
yaklaşık iki katı olduğu belirtilmektedir.
(25) Önaraştırma kapsamında inşaat demiri üretim maliyetleri ile satış fiyatlarındaki
hareketleri izlemek amacıyla inceleme yapılan teşebbüslerden 01.01.2015-30.06.2016
tarihleri arasındaki (KDV hariç) inşaat demiri satış fiyatları, hurda alım fiyatları ve inşaat
demiri ortalama üretim maliyetleri talep edilmiştir. Yapılan inceleme ve tespitlere
aşağıda yer verilmiştir.
Grafik:1 İnşaat Demiri Ağırlıklı Ortalama Fiyatları (TL/Ton)
(…..TİCARİ SIR…..)
Kaynak: Teşebbüslerden edinilen bilgiler
(26) Teşebbüslerden elde edilen veriler neticesinde Grafik 1’de görüldüğü üzere; demir
fiyatları 2016 yılının Mart, Nisan ve Mayıs aylarında yükselme eğilimine girmiş, Mayıs
ayında yaklaşık %30-35 oranında bir artış ile en yüksek seviyesine ulaşmış, fakat
Haziran ayı itibarıyla da düşüş eğilimine girmiştir. Bununla birlikte, aynı grafikten,
incelemeye konu teşebbüslerin fiyat hareketlerinin Türkiye4 ortalamasından
farklılaşmadığı ve benzer bir seyir izlediği anlaşılmaktadır.
Grafik 2: Yerli Hurda Alım Fiyatları (TL/Ton)
(…..TİCARİ SIR…..)
Kaynak: Teşebbüslerden edinilen bilgiler
Grafik 3: İthal Hurda Alım Fiyatları (TL/Ton)
(…..TİCARİ SIR…..)
Kaynak: Teşebbüslerden edinilen bilgiler
4 Türkiye ortalaması verileri TÇÜD tarafından “SteelOrbis”’ dergisinden faydalanılarak derlenmiştir. Söz
konusu veriler yalnızca dernek üyesi teşebbüsleri değil, tüm Türkiye’yi kapsamaktadır.
16-33/578-254
6/11
(27) İncelenen dönemdeki yerli ve ithal hurda alım fiyatlarına ilişkin teşebbüslerden elde
edilen bilgiler neticesinde Grafik 2 ve Grafik 3’te hurda fiyatlarının seyri izlenmiştir. Yerli
hurda fiyatlarının 2016 yılının Şubat, Mart ve Nisan ayının ilk yarısında yükselme
eğilimine girdiği, Nisan ayının ikinci yarısı itibarıyla durağanlaştığı, sonrasında da düşüş
trendine girdiği görülmüştür. İthal hurda fiyatları incelendiğinde ise, 2016 yılının Nisan
ve Mayıs aylarında yükselişte olduğu, YAZICI, DİLER ve İÇDAŞ’ın yapmış olduğu
ithalatta Mayıs ayı itibarıyla fiyatlarda düşüş olduğu, fakat BAŞTUĞ, TOSÇELİK,
ÇOLAKOĞLU ve EKİNCİLER’deki ithal hurda fiyatlarında bu düşüşün yaşanmadığı
tespit edilmiştir.
Grafik 4: İnşaat Demiri Satış Fiyatları ile İthal Hurda Alım Fiyatları (TL/Ton)5
(…..TİCARİ SIR…..)
Kaynak: Teşebbüslerden edinilen bilgiler
(28) İthal hurda fiyatları ile teşebbüslerinin satışını gerçekleştirdiği nervürlü inşaat demiri
fiyatlarının bir arada verildiği Grafik 4’ten, inşaat demiri fiyatlarındaki yükseliş
döneminde hurda fiyatlarının da yükselme trendinde olduğu, fiyatların seyrinin de
birbirine oldukça benzer olduğu görülmektedir6.
Grafik 5: İnşaat Demiri Fiyatları ile Ortalama Maliyetleri (TL/Ton)
(…..TİCARİ SIR…..)
Kaynak: Teşebbüslerden edinilen bilgiler
(29) Grafik 5’te teşebbüslerin inşaat demiri satış fiyatları ile ortalama maliyetlerinin seyrine
yer verilmektedir. İncelemeye konu olan tarihlerde teşebbüsler tarafından zaman zaman
maliyetlerin altında satış yapıldığı görülse de fiyat ve maliyetlerin 2016 yılı Mart ayına
kadar paralel seyrettiği, söz konusu tarih itibarıyla da fiyatlardaki seyrin ortalama
maliyetlerden ayrıştığı, ancak Haziran ayı ile birlikte tekrar birbirine yakınsadığı
görülmektedir.
5 Dosya kapsamında yapılan incelemelerde, teşebbüslerin yerli hurda alımlarının ithal hurda alımlarına
göre oldukça az olduğu; teşebbüs özelinde değişmekle birlikte yerli hurda alımlarının oranın %1-10
arasında değiştiği tespit edilmiştir. Bu nedenle, yapılan değerlendirmelerde ithal hurda fiyatları esas
alınmıştır.
6 Hurda ve kütük fiyatlarında 2016 yılında yaşanan artışlara TÇÜD tarafından da dikkat çekilmiştir.
16-33/578-254
7/11
Grafik:6 İnşaat Demiri Aylık Satış Miktarları (Ton) ile Satış Fiyatları (TL/Ton)
(…..TİCARİ SIR…..)
Kaynak: Teşebbüslerden edinilen bilgiler
(30) Grafik 6’da inşaat demirinin aylık toplam satış miktarı ile satış fiyatı arasındaki ilişki
izlenmiş; demir fiyatlarının artış trendinde olduğu 2016 yılının Mart, Nisan ve Mayıs
aylarında, teşebbüslerin toplam inşaat demiri satış miktarlarında, bir önceki yılın aynı
dönemine göre yaklaşık %(…..) oranında artış yaşandığı görülmüştür7. Bununla birlikte,
teşebbüslerin 2015 ve 2016 yıllarının ilk altı ayında yaptığı satışlar kıyaslandığında,
artış oranı %(…..)’e çıkmaktadır8.
Grafik 7: Demir Cevheri Fiyatlarının Seyri
Kaynak: KROMAN’dan elde edilen belge
(31) Yukarıda yer alan Grafik 7’den görülebileceği üzere, demir cevheri fiyatları 2015 yılında
genelde azalış eğilimi göstermiş, ancak 2015 yılının Aralık ayından 2016 yılının Nisan
ayına kadar yaklaşık %53 oranında artış sergilemiş, sonrasında da dalgalı bir seyir
izlemiştir. Demir cevherinde hızlı fiyat artışlarının yaşandığı dönem ile dosya
kapsamında incelenen demir fiyatlarında artış yaşandığı dönemlerin neredeyse
tamamen örtüştüğü anlaşılmaktadır. Bunun yanında, demir ve emtia piyasalarına
kaynak girişi olduğu ve emtia fiyatlarının arttığı hususu, incelemeye konu
teşebbüslerden ÇOLAKOĞLU’nun Nisan ayında yapılan bir yönetim toplantısında da
dile getirilmiştir9.
7 Teşebbüslerin satış miktarı 2015 yılının Mart, Nisan ve Mayıs aylarında (…..) ton, 2016 yılının aynı
döneminde (…..) ton olarak gerçekleşmiştir.
8 Teşebbüslerin satış miktarı 2015 yılının ilk altı ayında (…..) ton, 2016 yılının aynı döneminde (…..) ton
olarak gerçekleşmiştir.
9 Toplantıda teşebbüs yetkilisi tarafından dünyada faizlerin sıfır olmasının ve Amerika’nın faiz artırımı
konusunda çekimser kalmasının, fonların ellerindeki kaynağı belli emtialara yönlendirmesine ve demir
cevheri fiyatının 60; altın fiyatının 1240 ve petrol fiyatının 41-41,5 ABD Dolarına çıkmasına yol açtığı
belirtilmektedir.
16-33/578-254
8/11
Grafik 8: Bazı Referans Mamul ve Hammaddelerin Bölgesel Bazlı Pazar Fiyatları (ABD Doları/Ton)
Kaynak: KROMAN’dan elde edilen belge
(32) Yukarıda yer alan Grafik 8’de uzun demir çelik ürünlerinin (nervürlü demir ve kütük) ve
hurda fiyatlarının Avrupa, Amerika ve Türkiye ihracat/ithalat fiyatlarının kıyaslamasına
yer verilmiştir. Buna göre, ürünlerin fiyatları 2015 yılı boyunca genel olarak azalış seyri
izlemiş; buna karşın 2016 yılıyla beraber, özellikle Mayıs ayına kadar, hızlı bir artış
göstermiş, Haziran ayı ile birlikte de tekrar azalış eğilime girmiştir. Dolayısıyla söz
konusu ürünlerin dünya fiyat düzeyinin ve seyrinin, kararın önceki kısımlarında yer
verilen grafiklerdeki fiyat düzeyi ve seyrine büyük ölçüde benzer olduğu görülmektedir.
I.3.2. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Bilgiler Çerçevesinde Yapılan Tespitler
(33) Önaraştırma kapsamında 27.07.2016 tarihinde ÇOLAKOĞLU’nda Şirket Genel Müdürü
(…..)’in bilgisayarında yapılan incelemede, 09.06.2016 tarihinde Şirket Pazarlama ve
Satış Direktörü (…..) tarafından kendisine “FW:Fatih Tar/Toplantı Hk.” konu başlıklı e-
posta gönderildiği tespit edilmiş olup, içeriği aşağıda yer almaktadır:
“Uğur Bey,
Eski CEO'm Fatih Tar Bey'i ziyaret ettim.
*Kroman Çubuk fiyatını (…..) usd/ton yapmış (bizim gibi) saat 15:00'a kadar daha
satışları yoktu. Bizim satışımız ise ancak (…..) ton kadardı…”
(34) Yukarıdaki e-posta yazışmasında adı geçen (…..)’ın yapılan incelemeler neticesinde
KROMAN’ın CEO’su olduğu tespit edilmiş, 18.08.2016 tarihinde KROMAN’da yerinde
inceleme yapılmıştır. Yapılan yerinde incelemede gerek söz konusu e-posta içeriğine
dair, gerekse de sektördeki diğer teşebbüs yetkilileriyle 4054 sayılı Kanun’un ihlaline
işaret edebilecek bir yazışmaya ulaşılmamıştır. Söz konusu yazışmada geçen “çubuk”
ibaresinin “nervürlü inşaat demiri” olduğu tespit edilmiş, önaraştırma süreci boyunca
elde edilen bilgiler doğrultusunda e-postanın gönderildiği tarihe binaen 08-09-10
Haziran 2016 tarihlerindeki nervürlü inşaat demiri satış verileri T.C. Merkez Bankasının
o günkü kur fiyatı kullanılarak ABD Dolarına dönüştürülmüş ve aşağıda yer alan tespitler
yapılmıştır:
16-33/578-254
9/11
Grafik 9: Teşebbüslerin Marmara Bölgesine Satışları ve Fiyatları (ABD Doları/Ton)
(…..TİCARİ SIR…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler çerçevesinde raportörlerce yapılan hesaplamalar
Grafik 10: Teşebbüslerin Ege Bölgesine Satışları ve Fiyatları (ABD Doları/Ton)
(…..TİCARİ SIR…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler çerçevesinde raportörlerce yapılan hesaplamalar
Grafik 11: Teşebbüslerin Diğer Bölgelere Satışları ve Fiyatları (ABD Doları/Ton)10
(…..TİCARİ SIR…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler çerçevesinde raportörlerce yapılan hesaplamalar
(35) Yukarıda yer alan grafiklerde e-postada ifade edildiği gibi KROMAN’ın söz konusu
tarihte inşaat demirini Marmara Bölgesinde ortalama (…..) ABD Doları’na (Grafik 9),
diğer bölgelerde ise (…..) ABD Doları’na (Grafik 11) sattığı, aynı gün ÇOLAKOĞLU’nun
yaptığı satışlar incelendiğinde ise Marmara Bölgesi satışlarının (…..) ABD Doları (Grafik
9) olduğu görülmektedir. Bununla birlikte edinilen bilgilerden, e-posta metnine göre saat
15:00’a kadar satışı olmayan KROMAN’ın e-posta tarihinde yaklaşık (…..) ton demir
sipariş aldığı ve (…..) ton demir satışı fatura ettiği; ÇOLAKOĞLU’nun da (…..) ton demir
satışı gerçekleştirdiği anlaşılmaktadır. Önaraştırmaya konu edilen diğer teşebbüslerden
TOSÇELİK’in diğer bölgelerde (Grafik 11), İÇDAŞ’ın Marmara Bölgesinde (Grafik 9)
yaklaşık (…..) ABD Doları’ndan satış yaptıkları, incelenen diğer teşebbüslerde ise söz
konusu tarihte yapılan satışların fiyatlarının bölgeler itibarıyla farklılık arz ettiği
anlaşılmaktadır. Ayrıca teşebbüslerin Türkiye’deki inşaat demiri satışları Marmara, Ege
ve diğer olarak üç bölgeye ayırıldığında şirketlerin her bölgede farklı fiyat uyguladıkları
görülmektedir.
I.4. Değerlendirme
(36) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca “belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan
veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri” yasaklanmaktadır.
(37) Yukarıda özetlenen başvuruda, Türkiye’de demir fiyatlarının son dönemde arttığı ifade
edilmektedir. Dosya kapsamında yapılan yerinde incelemelerde, iddia edilen fiyat
10 Haziran ayının 10. gününde ÇOLAKOĞLU ve EKİNCİLER’in satış yapmadığı görülmüştür.
16-33/578-254
10/11
artışlarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir
anlaşmadan kaynaklandığına işaret eder nitelikte herhangi bir delile ulaşılmamıştır.
(38) Öte yandan, yukarıda yer verilen grafiklerden, incelenen teşebbüslerin uyguladıkları
nervürlü demir satış fiyatlarında hemen hemen her dönemde örtüşmelerin/paralelliklerin
bulunduğu ve özellikle 2016 yılının Mart, Nisan ve Mayıs aylarında fiyat artışlarının
yaşandığı açıkça görülmektedir. Bununla birlikte, yine aynı dönemde, demir üretiminde
önemli bir girdi olan hurda ve uluslararası demir fiyatlarında da benzer bir artış
yaşandığı anlaşılmaktadır. Buna karşın, teşebbüslerin fiyat ve ortalama maliyetlerinin
2016 yılı Mart ayına kadar paralel seyrettiği, söz konusu tarih itibarıyla da fiyatlardaki
seyrin ortalama maliyetlerden ayrıştığı, ancak Haziran ayı ile birlikte tekrar birbirine
yakınsadığı görülmektedir. Yine aynı dönemde, teşebbüslerin satış miktaralarında da
yaklaşık %(…..)’lik bir artış görülmektedir. Ayrıca, incelemeye konu teşebbüslerin fiyat
hareketlerinin Türkiye ve dünya ortalamasından farklılaşmadığı anlaşılmakta ve yurtiçi
demir fiyatlarının uluslararası piyasalarda oluşan fiyatlardan bağımsız bir yapı arz
etmediği değerlendirilmektedir.
(39) Kurul’un geçmiş tarihli kararlarında11 bahsedildiği üzere, nihai ürünlerin fiyat
oluşumunda hammadde fiyatları (özellikle hurda), enerji birim fiyatları, döviz kurları,
üretim teknolojisi gibi pek çok maliyet unsuru etkili olmakta ve bunlara bağlı olarak tüm
dünyada paralel bir fiyat yapısı ortaya çıkabilemektedir. Yurtiçi fiyatları ile dünya
fiyatlarının paralel olmasında ürünün homojen ve Türk demir-çelik sektörünün önemli
ölçüde dünya piyasalarına entegre olmasının etkili olduğu değerlendirilmektedir. Zira
uzun demir çelik ürünlerinde yurtiçinde önemli oranda kapasite fazlalığı bulunmakta ve
sektör üretiminin yaklaşık %40’ını ihraç etmektedir.
(40) Bununla birlikte, taraflar arasında rekabeti kısıtlayıcı herhangi bir anlaşma ve/veya
koordinasyonun varlığı açık bir şekilde ispatlanamadığı durumlarda, kuşku duyulan
pazarlarda gözlenen bazı olgu ve uygulamalar, tek başlarına olmasa bile, taraflar
arasında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmanın varlığını destekleyici unsurlar olarak
kullanılabilmektedir. Bu nedenle, bahse konu benzer fiyat hareketlerinin, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin üçüncü fıkrası bakımından da değerlendirilmesi gerekmektedir.
Keza söz konusu fıkrada “bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda
piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet
bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine
benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder”
şeklinde hüküm yer almaktadır.
(41) Kurul’un çeşitli kararlarında12 uyumlu eylem halinin tespitinde üç temel bulgunun ortaya
konmasının yeterli olduğu ve bu bulguların; “rakip teşebbüsler arasındaki bir ilişkinin
varlığı, rakip teşebbüsler arasında ortak tavır sonucunu doğuran ve diğer rakip
teşebbüslerin hareketlerini etkileyen davranışların varlığı ve rakip teşebbüsler arasında
bağımsız hareket etme durumunun ortadan kalktığı durumların varlığı” koşullarından
oluştuğu belirtilmektedir. Dolayısıyla, Kurul kararlarında, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamındaki uyumlu eylem ile salt paralel davranışlar arasındaki ayrımın,
ilave çeşitli delillerle ortaya konulması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu noktada,
detaylarına yukarıda yer verilen, incelemeye konu teşebbüslerden ÇOLAKOĞLU’nda
elde edilen belgeye yer verilmesi uygun olacaktır.
(42) İç yazışma niteliğinde olan anılan e-postada ÇOLAKOĞLU Pazarlama ve Satış
Direktörünün aynı teşebbüsün Genel Müdürüne; yazışma tarihinde rakip bir teşebbüs
olan KROMAN’da yönetici konumunda olan eski yöneticisini ziyaret ettiği, KROMAN’ın
11 14.07.2011 tarih ve 11-43/924-923 sayılı ile 07.12.2011 tarih ve 11-60/1568-559 sayılı Kurul kararları.
12 26.07.2007 tarih ve 07-62/742-269 sayılı, 14.01.2016 tarih ve 16-02/44-14 sayılı, 14.01.2016 tarih ve
16-02/30-9 sayılı Kurul kararları.
16-33/578-254
11/11
demir fiyatını kendileri gibi (…..) ABD Doları/ton yaptığı, saat 15:00’a kadar satışlarının
olmadığı, kendi satışlarının ise ancak (…..) ton kadar olduğu ifade edilmektedir.
Detaylarına yukarıda yer verildiği üzere, e-posta tarihinde KROMAN’ın inşaat demirini
Marmara Bölgesi’nde ortalama (…..) ABD Doları’na, diğer bölgelerde ise (…..) ABD
Doları’na sattığı; ÇOLAKOĞLU’nun satış fiyatının da KROMAN’a yakın biçimde (…..)
ABD Doları olduğu anlaşılmaktadır. İncelemeye konu diğer teşebbüslerden
TOSÇELİK’in diğer bölgelerde, İÇDAŞ’ın da Marmara Bölgesi’nde yaklaşık (…..) ABD
Doları’ndan satış yaptıkları, incelenen diğer teşebbüslerce söz konusu tarihte yapılan
satışların fiyatlarının bölgeler itibarıyla farklılık arz ettiği görülmektedir. Ayrıca
teşebbüslerin Türkiye’deki inşaat demiri satışları üç bölgeye ayrıldığında teşebbüslerin
her bölgede farklı fiyat uyguladıkları, ancak yine de demir fiyatlarının uluslararası
piyasalardan büyük ölçüde farklılaşmadığı anlaşılmaktadır. Öte yandan, yapılan yerinde
incelemelerde teşebbüsler arasında iletişim kurulduğuna dair başka bir belgeye de
rastlanmamıştır. Yazışmanın olduğu dönemde diğer teşebbüslerin farklı fiyatlar
uygulamış olması, demir çelik pazarında çok sayıda teşebbüsün bulunması, pazarın
uluslararası pazarlara yoğun biçimde entegre olması, pazarda kapasite fazlasının
bulunması gibi hususlar göz önünde bulundurulduğunda; anılan yazışmanın taraflar
arasında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma veya uyumlu eylemi ortaya koyar nitelikte
olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
(43) Sonuç olarak, önaraştırma kapsamında teşebbüsler arasında bir anlaşma ya da uyumlu
eylemin bulunduğuna¸ bu anlamda bir ilişkinin, iletişimin veya davranışın varlığına işaret
eden herhangi bir belge, bilgi ya da bulguya ulaşılmamıştır.
J. SONUÇ
(44) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy