Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-4-125 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 04-69/980-238
Karar Tarihi : 27.10.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R.Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Mehmet ÖZDEN
C. ŞİKAYET EDEN : İsmin Saklı Tutulması Talep Edilmiştir
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA 20
YAPILANLAR : Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği İle Üyeleri
Mumhane Cad. Emek İş Hanı No: 31/301
80030 Karaköy İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği ile üyelerinin
free-in/free-out hizmetine ilişkin asgari ücretleri belirlemek ve pazarı paylaşmak
suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru yazısında, Vapur Donatanları ve Acenteleri
Derneği’nin almış olduğu kararlar ile üyesi teşebbüsleri önceden belirlenen asgari 30
free-in/ free-out ücretlerine uymaya zorladığı, ayrıca konteynır sayısı ve konteynır
terminallerinin bulunduğu coğrafyalar itibarıyla pazarın paylaşıldığı, dolayısıyla
4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği iddialarına yer verilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 26.7.2004 tarihinde 4077
sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 13.8.2004 tarihli 2004-4-125/İİ04-MY
sayılı İlk İnceleme Raporu, Kurul'un 16.8.2004 tarihli 04-53 sayılı toplantısında
görüşülmüş ve soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun’un 40. maddesi birinci fıkrası gereğince 04-53/743-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. 40
İlgili karar uyarınca düzenlenen 22.10.2004 tarihli 2004-4-125/ÖA-04-KT sayılı
Önaraştırma Raporu 22.10.2004 tarih, REK.0.08.00.00/231 sayılı Başkanlık
önergesi ile 04-69 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
04-69/980-238
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ
İlgili raporda;
- Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği’nin (ve üyesi teşebbüslerin) konteynır
taşımacılığı ile ilgisi bulunan free-in/free out hizmet bedellerini belirlediği ve bu
şekilde acenteler arasındaki rekabeti sınırladığına, ayrıca konteynır sayısı ve 50
konteynır terminallerinin bulunduğu coğrafyalar itibarıyla pazarın paylaşıldığına
dair iddialar konusunda yeterli bulguya rastlanmadığından, 4054 sayılı Kanun’un
40. maddesi gereğince soruşturma açılmasına yer olmadığı,
- T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın 2004/1 sayılı Tebliği’nde yer alan gemi
acentelik hizmetlerine ilişkin asgari ücret tarifelerinin tavsiye niteliğine
dönüştürülmesi için ilgili Bakanlığa görüş bildirilmesi gerektiği,
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 60
Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği ve üyelerinin incelemeye konu karar ve
uygulamaları ile dosyanın genel çerçevesi yönünden ilgili ürün pazarı
"uluslararası konteynır taşımacılığında gemi acentelerinin sunduğu free-in/free-
out hizmetleri pazarı" olarak tespit edilmiştir1.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İnceleme konusu bakımından konteynırların yüklenip boşaltılması ile ilgisi
bulunan free-in/free-out hizmetlerinin ülkemizin tüm limanlarında verilmesi
nedeniyle coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Önaraştırma konusu rekabet ihlali iddiaları iki başlık altında değerlendirilmiştir. İlk 70
olarak, Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği ile üyesi teşebbüslerin free-
in/free-out hizmetlerine ilişkin ücretleri sabit olarak belirledikleri bedeller
üzerinden uyguladıkları ileri sürülmektedir. Buna göre acenteler üyesi
bulundukları teşebbüs birliği aracılığıyla aralarındaki rekabeti ortadan
kaldırmaktadırlar.
Önaraştırma çerçevesinde raportörlerce edinilen bilgi ve belgeler ile ilgili
mevzuatın incelenmesi neticesinde konteynır free-in/free-out hizmetlerinde
1 Konteynırların yükleme-boşaltmasına nezaret etmenin ve sair emeklerin, ayrıca müşteri namına
liman idaresine yapılan peşin ödemeler sebebiyle üstlenilen kur riskinin karşılığı olarak acentenin
müşterisinden aldığı ücrete “free-in/free-out” denilmektedir.
04-69/980-238
3
uygulanacak bedellerin Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği ve/veya Deniz
Ticaret Odaları tarafından belirlenmediği, şikayet dilekçesinin esas konusunu
oluşturan sabit 110 ABD Doları ($) tutarında free-in ücretinin herhangi bir ikincil 80
mevzuatta yer almadığı, bununla birlikte Deniz Ticaret Odaları tarafından 5590
sayılı Kanun’un2 2567 sayılı Kanun ile değişik 5. maddesinin (p) bendi uyarınca
hazırlanan ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın onayı ile yürürlüğe giren 2004/1
sayılı “Gemi Acentelik Hizmetleri Ücret Tarifesine İlişkin Tebliğ” ile çeşitli
acentelik hizmetlerinde uygulanacak taban komisyon oran ve bedellerinin
düzenlendiği anlaşılmıştır. Ancak konteynır yükleme-boşaltma ücretlerinin
belirlenmesi, bu Tebliğ kapsamı dışında olup, bahse konu ücretler hizmeti veren
liman işletmeleri tarafından belirlenmektedir.
Halihazırda acenteler, müşterileri olan ihracatçı ve/veya ithalatçı firmalardan
konteynır başına ihracatta 90-120 $ ve ithalatta 120-150 $ arasında free-in/free-90
out ücreti talep etmektedir. Sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin yetkilileri
görevli raportörler ile yaptıkları görüşmelerde, acentelerin müşterileri namına
liman işletmelerine yaptıkları ödemeleri belirli bir süre sonra geri alabilmeleri,
yükleme-boşaltmaya nezaret etmeleri ve sair nedenlerle bu ücretleri talep
ettiklerini belirtmişlerdir.
Yukarıda ifade edilen görüşmelerin yanı sıra, Raportörler tarafından; “Dernek ve
üyesi teşebbüslerin belirledikleri asgari hizmet bedellerini uygulamak suretiyle
aralarındaki rekabeti engelledikleri” iddialarına yönelik olarak çeşitli acentelere ait
fatura örnekleri de incelenmiş, ücretlerin acenteler tarafından değişen bedeller ile
uygulandığı tespit edilmiştir. Ayrıca, yapılan yerinde incelemelerde pazar 100
paylaşımı ya da fiyat anlaşması konularında herhangi bir bilgi ya da belgeye
rastlanmamıştır. Bu sebeple acentelerin free-in/free-out hizmet bedellerini
birbirlerinden farklı bir biçimde uygulayabilmeleri, Vapur Donatanları ve
Acenteleri Derneği ile üye teşebbüslerin aralarındaki rekabeti sınırlayan bir karar
ve/veya anlaşma içinde bulunmadıklarının göstergesi olarak değerlendirilmiştir.
Diğer taraftan başvuru yazısında ifade edilen free-in/free-out ücretlerinin genel
olarak yüksek olduğu, bunun da ihracatçı firmaların uluslararası piyasalarda
rekabet edebilirliklerini azalttığı iddiası, yürütülen önaraştırma kapsamında
değerlendirilebilecek bir husus değildir.
Önaraştırma konusu ihlal iddialarından diğeri ise, konteynırların sayısı ve 110
konteynır terminallerinin bulunduğu coğrafyalar itibarıyla pazarın gemi
donatanları arasında paylaşıldığına ilişkindir. Bir başka deyişle gemi sahiplerinin
diğer gemi sahipleri ile anlaşarak belirli sayıda konteynır bulundurdukları, her
birinin belirli bir bölgede konteynır terminalleri olduğu, gemi sahiplerinin
aralarında haberleşerek pazarı paylaştıkları ileri sürülmektedir.
2 Ticaret ve Sanayi Odaları, Ticaret Odaları, Sanayi Odaları, Deniz Ticaret Odaları, Ticaret
Borsaları ve Türkiye Ticaret, Sanayi, Deniz Ticaret Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği Kanunu
04-69/980-238
4
Yapılan yerinde incelemelerde, pazarın konteynırların sayısı ve terminallerin
bulunduğu coğrafyalar itibarıyla paylaşıldığı iddiasını destekleyen herhangi bir
belge veya bilgi edinilmemiştir. Acenteler liman bazında faaliyet göstermemekte,
anlaşmaları bulunan donatanların yük taşıdıkları tüm limanlarda çalışmaktadırlar.
Donatanların ise -yalnız iki liman arasında değil, birçok limanı içeren hatlar 120
üzerinde çalışmaları nedeniyle- sadece belirli bazı limanlara yük taşımaları ve
böylece limanları aralarında paylaşmaları mümkün değildir. Sektörde faaliyet
gösteren teşebbüslerin yetkililerinden edinilen bilgilere göre; bir geminin ne
miktarda konteynır taşıyacağı ya da limandan ne kadar yük alacağı ancak
geminin limana yanaşmasından kısa bir süre önce kesinlik kazanmaktadır. Bu
nedenle donatanların ve/veya acentelerin daha önceden konteynır adedi bazında
pazarı paylaşmaları da mümkün görülmemektedir. Ayrıca giriş engeli
bulunmayan pazar, yapısı ve işleyişi itibarıyla bu yönde ihlallerin oluşmasına izin
veren özellikte de değildir.
Öte yandan, acentelerin talep ettikleri free-in/free out hizmetlerine ilişkin ücretler 130
ile ilgisi bulunmamakla birlikte, yapılan inceleme esnasında Sanayi ve Ticaret
Bakanlığı tarafından çıkarılan, 8.1.2004 tarih, 25340 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 2004/1 sayılı “Gemi Acentelik Hizmetleri Ücret Tarifesine İlişkin
Tebliğ”in ekinde yer alan ve Tebliğ’in 4. maddesi (g-1) bendinde “acentelik ücreti”
olarak tanımlanan ücret tarifelerinin asgari ücret tarifeleri olduğu anlaşılmıştır.
Tebliğ’e dayanak teşkil eden 5174 sayılı Kanun’un3 12. maddesi (p) bendi ve bu
Kanun’dan önce yürürlükte bulunan 5590 sayılı Kanun’un 5. maddesi (p) bendi,
Deniz Ticaret Odası’na ücret tarifeleri hazırlayarak Bakanlığın onayına sunma
görevini vermektedir. Ne var ki ne 5174 sayılı ne de 5590 sayılı Kanun’da
“asgari” ücret tarifesinden bahsedilmektedir. Kanun koyucu ilgili merciye ücret 140
tarifesi hazırlama ve Bakanlık onayına sunma görevi vermiş, fakat bu tarifenin
asgari ücret tarifesi olmasını zorunlu kılmamıştır. Bu çerçevede bahse konu
tarifelerin “tavsiye niteliğinde” ücret tarifeleri olarak düzenlenmesi suretiyle,
Tebliğ’in 4054 sayılı Kanun’un mal ve hizmet piyasalarının serbest ve sağlıklı bir
rekabet ortamı içinde teşekkülü ve gelişmesinin sağlanması amacı ile uyumlu
hale geleceği, bu bakımdan gerekli ve yararlı görülen Tebliğ’de belirtilen şekilde
yapılacak değişik konusunda Kanun’un 27. maddesinin (g) bendi kapsamında
değerlendirilmek üzere ilgili Bakanlığa görüş bildirilmesinin uygun olacağı
kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ 150
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1) Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği’nin (ve üyesi teşebbüslerin) konteynır
free-in/free-out hizmet bedellerini belirlediği ve bu şekilde acenteler arasındaki
rekabeti sınırladığına, ayrıca konteynır sayısı ve konteynır terminallerinin
bulunduğu coğrafyalar itibarıyla pazarın paylaşıldığına dair iddialar konusunda
yeterli bulguya rastlanmadığından, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
3 Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu
04-69/980-238
5
Kanun’un 40. maddesi gereği adı geçen teşebbüs birliği ve üyeleri hakkında
soruşturma açılmasına yer olmadığına, şikayetin reddine;
2) Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın 2004/1 sayılı Tebliği’nde yer alan gemi
acentelelik hizmetlerine ilişkin asgari ücret tarifelerinin tavsiye niteliğine 160
dönüştürülmesi için ilgili Bakanlığa görüş bildirilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy