Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-4-188 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-92/1169-348
Karar Tarihi : 20.12.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Muhammed GÜNDOĞDU
C. ŞİKAYET EDEN : Abdulkadir DİREK
Karacadağ Cd. Direk MKE ve Av Bayii Viranşehir/Şanlıurfa
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA 20
YAPILANLAR : - Viranşehir 19 No’lu Taşıma Kooperatifi
Viranşehir/ŞanlıUrfa
- Viranşehir 31 No’lu Taşıma Kooperatifi
Viranşehir/Şanlıurfa
E. DOSYA KONUSU : Viranşehir-Şanlıurfa güzergâhında yolcu taşımacılığı
yapan teşebbüslerin aralarındaki rekabeti ortadan kaldırır mahiyette karar
ve eylemler içerisinde oldukları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle; 30
- Başvuru sahibinin 5.11.1999 ve 7.7.2000 tarihlerinde, Abbas EMİROĞLU’nun
22.3.2004 tarihinde, Mahmut GENİŞ’in 22.3.2004 tarihinde Viranşehir-Şanlıurfa
arasında yolcu taşımacılığı yapmak amacı ile İlçe Trafik Komisyonu’na
başvurduğu, ancak her defasında bu başvuruların İlçe Trafik Komisyonunca
“Viranşehir-Şanlıurfa arası yolcu taşımacılığı yapan iki kooperatifin bulunduğu ve
araçların Viranşehir halkının ihtiyacına cevap verdiği, üçüncü bir durağın
kurularak söz konusu güzergâhta faaliyet göstermesinin trafik akışını aksatacağı
ve ayrıca emniyet ve asayiş
açısından sakıncalı olacağı” gerekçesiyle reddedildiği,
- Yaklaşık 120.000 nüfusa sahip olan Viranşehir’den 90 km. mesafedeki Şanlıurfa 40
iline yolcu taşımacılığı yapan iki kooperatifin (19 ve 31 No’lu Taşıma
Kooperatifleri) bulunduğunun resmi kayıtlarda gözüktüğü; ancak bu iki
kooperatifin faaliyetlerini “Viranşehir Birlik Kooperatifi” ismi altında tek bir firma
gibi sürdürdükleri,
06-92/1169-348
2
- Söz konusu durumun ilgili pazarda rekabet ortamı doğmasına ve tüketiciye
sunulan hizmet kalitesinin yükseltilmesine engel teşkil ettiği
ileri sürülmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.9.2006 tarih, 6293 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 12.10.2006 tarih, 2006-4-188/İİ-06-MY sayılı İlk 50
İnceleme Raporu, 19.10.2006 tarih, 06-77 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 4. ve 6. maddelerinin
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 06-77/986-
M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 11.12.2006 tarih 2006-4-188/ÖA-06-KT sayılı
Önaraştırma Raporu 18.12.2006 tarih, REK.0.08.00.00-110/347 sayılı Başkanlık
önergesi ile 06-92 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, şikâyetçinin iddiasını destekler 60
nitelikte yeterli kanıt bulunmadığından, önaraştırmaya konu olan teşebbüsler
hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Başvuru konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “Şanlıurfa-Viranşehir arası
yapılan yolcu taşımacılığı pazarı” olarak tespit edilmiştir. 70
I.1.1. İlgili Coğrafi Pazar
Başvuru konusu uygulamanın taraflarının faaliyet gösterdikleri hat dikkate
alınarak, ilgili coğrafi pazar “Viranşehir-Şanlıurfa güzergâhı” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
Önaraştırma döneminde Raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde edinilen
bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir:
I.2.1. Şikâyetçi ile Yapılan Görüşme 80
Raportörlerin şikâyetçi ile yaptıkları görüşmede, anılan şahıs tarafından;
- 7 yıldır faaliyet gösterdikleri Diyarbakır-Viranşehir hattından kazandıkları
tecrübe ile Viranşehir-Şanlıurfa hattında da hizmet vermek istedikleri, ancak bu
yöndeki taleplerinin Trafik İl Komisyonu’nca iki kez reddedildiği,
- 19 ve 31 No’lu Kooperatiflerin farklıymış gibi görünse de aslında tek bir
kooperatif gibi hareket ettikleri,
06-92/1169-348
3
- Kendisinin Şanlıurfa-Viranşehir hattına girmesine izin verilirse iki yıl boyunca
artış yapmamak suretiyle 4-5 YTL.’ye taşıma yapabileceği,
- Rekabet Kurumu’ndan isteğinin söz konusu hatta girebilmesi hususunda yetkili
kamu yöneticilerinin ikna edilmesi ve rekabetin artmasının sağlanması olduğu 90
ifade edilmiştir.
I.2.2. 19 ve 31 No’lu Taşıma Kooperatifleri Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin 19 No’lu S.S. Taşıma Kooperatifi Yönetim Kurulu Başkanı ve 31
No’lu S.S. Taşıma Kooperatifi Yönetim Kurulu Başkanı ile yaptıkları görüşmede
aşağıdaki bilgiler edinilmiştir:
- 19 ve 31 No’lu Kooperatiflerin her birinin 35 üyesi bulunmaktadır. 2002 yılı
öncesinde iki kooperatif arasında yolcu güvenliğini tehlikeye atan sorunlar
yaşanmakydı. Yolcu alabilmek için minibüsler kazalara neden olan bir yarış
içindeydiler. Bunun yanısıra kavgalar çıkıyordu. 2002 yılında dönemin 100
kaymakamı, jandarma komutanı, emniyet müdürü ve belediye başkanı taraflar
arasındaki husumete son verilmesi ve taşıma işinin sırayla yapılması konusunda
kooperatiflere talimat verdiler. O günden bu yana iki kooperatifin üyeleri
Viranşehir-Şanlıurfa arasında sırayla taşımacılık yapmaktadır.
- Yeni sisteme geçen kooperatifler arasında birleşme olmamıştır. Kayıt ve
kongrelerimiz ayrı olduğu gibi karımız zararımız ve muhasebelerimiz ayrıdır.
Sadece İdarenin talimatı doğrultusunda minibüsler sırayla hareket etmektedirler.
Belediye bize terminal olarak kullanabileceğimiz bir yer vermediğinden, Dörtyol
mevkiinde bir alanı ve yazıhaneyi -kira bedeli yüksek olduğu için- birlikte
kiraladık. Minibüslerimizin aynı yerden kalkması maddi yetersizlik ve zaruretten 110
kaynaklanmaktadır.
- Hali hazırda Ceylanpınar-Şanlıurfa arasında çalışan otobüsler yasak olmasına
rağmen Viranşehir’den yolcu almaktadır. Bunun dışında Viranşehir-Şanlıurfa
yolunu kullanan seyahat firmaları değişik fiyatlarla biletsiz yolcu almaktadır. Biz
bu durumu Kaymakama, Tabur Komutanına ve Emniyet Müdürüne ilettik. Her bir
minibüs söz konusu 100 Km.’lik mesafe için, 3 günde bir 8-10 kişi ile kalkış
yapabilmektedir. Bilet kişi başına 5 YTL’dir. Buna göre bir minibüs 40-50 YTL ile
3 günde bir yolcu taşımakta ve para kazanmaya çalışmaktadır. 2 yıldır minibüs
ücretlerini artırmadık. Mazot bu iki yılda neredeyse iki katına çıktı. Aslında
Viranşehir için 70 minibüs de fazladır. 120
I.2.3. 29.6.2000 Tarihli İlçe Trafik Komisyonu Kararı
Şikâyetçinin 8.6.2000 tarihinde Viranşehir İlçe Trafik Komisyonu’na kooperatif
kurmak için vermiş olduğu dilekçe; Viranşehir-Urfa arası çalışan kooperatifin
ihtiyaca cevap verdiği gerekçesiyle reddedilmiştir.
I.2.4. 16.11.2001 Tarihli İlçe Trafik Komisyonu Kararı
16.7.2001 tarihinde Felemez NİMETOĞLU tarafından İlçe Trafik Komisyonu’na
Viranşehir-Şanlıurfa arası yolcu taşımacılığı yapmak için verilmiş olan dilekçe,
06-92/1169-348
4
söz konusu hatta yolcu taşımacılığı yapan iki kooperatifin faaliyette olması ve 130
ilçedeki ulaşım ihtiyacını karşılaması; ayrıca yeni bir kooperatif kurulmasının
emniyet ve asayiş yönünden sakıncalı olabileceği gerekçeleriyle reddedilmiştir.
I.2.5. 26.5.2004 Tarihli İlçe Trafik Komisyonu Kararı
Mahmut GENİŞ adlı şahıs tarafından 22.3.2004 tarihinde Viranşehir-Urfa arası
yolcu taşımacılığı yapmak için verilmiş olan dilekçe, aynı hatta yolcu taşımacılığı
yapan iki kooperatifin faaliyette olması ve ilçedeki ulaşım ihtiyacını karşılaması
gerekçeleriyle reddedilmiştir.
I.2.6. 19 ve 31 No’lu Kooperatif Yönetim Kurulu Başkanları Tarafından 140
Viranşehir Kaymakamlığı’na Gönderilen Yazı
Mezkûr yazıda Kooperatif başkanları tarafından “Kooperatifimiz ilçemizin
merkezle her türlü ulaşım sorunlarını karşılamada tüm ihtiyaçlarına fazlasıyla
cevap vermektedir. Kooperatifimiz ilçemizin şartları altındaki çalışmalarına
karşılık her bir üyemizin yolcu taşıma sırası 3 günde bir gelmektedir. Ayrıca
ilçemizin İpek Yolu güzergâhında olması dolayısıyla diğer otobüs firmaları da
bize karşı rakip olmaktadır. Bu münasebetle üyelerimizin yapmış olduğu yatırım
programına karşılık gerekli kazancı elde edememektedir. Bu sorunlara karşılık
ilçemizde bu günler Viranşehir-Şanlıurfa hattı üzerinde üçüncü bir hattın
kurulması için her türlü bürokratik ve siyasi ilişkileri kullanıp bu işle ilgilenen 150
şahısların rantçı menfaatleri için 70 esnafın ekmekleri ile oynanmaktadır.”
ifadeleri kullanılmıştır.
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Viranşehir 19 ve 31 No’lu Taşıma Kooperatifleri hakkında yapılan başvurunun
konusunu, şikâyetçi gerçek kişinin Viranşehir-Şanlıurfa güzergâhında yeni bir
minibüs taşımacılık kooperatifi kurma talebinin Viranşehir Kaymakamlığı ve ilçe
trafik komisyonu tarafından reddedilmesi oluşturmaktadır. Şikâyetçi dilekçesinde
ayrıca söz konusu hatta hâlihazırda yolcu taşımacılığı yapan minibüs
kooperatiflerinin faaliyetlerini fiilen birleştirerek rekabeti ortadan kaldırdıklarını 160
iddia etmektedir. Şikâyet dilekçesinde Viranşehir’den 90 km. mesafedeki
Şanlıurfa il merkezine yolcu taşımacılığı yapan iki kooperatifin (19 ve 31 numaralı
Taşıma Kooperatifleri) bulunduğunun resmi kayıtlarda gözüktüğü; ancak bu iki
kooperatifin faaliyetlerini “Viranşehir Birlik Kooperatifi” ismi altında tek bir firma
gibi sürdürdükleri belirtilmekte ve bu durumun ilgili pazarda rekabet ortamının
doğmasına ve tüketiciye sunulan hizmet kalitesinin yükseltilmesine engel teşkil
ettiği ifade edilmektedir.
Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı sektörünü düzenleyen temel yasal
mevzuat, Karayolu Taşıma Kanunu ve bu Kanun kapsamında Ulaştırma
Bakanlığı tarafından çıkartılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği’dir. Dolayısıyla, 170
karayoluyla yolcu taşımacılığı yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler,
25.2.2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca, Ulaştırma
Bakanlığı’nın Bölge Müdürlükleri’ne başvurarak yolcu taşıma yetki belgesi almak
06-92/1169-348
5
zorundadır. Ancak, Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin Kapsam başlıklı 2.
maddesinde,
“Taşıma mesafesine bakılmaksızın il sınırları içinde yapılan yolcu taşımaları, 100
kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları ile belediye sınırları ile
mücavir alanı içindeki şehiriçi taşımalar, bu Yönetmeliğin kapsamı dışında olup;
bunlar için Bakanlıkça çıkarılacak Yönetmelik yürürlüğe konuluncaya kadar, il 180
sınırları içinde yapılan yolcu taşımaları ile 100 kilometreye kadar olan
şehirlerarası yolcu taşımaları il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak
suretiyle ilgili valiliklerce, belediye sınırları ile mücavir alanı içindeki şehiriçi
taşımalar il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle, ilgili
belediyelerce bu Yönetmeliğin taşımacılar için getirdiği sorumluluk ve
yükümlülükler dikkate alınarak düzenlenir.”
denilmek suretiyle, il sınırları içerisinde yapılacak yolcu taşımacılığı ile 100 km’ye
kadar olan şehirlerarası yolcu taşımacılığına ilişkin yetkiler Valiliklere verilmiştir.
Buna göre Valilikler, kendilerine yapılan başvuruları il ve ilçe trafik komisyonları
ile işbirliği yapmak suretiyle değerlendirip sonuca bağlayacaklardır. 190
Diğer yandan, il ve ilçe trafik komisyonlarının kuruluşu, görev ve yetkileri, 2918
sayılı Karayolu Trafik Kanunu’nun 12. maddesi ile bu Kanun kapsamında
Ulaştırma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı tarafından çıkartılan Karayolu Trafik
Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Karayolu Taşıma Kanunu’nun 12. maddesi’nde,
“İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini
sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak” ve “Karayolu taşımacılığına ait
mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden
belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile
motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile
güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek”, il ve ilçe trafik 200
komisyonlarının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
Yukarıda yer verilen bilgilerden, başvuru sahibinin ve diğer şahısların Şanlıurfa-
Viranşehir güzergâhında yolcu taşımacılığı yapma taleplerinin farklı tarihlerde
farklı mülki amirlerin başkanlık ettiği ilçe trafik komisyonlarınca reddedilmesinin,
idarenin düzenleyici işlemlerinden olduğu ve dolayısıyla 4054 sayılı Kanun
kapsamında olmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca; I.2.3., I.2.4. ve I.2.5. sayılı
tespitlerde yer verilen İlçe Trafik Komisyonu Kararları’ndan da anlaşılacağı üzere,
farklı tarihlerde farklı kişilerce yapılan başvuruların her birinin asayiş ve
güvenliğin temini ve devamlılığı gerekçeleriyle reddedilmesi, söz konusu bölgede
güvenlik konusunun özel bir öneminin bulunduğunu göstermektedir. 210
Raporda değerlendirilmesi gereken önemli bir husus, 19 ve 31 No’lu
Kooperatiflerin faaliyetlerinin birleştirilmesinden kastın ne olduğudur. Bu noktaya
açıklık getirebilmek için öncelikli olarak adı geçen teşebbüslerin fiyatlama
politikaları incelenmelidir. 19 ve 31 No’lu Kooperatiflerin maliyetlerinin altında bir
fiyattan hizmet vermekte oldukları hem teşebbüslerin hem de idari yetkililerin
ifadelerine yansımaktadır. Viranşehir-Şanlıurfa hattında 90 km’lik bir mesafe için
uygulanan 5 YTL’lik (öğrenci ve askerlere 4 YTL) bilet bedelinin makul olduğu
görülmektedir. Elbette ki minibüs bilet fiyatları bu önaraştırmanın konusunu
06-92/1169-348
6
oluşturmamaktadır. Ancak 19 ve 31 No’lu Kooperatiflerin 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinde yasaklanan şekilde rekabeti sınırlayan bir anlaşmanın içinde 220
olmaları halinde ortak karlarını maksimize etmek amacı ile taşıma ücretlerini 5
YTL’lik bedelin üzerine çıkarmış olmaları beklenmelidir.
Bir başka deyişle Viranşehir-Şanlıurfa hattında faaliyet gösteren 19 ve 31 No’lu
Kooperatiflerce uygulanan ücretin rekabetçi olduğu, ilgili pazarda daha fazla
sayıda teşebbüsün bulunması halinde bilet fiyatının daha da düşürülmesinin
mümkün olmadığı değerlendirilmektedir. Nitekim I.2.1. sıra sayılı Tespit’te yer
verildiği üzere şikâyetçi, piyasaya girmesine izin verilmesi halinde, hâlihazırda
faaliyet gösteren teşebbüsler gibi 4-5 YTL üzerinden hizmet vereceğini açıkça
ifade etmektedir. Dolayısıyla Viranşehir Kaymakamlığı’nın başvuru sahibinin
talebini kabul etmiş olması halinde de minibüs bilet ücretlerinde bir değişme 230
yaşanmayacak sadece bu hatta iki değil üç kooperatif faaliyet gösterecektir.
Buna göre 19 ve 31 No’lu Kooperatiflerin iddia edildiği gibi faaliyetlerini fiilen
birleştirerek tüketicinin aleyhine olmak üzere bilet ücretlerini yükseltmeleri söz
konusu değildir. Ayrıca I.2.2. sıra sayılı Tespit’te değinildiği üzere şikâyete konu
olan iki Kooperatif’in kayıt ve kongreleri ayrı olduğu gibi muhasebeleri de ayrıdır.
19 ve 31 No’lu Kooperatiflerin faaliyetlerini yürütürken aynı yazıhaneyi
kullanmaları ve sıra usulü uygulamaları gerek mali zorluklardan gerekse de
bölgedeki idari ve askeri makamların verdikleri talimatlardan kaynaklanmaktadır.
Raportörlerin Viranşehir Kaymakamı Ogün BAHADIR’la yapmış oldukları bir
telefon görüşmesinden edinilen bilgiler de bu gerçeği yansıtmaktadır. Yapılan 240
yerinde incelemelerde ise şikâyete konu olduğu şekliyle 19 ve 31 No’lu
Kooperatiflerin aralarında anlaşmak suretiyle rekabeti engelledikleri yönündeki
iddiaları destekler nitelikte bilgi ve belgelere rastlanmamıştır.
Diğer bir önemli husus da şikâyetçinin başvuru gerekçesidir. Şikâyet dilekçesinin
ve ilgili kişi ile yapılan görüşmeye ait tutanağın incelenmesinden, gerçekte talep
edilenin şikâyetçinin Viranşehir-Şanlıurfa hattına girişinin İlçe Trafik Komisyonu
kararıyla engellenmesinin önüne geçilmesi olduğu anlaşılmaktadır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, Raportörlerin şikâyete konu olan olayların
gerçekleştiği dönemde Viranşehir İlçe Kaymakamı olan ve halen Şanlıurfa Vali
Yardımcılığı görevini yürüten Dr. Yalçın YILMAZ ile yaptıkları, ancak tutanaklara 250
geçirilmeyen görüşmede, anılan yetkili tarafından, kooperatiflerin kendi isteklerine
göre fiyat artışı yapamayacakları, zaten bölge halkının ekonomik gücünün sınırlı
olduğu belirtilmiştir. Dr. Yalçın YILMAZ ayrıca, Viranşehir-Şanlıurfa arasında
faaliyet gösterecek yeni bir kooperatif kurulması için 2000 yılından itibaren farklı
kişilerce başvuruda bulunulduğunu, tüm başvuruların zaten fazla kapasite ile
hâlihazırda hizmet vermekte olan 2 kooperatifin bulunması ve en önemlisi
bölgede esas olan güvenlik unsuru nedeniyle reddedildiğini ifade etmiştir.
Bölgede hizmet vermekte olan askeri makamların da güvenlik hususundaki
hassasiyet dolayısıyla bu karara katıldıklarını belirten söz konusu yetkili,
hâlihazırda önceliğin güvenlik olması gerektiğini ifade etmiştir. 260
06-92/1169-348
7
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Viranşehir-Şanlıurfa arasında
faaliyet gösteren minibüs kooperatiflerinin aralarındaki rekabeti sınırlar mahiyette
bir anlaşma yaptıkları iddiasını kanıtlamaya yeterli delil bulunmadığı anlaşılmıştır.
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; şikâyet konusu iddialar
ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy