Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-2-40 (Devralma)
Karar Sayısı : 09-14/300-73
Karar Tarihi : 13.4.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç, Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖR : Ayşe Özlem UZUN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : -Re’sen
20
D. TARAFLAR : - Verifone Elektronik ve Danışmanlık Ltd. Şti.
Nazmi Akbacı İş Merkezi No:245 34398 Maslak-İstanbul
- Lipman Electronik ve Danışmanlık Ltd. Şti.
E. DOSYA KONUSU: VeriFone Inc. tarafından Lipman Electronics’in tüm mal
varlığı ve hisselerinin devralınması işlemi
F. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurulu’nun 24.01.2008 tarih ve 08-08/89-29 sayılı
kararına esas teşkil eden incelemeler sırasında, Verifone Elektronik ve Danışmanlık
Ltd. Şti. (Verifone)’nin Lipman Elektronik ve Danışmanlık Ltd. Şti. (Lipman)’nin tüm 30
mal varlığını ve hisselerinin tamamını devralmış olduğu, ilgili devralma işlemine ilişkin
olarak Kuruldan izin alınmamış olduğu, devralma işleminde tarafların toplam pazar
paylarının %25’i geçtiği tespit edilmiş ve Rekabet Kurulu’nun 28.02.2008 tarih ve 08-
19/205-M sayılı kararı ile söz konusu devralma işleminin 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’dan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
kapsamında bir işlem olup olmadığının belirlenmesi amacıyla taraf şirketler hakkında
bir inceleme başlatılmıştır.
Taraf şirketlerin 1997/1 sayılı Tebliğ’in ekinde yer alan Bildirim Formu’nu doldurup
Kurum’a göndermeleri gerektiği 12.03.2008 tarih ve 855 sayı ile kendilerine
bildirilmiştir. Bununla birlikte şirket tarafından Kuruma herhangi bir bildirim 40
yapılmamıştır. Durumu bildirmek üzere Kurul’a sunulan 1.8.2008 tarih ve 2007-2-
213/BN-08-AÖU sayılı bilgi notuna istinaden Kurul’un almış olduğu 14.08.2008 tarih
ve 08-50/757-M sayılı karar doğrultusunda Verifone’a gönderilen 18.09.2008 tarih ve
3436 sayılı yazı, 19.09.2008 tarihinde şirket yetkilisi tarafından teslim alınmıştır.
Sonradan Verifone yetkilileri tarafından gönderilen Bildirim Formu, 27.10.2008 tarih
ve 6983 sayı ile Kuruma intikal etmiştir. Bildirim Formu’nda eksiklikler tespit edilmesi
üzerine Verifone’dan gelen ek bilgiler 24.11.2008 tarih ve 7728 sayı ile Kurum’a
intikal etmiştir. Kurum’a intikal eden bilgiler ile yapılan araştırmalar sırasında ulaşılan
09-14/300-73
2
bilgiler arasında bazı tutarsız noktaların tespit edilmesi sebebiyle taraflardan ve
Verifone’un 2004-2006 yıllarında Türkiye distribütörü olarak faaliyet gösteren İletişim 50
Teknoloji Danışmanlık Ticaret A.Ş. (ITD)’den bu hususların aydınlatılmasına yönelik
ek bilgiler talep edilmiştir. Taraflardan talep edilen ek bilgiler en son 03.03.2009 tarih
ve 1587 sayı ile Kuruma intikal etmiş, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenen 12.03.2009
tarih ve 2008-2-40/Öİ-09-AÖU sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 12.3.2009 tarih
ve REK.0.06.00.00-120/77 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-14 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; VeriFone Inc. firmasının Lipman
Electronics firmasının tüm mal varlığını ve hisselerinin tamamını devralması işleminin 60
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğu, söz konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim
durumu güçlendiren ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu doğuran bir nitelik taşımadığı, işlemin, Rekabet Kurulu’nun izni alınmadan
gerçekleştirilmiş olması sebebiyle Verifone Elektronik ve Danışmanlık Ltd. Şti.’nin
Kanun’un 16. maddesinin (b) bendi kapsamında 1.592 TL para cezasına tabi
tutulması gerektiği ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Verifone 70
Yukarıda da belirtildiği gibi Verifone Inc.’in Lipman Electronics’i devralması ertesinde
Lipman Elektronik ve Danışmanlık Ltd. Şti., unvan değişikliğine giderek Verifone
Elektronik ve Danışmanlık Ltd. Şti. unvanını almıştır. Şirketin esas faaliyet alanı
güvenlikli ödeme sistemleri satışıdır.
H.1.2. Lipman
Lipman, İsrail’de mukim Lipman Electronic Engineering Ltd.’in %99.9’una sahip
olduğu bir şirkettir. Devir işlemi öncesinde İzmir’de POS cihazları üreten ve satan bu
tesis, devir ertesinde (Mart 2008’de) kapatılmıştır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı 80
Verifone, elektronik ödeme sistemleri üretimi ve satışı ile iştigal etmektedir. Rekabet
Kurulu’nun bu pazara yönelik 24.1.2008 tarih ve 08-08/89-29 sayılı kararıyla paralel
biçimde ilgili ürün pazarı, “POS terminalleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Türkiye sınırları içerisinde tarafların ürünlerinin ve hizmetlerinin üretilip, satılması ve
pazarlanması bakımından rekabet koşullarını bölgesel olarak farklılaştıracak
herhangi bir durumun olmaması sebebiyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme
H.3.1. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 2. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme 90
1997/1 sayılı Tebliğ’in “Birleşme ve Devralma Sayılan Haller” başlıklı 2. maddesinin
(b) bendine göre; “Herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün
09-14/300-73
3
malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine
yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol etmesi”
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde teşebbüsler arası birleşme ve
devralma olarak kabul edilmektedir.
İnceleme konusu işlemde, ABD merkezli VeriFone Inc. firmasının İsrail merkezli
Lipman Electronics firmasının tüm hisselerini devralması sebebiyle Türkiye’deki
Lipman Elektronik ve Danışmanlık Ltd. Şti.’nin kontrolü el değiştirmiş ve şirket 100
Verifone Elektronik ve Danışmanlık Ltd. Şti. unvanını almıştır. Verifone yetkilileri
tarafından gönderilen ek bilgi yazısında, bu konuya yönelik olarak aşağıdaki
açıklamaya yer verilmektedir:
“Lipman Electronic Engineering Ltd. unvanlı şirket, İsrailde mukim bir şirket
olup söz konusu şirket İsrail Hukuku’na uygun olarak gerçekleştirilen bir
işlem ile Amerika Birleşik Devletleri yasalarına göre kurulmuş Verifone Ltd.
isimli şirkete devrolunmuştur. Lipman Electronics isimli şirket İsrail’de
yapılmış olan devir öncesi aynı zamanda bir Türk şirketi olan ve tarafınızca
asıl inceleme konusunu teşkil eden Lipman Elektronik ve Danışmanlık
Limited Şirketi isimli şirketin %99.9 oranında hissesine sahiptir. İsrail’de 110
gerçekleştirilen devir işlemi neticesinde, Verifone Ltd. (aynı miras gibi) külli
halefiyet prensibinin gereği olarak Lipman Elektronics Ltd. isimli şirketin
bütün malvarlığının yeni maliki konumuna gelmiştir. Söz konusu
malvarlığına Türkiye’deki Lipman Elektronik Ltd. Şti.’ndeki hisseler de
dahildir. Bunun neticesinde ise Türkiye’de mukim Lipman Elektronik Ltd.
adlı şirketin ticaret unvanı Verifone Elektronik ve Danışmanlık Ltd. Şti.
olarak değiştirilmiş ve bu durum 06.11.2006 tarih ve 6676 sayılı ticaret sicil
gazetesi ile ilan edilmiştir. Söz konusu değişikliğe paralel olarak şirketin en
büyük ortağı konumundaki Lipman Elektronic Engineering Ltd. adlı şirketin
ticaret unvanının da Verifone Israel Ltd. olarak değiştirilmiş bulunduğu 120
01.05.2007 tarih ve 2007/1 sayılı ortaklar kurulu kararı ile saptanmıştır.
…Türkiye’de yaşanan değişiklik, tamamen yurtdışında gerçekleşen devir
işlemine paralel olarak yapılan bir unvan değişikliğinden ibarettir.
Türkiye’de Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine göre yapılmış bir
birleşme ve devralma işlemi bulunmamaktadır.
TTK 520. maddesi, limited şirketlerde hisse devrinin gerçekleşmesi için şu
şartların varlığını aramaktadır:
1. Taraflar arasında noterde düzenlenmiş ve imzaları noterce tasdik
edilmiş bir devir sözleşmesinin bulunması,
2. Söz konusu payların devrinin şirket mukavelesi ile yasaklanmamış 130
olması,
3. Ortakların en az dörtte üçünün bu devir işlemini onayladığını
gösteren ortaklar kurulu kararı,
4. Devrin şirket pay defterine kaydedilmesi
Yurt dışında İsrail yasalarına göre gerçekleştirilen devir neticesinde yurt
dışında gerçekleşen bir ‘halefiyet’ mevcut bulunmaktadır. Bu doğrultuda
da, Türkiye’de sadece usulüne uygun olarak ticaret unvanı değişikliği
yapılmış olup Türkiye’de TTK anlamında bir hisse devri meydana
gelmemiştir.
Rekabet Kurumu’nun denetimini gerektiren devirlerin ise TTK anlamında 140
geçerli devir işlemleri olduğu aşikardır:
09-14/300-73
4
‘Ortaklık payının devri her bir ortaklığa göre farklılık arz eder. Ortaklık
payının devredilmiş sayılabilmesi için pay işleminin TTK hükümlerine göre
yapılmış olması gerekir’ (Prof. Dr. İ. Yılmaz ASLAN, Rekabet Hukuku,
Ocak 2007, ss. 541-542)
Yukarıda yer alan bilgilerin ışığında, somut durumdaki devrin rekabet
mevzuatı anlamında ve dolayısıyla Rekabet Kurumu’nun denetim yetkisini
haiz olduğu bir devir işlemi olmadığı anlaşılmaktadır. Mevzuata riayet
hususunda azami çabayı gösteren şirketimizce talep edilen bilgi ve
belgeler sunulmaktadır. Dolayısıyla başvurumuzun bütün bu hususlar 150
dikkate alınarak değerlendirilmesini arz ve talep ederiz.”
Yukarıda yer verilen açıklamalar, tarafların söz konusu işlem için Kuruma bildirimde
bulunmamış olmalarının gerekçesini oluştursa da gerek 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2.
maddesinde yer alan ifadeler ve gerekse Rekabet Kurulu’nun geçmiş karar ve
uygulamaları, söz konusu işlemin bir ticari unvan değişiminden öte bir devralma
işlemi olduğunu ortaya koymaktadır. Zira, ilgili işlem neticesinde Türkiye’deki
Lipman’ın kontrolü Verifone şirketine geçerek el değiştirmiş, tüm mal varlığı ile
hisseleri Verifone’a geçmiştir. Nitekim, işlem öncesinde Lipman’ın Ege Serbest
Bölgesinde POS terminalleri üretimi işiyle iştigal eden tesisinin kapatılma kararını
Verifone’un bağlı olduğu Verifone Israel Limited şirketi vermiştir. İlgili karar 160
sonucunda Mart 2008’de Lipman’ın İzmir’deki tesisi kapatılmıştır. Bu sebeplerle
işlemin Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir devralma işlemi olarak nitelendirilmesi
gerektiği kanaatine varılmıştır.
H.3.2. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 4. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
Söz konusu devralma işleminin aynı Tebliğ’in, “İzne Tabi Birleşme veya Devralmalar”
başlığı altındaki 4. maddesinin; “Bu Tebliğ’in 2. maddesinde belirtilen bir birleşme
veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin,
ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar
paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam
cirolarının yirmi beş trilyon Türk Lirasını aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin 170
almaları zorunludur.” hükmü uyarınca, Tebliğ’de belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerini
aşıp aşmadığının incelenmesi gerekmektedir.
Dosya konusu devralma işlemi, 01.11.2006 tarihinde gerçekleşmiştir. Bu sebeple,
Tebliğ’de öngörülen eşiklerin 2005 ve 2006 yılları açısından değerlendirilmesi
gerekmektedir. Devir öncesinde Lipman, Türkiye’deki iştiraki vasıtasıyla faaliyet
gösterirken Verifone, distribütörü ITD aracılığıyla ürünlerin satışını gerçekleştirmiştir.
Bu doğrultuda, 2004-2006 döneminde Lipman’ın yapmış olduğu satışlar, Verifone’un
Türkiye’ye yaptığı satışlar ve ITD’nin satmış olduğu Verifone marka POS ve PINPAD
cihazları ile ilgili bilgilere aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir. 180
Tablo 1: Lipman’ın Satışlarının Değeri (TL)
2004 2005 2006
(………….) (………….) (………….)
09-14/300-73
5
190
Tablo 2: Verifone’un Türkiye’ye Yaptığı Satışlar (TL)
Yıllar/Ürün 2004 2005 2006
POS Satışları (………….) (………….) (………….)
PINPAD1 Satışları (………….) (………….) (………….)
Toplam Satışlar (………….) (………….) (………….)
Tablo 3: ITD’nin Satışlarının Değeri2 (TL)
Yıllar/Ürün 2004 2005 2006
POS Satışları (………….) (………….) (………….)
PINPAD Satışları (………….) (………….) (………….)
Toplam Satışlar (………….) (………….) (………….)
Tablo 1 ve Tablo 2’nin birlikte değerlendirilmesi sonucunda Lipman ile Verifone’un
2005 yılı satışları toplamı (…………) TL ve 2006 yılı satışları toplamı (………….) TL
olmaktadır. İlgili yıllarda tarafların ciroları toplamının Tebliğ’de öngörülen 25 trilyon TL
(25 milyon TL) ciro eşiğini aşması sebebiyle dosya konusu devralma işlemi, izne tabi
bir işlem niteliği taşımaktadır.
200
Öte yandan, Tablo 2 ve 3’de yer alan Verifone’un Türkiye’ye satışları ile ITD’nin satış
rakamları arasında ortaya çıkan farkı değerlendirmek bakımından aşağıda, 2004-
2006 döneminde Verifone’un Türkiye’ye yapmış olduğu satışların adedi ile ITD’nin
alış ve satış adetlerini gösterir tabloya yer verilmektedir.
Tablo 4: Adet Bazında Satışlar
Yıllar/Ürün 2004 2005 2006
Verifone’un POS ve
PINPAD Satışları
Toplamı
(……)+(……)=
(……)
(……)+(……)=
(……)
(……)+(……)=
(……)
ITD’nin Verifone’dan
POS ve PINPAD
Alışları Toplamı
(……)+(……)=
(……)
(……)+(……)=
(……)
(……)+(……)=
(……)
ITD’nin POS ve
PINPAD Satışları
Toplamı
(……)+(……)=
(……)
(……)+(……)=
(……)
(……)+(……)=
(……)
Tablo 4’deki veriler incelendiğinde Verifone’un Türkiye’ye satışlarının büyük kısmının
ITD aracılığıyla yapılmış olduğu görülmektedir. Nitekim her iki şirketin beyan ettiği
satış adetleri ve ciroları birbirine yakındır. Bu bakımdan, Verifone’un Türkiye’deki 210
pazar payının büyük ölçüde ITD’nin pazar payı ile örtüştüğü görülmüştür.
Pazar paylarıyla ilgili olarak ise Verifone yetkililerinin beyanına göre, inceleme
konusu işlemin geçmiş tarihli olması ve aradan geçen zaman zarfında gerek
1 Şifre giriş cihazı
2 ITD ile yapılan telefon görüşmesinde 2005 ve 2006 yıllarında ITD’nin sadece Verifone marka POS ve
PINPAD cihazları satmış olduğu bilgilerine ulaşılmıştır.
09-14/300-73
6
Lipman’ın el değiştirmesi ve gerekse Verifone’da yönetim değişikliğine gidilmesi
sebebiyle devir işleminden önceki dönemde Lipman ve Verifone’un ilgili pazarlarda
sahip oldukları paylar hakkında şirket yetkililerinin elinde mevcut tahmini de olsa
herhangi bir bilgi bulunmamaktadır.
ITD tarafından Kuruma gönderilen bilgilere göre ise 2004-2006 döneminde Verifone 220
marka POS ve PINPAD satışlarının (sadece) finans piyasasına yapılan toplam
satışlar içinde ITD’nin payı aşağıdaki gibidir.
Tablo 5: ITD Pazar Payları
Yıllar/Ürün 2004 2005 2006
ITD Payı (%) (……) (……) (……)
ITD yetkililerince yapılan açıklamaya göre yukarıdaki değerler, Bankalararası Kredi
Kartları Merkezi (BKM)’nin verileri çerçevesinde bankaların ellerinde bulunan POS
cihazı satışı adetleri üzerinden hesaplanmıştır. Bu adetlere, diğer sektörlerde
bulunan kurumların (örneğin benzin istasyonları, perakende zincirleri, Ticket
Restoranlar’ı vb.) kendi adlarına çıkardıkları kartlara ilişkin envanterlerinde 230
bulundurdukları POS cihazları dahil değildir. Ayrıca, BKM tarafından yayınlanan
veriler, sadece bir önceki yıla ilişkin artışı göstermekte, yıl içinde ıskartaya ayrılıp
yenisi ile değiştirilen miktarı göstermemektedir. Dolayısıyla Türkiye’de satılan toplam
POS cihazlarının adedi, gerçekte bu rakamlardan daha fazla ve ITD ile Verifone’un
pazardaki payı ise daha düşük değerlerdedir. Ancak, bu noktada dikkate alınması
gereken önemli bir husus, ITD’nin sadece Verifone markalı POS cihazları sattığı ve
Lipman ürünlerini satmamış olduğudur. Lipman’ın satışlarının da dikkate alınması ile
toplam pazar payı, Tablo 5’te belirtilen oranların üzerinde olacaktır.
İlgili ürün pazarında faaliyet gösteren Ingenico SA (Ingenico) ile Sagem Securire SA 240
(Sagem) arasında gerçekleşen devralma işlemine yönelik olarak Rekabet Kurulu’nun
vermiş olduğu 24.01.2008 tarih ve 08-08/89-29 sayılı kararda, işlemin taraflarınca
beyan edilen Verifone’a ilişkin 2006 yılı pazar payı, adet bazında %(…..) iken ciro
bazında %(….)’tür. Bu değerler, Verifone ile Lipman’ın gerçekleştirdikleri devir
ertesinde sahip oldukları iddia edilen toplam pazar paylarıdır.
Öte yandan, Verifone’un ilgili dönemdeki pazar payına yönelik olarak temin edilen
internet bulguları aşağıda yer almaktadır.
BT Haber:
“2007 yılına Verifone’un Lipman’ı satın almasıyla girmiştik….Verifone’un pazarda 250
ikinci sıradayken dördüncü sıradaki Lipman’ı alıp pazar liderliğine yükseldiğini
anımsatan Soner ÇAŞUR (Verifone Genel Müdürü), 2007 ve gelecek yıl için şunları
söylüyor: Bu yıl bizim için bütünleşme sürecinin tamamlanma yılı oldu. Sektörel
olarak baktığımızda da bir çok atılım oldu….Şu an Türkiye’deki pazar payımız %58
civarında. Hedefimiz daha katma değerli ve niş ürünleri para sunmak.”
GYKFRM Forumu:
-“Verifone, dünyanın en büyük işlem otomasyon çözümleri üreticisi,
-Ödeme sistemleri alanında yazılım, üretim ve satışı konularında faaliyet gösteriyor,
-Dünyadaki payı %34,4,
-Türkiye’deki pazar payı yaklaşık %56, 260
Verifone CEO’su Douglas G. Bergeron, cirolarının %5’ini Türkiye’de kazandıklarını ve
bunun büyük bir kısmını yine yatırım olarak yine Türkiye’de kullandıklarını
09-14/300-73
7
söyledi.…Ödeme sistemleri alanında yazılım, POS cihazı üretimi ve satışı
konularında faaliyet gösteren şirket bu alanda dünyada toplam %48’lik bir pazar
payına sahip, şirketin Türkiye’deki pazar payı ise %56 seviyesinde…”
BusinessWeek Türkiye:
“%56 pazar payı ile Türkiye POS pazarı lideri olan Verifone, konsolidasyonlarla
daralması beklenen pazarı, niş alanlarda sunacakları özel çözümlere odaklanarak
büyütmeyi planlıyor.”
Yukarıda yer alan bilgiler doğrultusunda Verifone ile Lipman’ın devir işlemi ertesinde 270
toplam pazar payının %50’nin üzerinde olduğu, Verifone’un o dönemki genel
müdürünün açıklamalarına göre ise %56 olduğu öngörülmektedir. Bu oranın
Tebliğ’de belirtilen eşiği aşması sebebiyle devralma işlemi pazar payları açısından da
Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem niteliği taşımaktadır.
H.3.3. 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi Bakımından Yapılan Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi “Bir ya da birden fazla teşebbüsün hakim durum
yaratmaya veya hakim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin
bütünü yahut bir kısmında rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak 280
şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün
mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine
yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç
olmak üzere, devralması hukuka aykırı ve yasaktır” demek suretiyle hakim durum
doğuran ya da mevcut bir hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda rekabetin
önemli ölçüde azalmasına yol açan birleşme ve devralmaları yasaklamaktadır.
Rekabet Kurulu’nun 24.01.2008 tarih ve 08-08/89-29 sayılı kararında, POS
terminalleri pazarında faaliyet gösteren şirketler ve 2006 yılında sahip oldukları pazar
payları, aşağıdaki tabloda yer aldığı gibi belirtilmiştir. 290
Tablo 6: POS Terminali Pazarındaki Oyuncular ve Pazar Payları
Teşebbüsler Pazar Payı (Adet Bazında) Pazar Payı (Değer Bazında)
Verifone % (…) % (…)
Ingenico % (…) % (…)
Gemalto % (…) % (…)
Hypercom % (…) % (…)
Thales ve Diğerleri % (…) % (…)
Tablodan görüldüğü üzere, ilgili pazarda Verifone lider konumunda bulunmakla
birlikte, pazarda Ingenico gibi güçlü bir rakibinin bulunması Verifone’u tek başına
pazarda hakim konumda bir teşebbüs olarak tespit etmeyi engellemektedir. Öte
yandan, Verifone ile Ingenico’nun birlikte hakim konumda olup olmadığına yönelik
olarak Rekabet Kurulu’nun yukarıda zikredilen kararında yer alan tespitler şu
şekildedir:
300
Devralma işleminin pazar yapısında meydana getireceği değişiklik sonucunda hali
hazırda yoğunlaşma oranı yüksek olan pazar, sıkı bir oligopolistik yapı
sergileyecektir.
Bu nedenle, ilgili devralma işleminin pazarda birlikte hakim durum yaratıp
yaratmadığı,
- Gizli işbirliği içindeki firmaların işbirliğine uygun davranışlarının piyasadan takip
edilip edilemediği,
09-14/300-73
8
- İşbirliğinden sapma olduğu takdirde caydırıcı mekanizmaların mevcut ve
uygulanabilir olup olmadığı ve
- Piyasada müşteriler, mevcut ya da potansiyel rakipler gibi işbirliğinin tarafı 310
olmayan ancak işbirliğinin beklenen sonuçlarını tehlikeye atmayan tarafların
bulunup bulunmadığı
kriterleri açısından incelenmelidir.
Türkiye POS terminali pazarı az sayıda, ancak maliyet yapıları, dikey entegrasyon
seviyesi ve kapasiteleri asimetrik olan oyuncuların faaliyet gösterdiği; farklılaşmış,
katma değerli ürünlerin satıldığı, teknolojik gelişmelerin önemli rol oynadığı,
talebin müşterilerin ihtiyacına bağlı olarak değiştiği ve sürekli bir büyümenin
beklendiği bir pazardır. Pazarın sahip olduğu bu yapı firmalar için işbirliğini
zorlaştırmaktadır. 320
POS terminalleri pazarında oyuncular ihaleler aracılığıyla faaliyet göstermekte ve
bu sistemde satıcılar, diğer katılımcıların fiyatlarını görememektedir. Türkiye’de
ihale usullerindeki değişiklikler ile bankalar POS terminalleri alımında gerçek
zamanlı (on line) ihaleler düzenlemeye başlamışlardır. Bunun gibi, fiyatların
çoğunlukla kapalı zarf usulü ihalelerle oluşması ve birden çok tedarikçiden ürün
temin edilmesi sebebiyle pazarın yapısı şeffaf değildir. Bu yapıda rakiplerin
davranışının izlenmesi çok zordur. Bu bakımdan pazar yapısı gizli işbirliklerini
destekler nitelikte değildir. Fiyatların ihalelerle belirlenmesi nedeniyle rakiplerin
caydırıcı mekanizmalarla karşılık verebilecekleri bir ortam bulunmamaktadır. 330
İlgili pazardaki müşterilerin ciddi mali yapılara sahip ve ülke ekonomisini etkileyen
sofistike kurumlar olmaları nedeniyle POS terminali satıcıları üzerinde dengeleyici
ve baskın bir etkileri bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, ürünlerin doğrudan ithal
edilebilme ve/veya bankaların kendi bünyelerinde geliştirilebilme imkanı
bulunmaktadır. Bir tedarikçiden diğerine geçme noktasında alternatif maliyetin
bulunmaması sebebiyle bankaların birden çok tedarikçi ile çalışma eğilimleri
bulunmaktadır. Bu pazar yapısı içinde pazardaki rakipler arasındaki işbirlikleri
zorlaşmaktadır.
340
Yukarıda yer alan sebeplerle ilgili pazarda Ingenico ile Verifone arasında birlikte
hakim durum yaratılmasının söz konusu olmadığı tespit edilmiştir.
H.3.4. İşlemin Kurula Bildirilmemesi
4054 sayılı Kanun’un 11. maddesi (a) bendi hükmünce Rekabet Kurulu, bildirilmemiş
bir birleşme veya devralmanın 7. maddenin birinci fıkrası kapsamına girmediğine
karar vermesi durumunda birleşme veya devralmaya izin verir, ancak ilgililere
bildirimde bulunmadıkları için para cezası uygular. Bunun gibi, Kanun’un 16.
maddesinin (b) bendi uyarınca Kurul, izne tabi bir birleşme veya devralmanın
Kurul’un izni olmaksızın gerçekleşmesi halinde, teşebbüs birliği niteliğindeki gerçek
ve tüzel kişiler ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerine, karardan bir önceki 350
mali yıl sonunda oluşan gayri safi yıllık gelirlerinin binde biri oranında idari para
cezası verir.
Dosya konusu devralma işlemi tek başına ve/veya birlikte hakim durum yaratacak
niteliğe sahip olmadığı için 7. maddenin birinci fıkrası kapsamına girmemektedir.
Ancak, ilgili işlemde tarafların gerek toplam pazar paylarının ve gerekse toplam
09-14/300-73
9
cirolarının 1997/1 sayılı Tebliğ’de öngörülen eşikleri aşması bakımından devralma
işlemi, Rekabet Kurulu’nun iznine tabi bir işlemdir. İzin aşamasında Kuruma başvuru
yapılmamış olduğu için 16. maddenin (b) bendi kapsamında cezaya tabi bir işlem
niteliği taşımaktadır. 360
H.3.5. Bildirmeme Cezasına Yönelik Değerlendirme
İlgili devralma işleminin Kanun’un 16. maddesi kapsamında cezaya tabi bir işlem
olduğunun tespiti, söz konusu cezanın hangi yıl ve buna bağlı olarak hangi tarihli
Kanun esas alınarak tespit edilmesi gerektiği sorusunu beraberinde getirmektedir.
Zira, işlem 01.11.2006 tarihinde gerçekleşmiştir. Bu durumda iki alternatif ceza
hesaplanabilmektedir. 2006 yılı için maktu ceza veya bildirilmemiş işleme ilişkin Kurul
kararı 2009 yılına ilişkin olacağı için 2008 yılında değişikliğe uğramış Kanun’un ilgili
yeni hükmü üzerinden ceza hesaplanabilir. 02.07.2005 tarih ve 5388 sayılı Kanun ile
değişik 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin (b) bendi ve bu Kanuna dayanılarak
çıkartılmış 2006/1 sayılı Tebliğ çerçevesinde izne tabi birleşme veya devralmaların 370
Rekabet Kurulu’nun izni olmaksızın gerçekleştirilmesi halinde hesaplanan para
cezası aşağıdaki gibidir:
2006/1 sayılı Tebliğ’e göre 1.592 TL
Diğer taraftan, 23.01.2008 tarih ve 5728 sayılı Kanun ile değişik 4054 sayılı Kanun’un
16. maddesi uyarınca Kurul, izne tabi bir birleşme veya devralmanın Kurul’un izni
olmaksızın gerçekleşmesi halinde, teşebbüs birliği niteliğindeki gerçek ve tüzel kişiler
ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerine, karardan bir önceki mali yıl
sonunda oluşan gayri safi yıllık gelirlerinin binde biri oranında idari para cezası verir.
Bu durumda ortaya çıkan para cezası ise aşağıdaki gibidir:
Verifone’un 2008 yılı cirosu (…………) TL * %0.1 = (……..) TL 380
Kanun’un ilgili maddesi, devralma işlemlerinde sadece devralana para cezası
verilmesini öngörmüştür.
Ancak, gerek Verifone’un mevcut yöneticilerinin devralma işleminin gerçekleştiği
tarihteki karar vericiler olmaması ve dolayısıyla işleme ilişkin herhangi bir etkilerinin
bulunmaması ve gerekse cezanın tespitinde taraf lehine olan düşük miktarın esas
alınmasının gerekli olması nedeniyle yukarıda hesaplanan cezalardan 1.592 TL’nin
dosya konusu devralma işlemi bakımından bildirmeme cezası olduğu sonucuna
ulaşılmıştır.
I. SONUÇ 390
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi
olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim
durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve
böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması
nedeniyle işleme izin verilmesine,
2. Bununla birlikte söz konusu işlemin Rekabet Kurulu’nun izni olmaksızın
gerçekleştirilmesi nedeniyle Verifone Elektronik ve Danışmanlık Ltd. Şti.’ne 400
4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi ve 2006/1 sayılı Tebliğ uyarınca 1.592 TL
idari para cezası verilmesine
09-14/300-73
10
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy