Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-393 (Devralma)
Karar Sayısı : 12-06/189-51
Karar Tarihi : 09.02.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR, 10
Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Hakan BİLİR, Canan İÇEL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Ulusoy Seyahat Nakliyat A.Ş ve
- Varan Turizm Seyahat A.Ş.
Temsilci: Dr. Kemal Tahir SU
Turan Güneş Bulvarı No:100/20 Yıldız/Ankara
D. DOSYA KONUSU: Varan Turizm Seyahat A.Ş.’ye ait bulunan marka, logo, tasarım,
alan adları ile 4 adet otobüsün Ulusoy Seyahat Nakliyat A.Ş.’ye devrine ilişkin izin
talebi. 20
E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 02.02.2011 tarihinde 957 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 7. maddesi ile
2010/4 sayılı “Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ”in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 02.02.2012 tarih ve 2011-4-393/Öİ
sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi
olduğu, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hâkim durum
yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli
ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesi gerektiği 30
görüşü ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
G.1.1. Etkilenen Pazar
Dosyadaki bilgilere göre, etkilenen pazar mümkün olan en dar kapsamda “ulusal çapta
sunulan karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı faaliyetleri” olarak belirlenmiştir.
G.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Karayolu ile yolcu taşımacılığı hizmeti hat veya güzergah olarak isimlendirilebilecek iki
nokta arasında yapılan ulaştırma hizmeti olarak tanımlandığından işlem sonrası olası
yoğunlaşmanın etkilerinin her bir hat bazında incelenmesi gerekmektedir. Bu bakımdan, 40
devre konu Varan Turizm’in faaliyet gösterdiği hatların her biri ayrı bir coğrafi pazar olarak
kabul edilmiştir.
12-06/189-51
2
G.2. Değerlendirme
Dosya konusu işlem özetle, Ulusoy Seyahat’in Varan Turizm’e ait isim hakkı ve dört adet
otobüsü devralmasına ilişkindir. Anılan işlem, 2010/4 sayılı Tebliğ'in 5. maddesi
kapsamında bir devralma olup, tarafların 2010 yılı Türkiye cirolarının anılan Tebliğ’in 7.
maddesinde öngörülen ciro eşiklerini aştığı anlaşıldığından, Rekabet Kurulunun izne
tabidir.
Dosya konusu dikkate alınarak, yoğunlaşmanın etkileri öncelikle tarafların en büyük 50
rakipleri konumundaki ulusal çapta faaliyet gösteren işletmeler bakımından ve güzergah
bazında ele alınmış, bu işletmelerin aynı pazarda yer alıp almadığı değerlendirmesi ise
işletmelerin ortalama bilet fiyatları gözönüne alınarak yapılmıştır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre; Ulusoy Seyahat’in 2011 yılında, Varan Turizm’in
faaliyet gösterdiği 77 güzergahın 42’sinde (%55), 2010 yılında 79 güzergahın 48’inde
(%60) ve 2009 yılında ise 75 güzergahın 37’sinde (%49) faaliyet gösterdiği anlaşılmaktadır.
Bu anlamda, coğrafi pazarın güzergah bazında ele alınmış olduğu düşünüldüğünde,
pazarların yaklaşık %45’inde faaliyetlerin çakışmadığı görülmektedir. Diğer yandan Varan
Turizm’in cirosu 2011 yılında %(…..), 2010 yılında %(…..) ve 2009 yılında %(…..)’si
çakışan güzergahlardaki faaliyetlerden kaynaklanmıştır. Bu güzergahlarda Varan Turizm’in 60
hem gelir hem de taşıdığı yolcu sayısında son iki yılda Ulusoy Seyahat’e karşı ciddi bir
gerileme yaşadığı anlaşılmaktadır. Yolcu sayısındaki gerilemenin oransal olarak daha fazla
olması, Varan Turizm’in ortalama bilet fiyatlarının Ulusoy Seyahat’ten daha yüksek
olduğunu göstermektedir. Buna karşın, bütün dönemler bakımından aradaki farkın ihmal
edilebilir olduğu görülmektedir. Ortalama bilet fiyatlarının birbirine yakın olması ve belirli bir
aralıkta seyretmesi de tarafların aynı pazarda yer aldıklarını net bir biçimde ortaya
koymaktadır.
Dosyada yer alan bilgilerdeki güzergah bazında yapılan karşılaştırmalara bakıldığında,
bazı güzergahlarda Varan Turizm’in bazı güzergahlarda ise Ulusoy Seyahat’in rakibinden
çok ileri düzeyde gelir/yolcu sayısına sahip olduğu görülmektedir. Bir başka deyişle esasen 70
bazı çakışan güzergahlarda tarafların birbirleri üzerinde dikkat çekici bir rekabetçi baskı
uyguladığını söylemek mümkün değildir. Dolayısıyla devralma işleminin bu güzergahlardaki
etkisinin anti-rekabetçi olmaktan uzak olması nedeniyle, yapılan değerlendirmede söz
konusu güzergahlar göz ardı edilmiştir. Bu açıdan bakıldığında, başlangıçta 77 olan Varan
Turizm güzergahlarının sayısı, çakışan noktaların alınması ile birlikte 42’ye ve tarafların o
güzergahlardaki faaliyetlerinin diğerleri üzerine rekabetçi baskı uygulayabilecek büyüklükte
olması kriteri dikkate alındığında 26’ya kadar düşmektedir. Bir başka deyişle Varan
Turizm’in seferlerini gerçekleştirdiği güzergahların yaklaşık %66’sında (51/77) ya Ulusoy
Seyahat’in faaliyeti bulunmamakta ya da taraflar birbirleri üzerinde rekabetçi baskı
oluşturmamaktadır. Söz konusu değerlendirmenin gelir açısından yapılması durumunda 80
ise, Varan Turizm’in cirosunun yaklaşık %(…..)’lik kısmını elde ettiği alanlar bakımından bir
rekabet analizine ihtiyaç olmadığı görülmektedir. Bu anlamda tarafların halihazırda belirli
güzergahlarda faaliyetlerinin çakıştığı, gelirlerinin önemli bir bölümünün de bu alanlardan
elde edildiğini söylemek mümkündür. Tarafların söz konusu güzergahlardaki ortalama bilet
fiyatları da hemen hemen benzer düzeydedir. Bu çerçevede değerlendirmenin söz konusu
alanlar üzerinde yoğunlaştırılması doğru olacaktır.
12-06/189-51
3
Yukarıda yer verilen, tarafların faaliyetlerinin çakıştığı ve aynı zamanda rekabetin
etkilenebileceği 26 güzergahta ulusal düzeyde taşıma hizmeti veren diğer oyuncuların
(Kamil Koç, Pamukkale, Nilüfer, Metro) ortalama bilet fiyatlarına bakıldığında, güzergah 90
bazında fiyatların birbirlerine yakın olduğu ve/veya belirli bir aralık içinde kaldığı
görülmektedir. Diğer bir deyişle, ulusal çapta hizmet veren söz konusu işletmeciler
devralma işleminin taraflarıyla aynı pazarda yer almakta olup, dosyadaki bilgilerde yer alan
ve taraflar ile söz konusu teşebbüslerin de yer aldığı bu güzergahlarda, satış gelirine göre
hesaplanan pazar paylarına bakıldığında ise, tarafların devralma işlemi sonrası pazar payı
2010 yılı için (…..); 2011 yılı için ise (…..) güzergahta %50’nin üzerine çıkmaktadır. Pazar
payı %50’nin altında kalan güzergahların tamamında hem ulusal firmaların faaliyet
göstermesi hem de yerel firmaların olması, pazara giriş engellerinin mevcut olmaması,
alternatif vasıtaların varlığı, pazar payı oranlarınn bir yıl gibi bir süre içinde bile ciddi
oranlarda değişebilmesi gibi koşulların bulunması nedeniyle, herhangi bir rekabetçi endişe 100
söz konusu değildir. Diğer taraftan, pazar payı %50’yi geçen güzergahlar açısından bir
değerlendirme yapıldığında; taraflardan bir tanesinin pazar payı çok yüksek iken, diğer
tarafın pazar payının rakibine göre oldukça düşük olduğu güzergahlarda devralma
işleminin etkisi oldukça sınırlıdır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, tarafların her ikisinin de toplamda %50’yi geçen pazar
payına sahip olduğu ve rekabetçi endişelerin doğabileceği güzergahlar “İzmir-Trabzon,
İstanbul-Çeşme, İstanbul-Turgutreis, İstanbul-Datça, İstanbul-Kaş” olarak sayılabilir. Ancak
devralma işlemine konu tarafların söz konusu hatlarda dört mevsim faaliyette bulunduğu,
buna karşın diğer ulusal firmaların ise özellikle yaz aylarında faaliyet gösterdiği ve diğer
zamanlarda bir takım sınırlamalara gidildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla diğer ulusal 110
firmalar söz konusu hatların tamamında kolaylıkla sefer sayılarını artırılabileceklerdir. Öte
yandan;
- Değerlendirmeye konu güzergahların hemen hemen tamamında yerel ya da bölgesel
işletmecilerin faaliyet gösterdiği,
- Birçok güzergah bakımından alternatif teşkil edebilecek (havayolu, demiryolu vb)
vasıtaların varlığı,
- Devralma konusu işleminin marka hakkının satışını ilgilendirdiği,
- Karayolu ile yolcu taşımacılığı sektöründe giriş engellerinin düşük olduğu,
- Devre konu Varan Turizm’in ciro ve pazar payında yıllar içinde önemli düşüşlerin
mevcudiyeti, 120
- Gelişen havayolu ile yolcu taşımacılığının otobüs ile yapılan taşımacılık fiyatları
üzerinde baskı oluşturduğu ve yüksek akaryakıt, otogar ve yer hizmeti maliyetleri
nedeniyle, karayolu yolcu taşımacılığında kar marjlarının azaldığı bir dönem içerisinde
bulunulduğu
hususları gözönüne alındığında, devralma işleminin rekabeti kısıtlayıcı bir sonuç
doğurmayacağı kanaatine varılmıştır.
12-06/189-51
4
H. SONUÇ 130
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı “Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında
izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim
durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy