Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-246 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-51/1291-456
Karar Tarihi : 05.10.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Özgür Can ÖZBEK, Can SARIÇİÇEK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Mehmet AKTAŞ
Aydın Talay Yeraltı Çarşısı No:71 Van
- Şefik YILMAZ
Sunay Caddesi Şahin-4 Apartmanı No:73/C
Bağlar/Diyarbakır
- Zen Telekom Hay. İnş. Mad. Pey. Tar. Nak. Gıda Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Kaan MUMCUOĞLU 20
Jose Marti Cad. No:5/4 Çankaya/Ankara
- Ertuğrul GÖKTAŞ
Hastane Cad. No:3 Kangal/Sivas
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Vodafone Telekomünikasyon A.Ş.
Vodafone Plaza, Büyükdere Cad. No: 67
Maslak 34398 İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Vodafone Telekomünikasyon A.Ş.’nin dağıtım
sistemindeki uygulamalarının rekabeti kısıtladığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Mehmet Aktaş tarafından gönderilen başvuruda özetle; 30
Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. (Vodafone)'nin dağıtım sistemi içinde yer alan
Vodafone Dağıtım Merkezi (VDM) aracılığıyla bayilere hedefler bildirerek, bayilerin
ne kadar satış yapacaklarını belirlediği, bayilerin bağlı olduğu VDM haricindeki
VDM'lerden mal alımının engellendiği, bu yolla Vodafone’un pasif satışı engellediği,
ödeme gibi konularda daha uygun koşullar sunan diğer bayilerden mal alınamadığı,
bu yönlendirmelere uyulmaması halinde bayi kodunun iptali ile tehdit edildikleri, mal
alımında vadeli çalışma yönteminden nakit çalışmaya geçildiği, bunun da bayilerin
ayakta kalmasını zorlaştırdığı iddia edilmiştir.
Şefik Yılmaz tarafından gönderilen 17.05.2011 tarih ve 3839 sayı, 13.06.2011 tarih
ve 4420 sayı, 16.06.2011 tarih ve 4522 sayı, 07.09.2011 tarih ve 6321 sayı, 40
07.09.2011 tarih ve 6322 sayı ile intikal eden başvurularda özetle; 28.09.2010
tarihine kadar Vodafone’un yetkili bayisi olarak hizmet verildiği; söz konusu tarihte,
bayilik sözleşmesinin Vodafone tarafından tek taraflı ve haksız olarak feshedildiği;
fesih sonrasında kendilerine yöneltilen tabela indirme gibi taleplerin sözleşmesi
feshedilen diğer bayilere yöneltilmediği; bu anlamda bayilere, sözleşmesi biten
11-51/1291-456
2
bayilere ve yetkili bayilere yönelik uygulamaların farklılık taşıdığı; bayilik
sözleşmesinin 12. maddesinde yer alan koşul nedeniyle bayilik feshedildikten
sonraki bir yıl boyunca Avea ve Turkcell bayiliğinin aynı yerde yapılamadığı ve bu
durumun rekabeti engellediği; takip eden süreçte Vodafone’a alt bayilik için
başvuruda bulunulduğu ve bu başvurunun Vodafone tarafından kabulünün çelişkili 50
olduğu; alacakların tahsili için Vodafone’a gönderilen ihtarnameye Vodafone
tarafından aradaki ilişkinin henüz sona ermemiş olduğu yönünde ihbar gönderildiği;
bu süreç sonunda alt bayilik ilişkisinin de Vodafone tarafından tek taraflı ve haksız
olarak feshedildiği ifade edilmektedir.
Kurum kayıtlarına 23.06.2011 tarih ve 4659 sayıyla giren ve Zen Telekom Hay. İnş.
Mad. Pey. Tar. Nak. Gıda Ltd. Şti. adına gönderilen başvuruda ise; Vodafone
tarafından bayilerle ve bayiler arası ilişkileri tanzim edecek kuralların konulmadığı;
söz konusu ilişkilerde Vodafone’un hâkim durumunu kötüye kullanarak tek tip bir
sözleşme dayattığı; bu sözleşmelerin bayiler ile Vodafone arasında vekillik, acentelik
ya da temsilcilik gibi bir hukuki ilişki tesis etmediklerinin açıkça belirtilmesine rağmen 60
Vodafone’un bayiler üzerinde denetim yetkisine sahip olduğu; bayilerin gerekli
görüldüğü takdirde zorla kapatılabildiği ifade edilmektedir.
Son olarak, Kurum kayıtlarına 15.07.2011 tarih ve 5211 sayı ile giren ve Ertuğrul
Göktaş tarafından gönderilen başvuruda özetle; Vodafone’da bulunan bayilik
kodlarının kendilerine herhangi bir bilgi verilmeksizin iptal edildiği; kendilerince bilgi
talep edildiğinde, belirli sayıda hat alınması ve hat açılışı yapılması gerektiğinin ifade
edildiği; bunun üzerine dağıtım kanalı yetkilisi ile yapılan görüşmede yetkili
tarafından, belirli bir miktar stok mal almaları ve aylık bir taahhüt vermeleri
durumunda yeni bayilik verilebileceğinin belirtildiği; söz konusu uygulamaların haksız
bir baskı yarattığı ve mağduriyete yol açtığı ifade edilmektedir. 70
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.05.2011 tarih ve 3839 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine düzenlenen 23.05.2011 tarih ve 2011-2-246/İİ-11-400.CT
sayılı İlk İnceleme Raporu, 02.06.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-
33/707-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Kurum kayıtlarına farklı tarihlerde intikal eden diğer başvuruların değerlendirildiği
29.06.2011 tarih ve 2010-2-329/BN-11-151.İA sayılı Bilgi Notu’nun, 06.07.2011 tarihli
Kurul toplantısında görüşülmesi sonucunda 11-41/888-M sayı ile söz konusu
başvurulara yönelik olarak önaraştırma yapılmasına ve 02.06.2011 tarih ve 11-
33/707-M sayı ile başlatılan önaraştırma ile birleştirilmesine karar verilmiştir.
Kurum kayıtlarına 15.07.2011 tarih ve 5211 sayı ile intikal eden başvuru üzerine 80
hazırlanan 03.08.2011 tarih ve 2011-2-322/BN-11-392.ÖCÖ sayılı Bilgi Notu,
17.08.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-45/1036-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına ve 02.06.2011 tarih ve 11-33/707-M ile başlatılan önaraştırma ile
birleştirilmesine karar verilmiştir.
Konuyla ilgili olarak 22.10.2010 tarih ve 5253 sayılı yazı ile 5809 sayılı Elektronik
Haberleşme Kanunu (EHK)’nun 7. maddesi gereğince Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurumu (BTK)’ndan görüş talep edilmiştir. Kurum kayıtlarına 20.01.2011 tarih ve 579
sayıyla giren görüşte, konunun Rekabet Kurumu tarafından değerlendirilmesinin
uygun olduğu ifade edilmiştir.
Yapılan başvurularla ilgili olarak, 06.09.2011 tarih ve 5290 sayılı yazı ile 90
Vodafone’dan ve EHK’nın 7. maddesi uyarınca 08.08.2011 tarih ve 4849 sayılı yazı
ile BTK’dan görüş talep edilmiştir. Vodafone tarafından gönderilen cevabi yazılar
11-51/1291-456
3
14.09.2011 tarih ve 6483 sayı, 22.09.2011 tarih ve 6650 sayı, 27.09.2011 tarih ve
6748 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Kurum kayıtlarına 26.08.2011 tarih ve
6197 sayıyla giren BTK görüşünde konunun Rekabet Kurumu tarafından
değerlendirilmesinin uygun olduğu, 20.01.2011 tarih ve 579 sayılı görüşü tekraren
ifade edilmiştir.
İlgili kararlar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 29.09.2011 tarih ve 2011-
2-246/ÖA-11-392.ÖCÖ sayılı Önaraştırma Raporu, 30.09.2011 tarih ve
REK.0.16.00.00-110.02.02/559 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-51 sayılı Kurul 100
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Vodafone hakkında, 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer
verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Taraf: Vodafone
Vodafone, 24 Mayıs 2006 tarihinde Telsim’in Vodafone Grubu’na dahil olması
sonucunda kablosuz teknolojilerin kullanımı ile ortaya çıkabilecek hizmetlerin
sunumu amacıyla kurulmuş olup, kurumsal ve bireysel kullanıcılara yönelik ses ve
veri hizmetleri sunmaktadır. Vodafone, BTK düzenlemeleri çerçevesinde; sabit 110
telefon, internet servis sağlayıcılığı, altyapı işletmeciliği, uydu haberleşme ve sanal
mobil şebeke hizmetlerini sunabilecek şekilde yetkilendirilmiştir1. Vodafone’un tüm
hisseleri Vodafone Holding A.Ş.’ye aittir. Vodafone Holding, %99,96 hissesine sahip
olan Vodafone International Holdings B.V.’nin kontrolü altında bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya konusu başvuruların temelinde, Vodafone ürün ve hizmetlerinin müşterilere
ulaştırılmasını sağlayan ve Vodafone satış/dağıtım kanalı kademelerinde yer alan
Vodafone ile distribütörleri ve bayilerinin faaliyetleri bulunmaktadır. Vodafone
satış/dağıtım kanalı yapısında yer alan; VDM’ler, Vodafone cep merkezleri, 120
Vodafone storelar, Vodafone expresler, silver bayiler, Vodafone satış noktalarından
oluşan alt bayi ağı ve diğer satış noktaları, Vodafone ön ödemeli ve faturalı SIM
kartlar, fiziki kontör kartları ve dijital kontörler ile telefon hatlarının aktive edilmesini
sağlayan aktivasyon hizmetleri, abonelik hizmetleri vb. ürün ve hizmetlerinin
tedarikçisi konumundadır.
Bu çerçevede ilgili ürün pazarları, “GSM hizmetleri pazarı” ve “SIM kart, kontör kart,
dijital kontör, aktivasyon ve diğer abonelik hizmetlerinin toptan ve perakende satışı
pazarı” olarak tanımlanmıştır.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu ürün ve hizmetlerin sunumunun Türkiye’nin tamamında 130
gerçekleştirilebilmesinin önünde herhangi bir engelin ve pazardaki rekabet koşullarını
farklılaştıran ya da bölge ayrıştırmasını gerektiren herhangi bir unsurun
bulunmaması sebebiyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
1 Söz konusu faaliyetler, Rekabet Kurulunun 31.03.2010 tarih ve 10-27/386-141 sayılı kararı ile tam
kontrolü Vodafone Holding A.Ş. tarafından devralınan Borusan Telekom ve İletişim Hizmetleri A.Ş. ile
yürütülmektedir.
11-51/1291-456
4
I.3. Değerlendirme
Dosya konusu başvuruların temelinde genel olarak, Vodafone’un, dağıtım sistemi
çerçevesinde benimsediği uygulamalarının rekabeti kısıtladığı iddiası yer almaktadır.
Konuya ilişkin olarak, Vodafone tarafından gönderilen açıklamalara aşağıda özet
olarak yer verilmiştir:
- Mehmet Aktaş ve Ertuğrul Göktaş "alt bayi" statüsünde olup, Vodafone yahut diğer
Vodafone grup şirketleri ile doğrudan bir bayilik sözleşmeleri bulunmamakta, ürün ve 140
hizmetleri Vodafone bayilerinden almak ve yeniden satmak suretiyle faaliyet
göstermektedirler.
- Bu alt bayilerden Mehmet Aktaş (Metropol İletişim) halen aktif bir biçimde
Vodafone ürün ve hizmetlerinin alımını ve satışını yapmaktadır. Dolayısıyla, alt
bayiliğinin iptal edilmesi gibi bir durum söz konusu değildir.
- Sivas’ın Kangal ilçesinde faaliyet gösteren Ertuğrul Göktaş’ın (Sedef İletişim) alt
bayiliği ise aktif durumda değildir, iptal edilmiştir. İptal gerekçeleri aşağıdaki
şekildedir:
• 9 Eylül tarihli aktiflik raporunda açılan 25 adet aktivasyonun 24 adedi inaktif
olduğundan, aktiflik oranı %4'de kalmıştır. Aynı dönem Orta Anadolu aktiflik oranı ise 150
%(…..) düzeyindedir.
• 11 Nisan - 3 Temmuz tarihli (iptal edildiği hafta) aktiflik raporunda gerçekleştirilen
31 adet aktivasyonun 30'u inaktif olduğundan aktiflik oranı %3,2'de kalmıştır. Aynı
dönem Orta Anadolu aktiflik oranı %(…..)düzeyindedir.
• Ağustos 2011 iptal olan hat (disconnection) raporundaki oranı %81,7 idi. 104 adet
aktivasyonun 85 adedi iptal olmuştur.
• Mart, Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında kontör alımı bulunmamaktadır. Haziran
ayında sadece bir adet 20'lik hat alımı bulunmaktadır.
• Faturalı MNT (Mobil Numara Taşıma) satış adedi sıfırdır.
• Kendisi aynı zamanda “Mavi Nokta” olması nedeni ile Vodafone plasiyer görevlisini 160
birkaç kez mağazasından kovmuş, ağır hakaretlerde bulunarak mağazasına
gelinmemesini defaten tekrarlamıştır.
• Bu davranışları sonucunda Mayıs ayı içerisinde Vodafone Bölge Satış Yöneticisi
kendisini ziyaret etmiş aynı söylemleri kendisine de tekrarlamıştır.
• Pre-Paid satışlar için ilçe içerisindeki payı %5,3'dür. Tüm satışlar içerisinde ilçedeki
payı ise %4,47'dir.
- Yukarıda açıklanan hususlar göz önünde bulundurularak, Ertuğrul Göktaş'ın
Vodafone kalite “KPI”larını (Key Performance Indicator- Anahtar Performans
Göstergeleri) aşağıya çektiği, gerçekleştirdiği aktivasyonların %96'sının aktif
olmadığı ve %75'inin iptal olduğu görülmektedir. Hem abone memnuniyetsizliği 170
yaratmaması hem de Vodafone'a daha fazla zarar vermemesi için iptal kararı
alınmıştır.
- Şefik Yılmaz (Yılmaz İletişim) ile akdedilmiş olan bayilik sözleşmesi (cep shop
sözleşmesi) ise Vodafone tarafından haklı sebeplerin varlığı ve bayilik sözleşmesi
hükümleri gözetilerek fesih edilmiştir. Şefik Yılmaz’ın bayiliğinin iptal gerekçeleri
aşağıdaki şekildedir:
11-51/1291-456
5
• Bayilik Sözleşmesi'nin, "Bayinin Hak ve Yükümlülükleri" başlıklı bölümünde, bayi
için belirlenecek ürün ve hat satış hedeflerine talep edilen şartlarla ulaşmayı taahhüt
etmiş olmasına rağmen, 04 Ocak - 04 Temmuz 2010 tarihleri arasında Şefik Yılmaz
tarafından satışı yapılıp, kullanıma açılan Prepaid (ön ödemeli) hatların, aktiflik/ 180
kullanılırlık oranı % 50 olup, belirlenen orandan çok düşük gerçekleştiği görülmüştür.
• Söz konusu kapsamda yer alan hat açılışları, gerek bayiye verilen primler gerekse
hat açılış vergilerinin Vodafone tarafından ödenmesi sebebiyle, Vodafone'u ticari
olarak zarara uğratmakta ve taraflar arasındaki sözleşmenin yukarıda bahsi geçen
hükmü ile sair ilgili hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.
• Ayrıca Şefik Yılmaz’ın gizli müşteri puanlarının da sürekli düşük olduğu, Ağustos
2009 ve Temmuz 2010 döneminde iptal olan hat oranının da beklenenden çok
yüksek olduğu (%51) görülmüştür.
• 19.06.2009 tarihli, Bayilik Sözleşmesi'nin "Sözleşmenin Askıya Alınması ve Fesih"
kısmında yer alan 18.6. maddesi; "Vodafone, 3 (üç) gün önceden FİRMA'ya yazılı 190
olarak bildirmek kaydıyla iş bu sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak feshetmek
hakkına sahiptir" hükmünü ihtiva etmektedir. Bu kapsamda, yukarıda bahsi geçen
hususlar ile Şefik Yılmaz'ın mevcut durumu değerlendirilmiş ve Sözleşmesi'nin 18.6.
madde kapsamında feshedilmesine karar verilmiştir.
Ayrıca, Şefik Yılmaz tarafından diğer bayilere, Vodafone ve yöneticileri aleyhine olan,
Vodafone markası ve ticari itibarını zedeleyici söylemler içeren mektuplar
gönderilerek, zarar verilmeye çalışılmıştır. Şefik Yılmaz'ın tüm çabası kötü niyetli
olarak müvekkil şirketin karalanması ve asılsız iddialar ile şirketin zora
düşürülmesidir. Bu kötü niyetli tutum, müvekkil şirketin hukuki platformda da uğraş
vermesini sağlamak amacıyla müvekkil şirket aleyhine tazminat davası açılması yolu 200
ile devam ettirilmiştir. Şefik Yılmaz tarafından müvekkil şirket aleyhine "haksız ve
hukuka aykırı fesih sebebi ile maddi ve manevi zarara uğradığı" iddiası ile İstanbul 5.
Asliye Ticaret Mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açılmıştır.
- Ömer Yılmazer, Nur İletişim unvanı ile Ankara Gölbaşı ilçesinde silver bayi olarak
faaliyet göstermiş, ancak limited şirkete geçişten dolayı eski kodu iptal edilerek
bayiye yeni bir kod verilmiştir. Dolayısıyla Ömer Yılmazer ile müvekkil şirket
arasındaki bayilik ilişkisi halen devam etmektedir.
Yukarıda yer alan açıklamalar değerlendirildiğinde, başvuru sahipleri ile Vodafone
arasında ticari ihtilafların yaşandığı, bu konuların bir kısmının mahkemeye intikal
ettiği ve başvurularda yer alan hususların çoğunun taraflar arasında akdedilen bayilik 210
sözleşmelerinin çeşitli maddelerinde düzenlenen konular hakkında olduğu
anlaşılmaktadır. Bayilere hedef verilmesi ve buna bağlı sonuçlar ile mal alımında
vadeli sistemden nakit çalışmaya dönülmüş olması hususları 4054 sayılı Kanun’un
kapsamı dışında kalan konulardır. Bayilik sözleşmesinin feshi, bayilik ilişkisine son
verilmesi ve Vodafone’un bayiler üzerindeki denetim yetkisi yine sözleşmelerde
düzenlenen ancak mal vermenin reddi kapsamında değerlendirilebilecek konular
olmakla beraber, Vodafone’un pazar payları açısından hâkim durumda olmaması
sebebiyle inceleme konusu olmamıştır. Bayilik ilişkisi sona erdikten sonraki döneme
yönelik bir yıllık rekabet yasağı ise 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’nde sayılan dikey anlaşmaları Tebliğ dışına çıkaran sınırlamalardan 220
değildir.
Bununla birlikte, Mehmet Aktaş tarafından gönderilen başvuruda yer alan; “Bayilerin
bağlı oldukları VDM haricindeki VDM’lerden mal alımının engellendiği, bu yolla
11-51/1291-456
6
Vodafone’un pasif satışı engellediği, bu nedenle ödeme gibi hususlarda daha uygun
koşullar sunan diğer bayilerden mal alınamadığı” iddiasının, söz konusu Tebliğ
bakımından değerlendirilmesi mümkündür. Bu çerçevede, “Vodafone Silver Bayilik”,
“Vodafone Bayilik” ve “Vodafone Dağıtım Merkezi” sözleşmeleri anılan Tebliğ
kapsamında incelenmiştir.
I.3.1. Vodafone’un Dağıtım Ağı
Vodafone ürün ve hizmetleri ülke genelindeki farklı nitelikte satış kanalları tarafından 230
sunulmaktadır. Vodafone satış kanalları 16 ana başlık altında toplanmakta olup,
VDM’ler, Vodafone cep merkezleri, Vodafone storelar, Vodafone expressler, silver
bayiler, Vodafone satış noktaları, alternatif satış kanalları, kobi satış kanalları, faturalı
satış kanalları, ulusal şirketler, büyük holdingler, büyük SME müşterileri, VGE’ler,
VIP satışı, bölgeler satışı ve Koç Holding Müdürlüğü’nden oluşmaktadır.
Söz konusu kanallar, hitap ettikleri müşteri tipine göre farklı şekilde düzenlemelere
tabi kılınmış ve yetkilendirilmiştir. Bu kapsamda Vodafone’un dağıtım ağına ilişkin
şemalar aşağıda yer almaktadır:
Şema 1: Vodafone’un Bireysel Müşteri ve Kobilere Yönelik Dağıtım Kanalı Yapısı
240
Şema 2: Vodafone’un Kurumsal Müşterilere Yönelik Dağıtım Kanalı Yapısı
Vodafone ve Vodafone Dağıtım A.Ş. (VDAŞ) arasında ürün ve hizmetlerin dağıtım,
satış ve pazarlamasını düzenleyen “Çerçeve Sözleşme” akdedilmiştir. Taraflar
arasındaki sözleşmede yer alan düzenlemeler incelendiğinde, Vodafone’un VDAŞ’a
imtiyaz sözleşmesinden doğan asli yükümlülüklerini devretmediği, taraflar arasında
ürün ve hizmetlerin satışı ve dağıtımı faaliyetleri için gereken genel esaslar ile satış
kanallarının işleyişi, satış prensipleri ve bu faaliyet esnasında kullanılacak alanlara
ilişkin esasların düzenlendiği anlaşılmaktadır. Sözleşmede yer alan düzenlemeler 250
kapsamında, tüm satış kanalları ile personeli VDAŞ’a devredilmiş, VDAŞ’ın ürün ve
hizmetlerin genel dağıtım, satış ve pazarlamasını yapacağı belirtilmiştir. VDAŞ söz
konusu faaliyetleri yerine getirirken, SIM kart ve Cep Lira yükleme kartlarını
Vodafone’dan ve/veya Vodafone tarafından belirlenen veya bildirilen distribütörden
almakla ve münhasıran Vodafone ürün ve hizmetlerini ya da Vodafone tarafından
yazılı olarak onay verilen sair ürün ve hizmetleri satmak ve pazarlamakla
11-51/1291-456
7
yükümlüdür. Dağıtım ağında toptancı olarak faaliyet gösteren VDM’ler ile VDAŞ
arasında ise dağıtım sözleşmesi akdedilmiştir.
Vodafone tarafından üretilen ürün ve hizmetler VDAŞ tarafından alınmakta ve VDAŞ
ile arasında dağıtım ilişkisi bulunan VDM’lere, VDAŞ ile distribütörlük sözleşmesi 260
bulunan zincir mağaza distribütörlerine ve doğrudan çalışan alternatif satış
kanallarına dağıtılmaktadır. VDAŞ, sanal Cep Lira bakımından ayrıca Vodafone
WEB’e, SIM kartlar bakımından ise cep merkez, silver ve express bayiler ile
“Vodafone Kurumsal VIP Satış” ve “Kurumsal Faturalı Satış/Telesatış Kanalı”na ürün
sağlamaktadır. Bu noktada, Vodafone’un VDAŞ dışında ürün sağladığı bir dağıtıcının
bulunmadığı belirtilmelidir.
Dağıtım sisteminin ikinci aşamasında ise VDAŞ’tan doğrudan ürün ve hizmet temin
eden VDM’ler, zincir mağaza distribütörleri ve doğrudan çalışan alternatif satış
kanalları bulunmaktadır.
VDM’ler ile VDAŞ arasında “Ürün Satış ve Dağıtım Sözleşmesi” bulunmaktadır. 270
VDM’ler münhasır çalışan toptan satış ve dağıtım noktaları olup, Türkiye genelinde
bölge tahsisli şekilde oluşturulmuşlardır. Alt bayi, cep merkez, silver ve express
bayilere satış yapmaktadırlar. VDM’ler toptan faturalı/ön ödemeli SIM kart satış ve
aktivasyonu, toptan fiziki/sanal Cep Lira satışı ve sair işlemler ile abonelik iptal ve
fesih işlemleri için yetkilidirler. Zincir mağaza distribütörleri ile VDAŞ arasında “Zincir
Mağazalar Distribütörlük Sözleşmesi” bulunmaktadır. Zincir mağazalara, perakende
faturalı/ön ödemeli SIM kart satış ve aktivasyonu, perakende fiziki/sanal Cep Lira
satışı ve SIM kart değişimi işlemleri yapmak konusunda yetkilendirilmişlerdir.
Alternatif satış kanalları; VDM, Vodafone shop, Vodafone store ve silver bayilerin
faaliyet alanları dışında kalan müşterilere ulaşmak amacıyla oluşturulmuş kanallardır. 280
Teknoloji zincir marketleri, ulusal zincir marketler, özel projeler ve üçüncü taraf
firmalardan (Vodafone ile aynı ekosistemi kullanarak tüketicilere mümkün olan en
yaygın şekilde servis verebilmek amacıyla faaliyet gösteren firmaların oluşturduğu
kanal) oluşmaktadır.
Dağıtım sisteminin ikinci kademesine paralel olarak düzenlenen kurumsal satış
kanalları ve faturalı satış kanalları bulunmaktadır. Kurumsal satış kanalları ile VDAŞ
arasında “Kurumsal Satış Kanalı Sözleşmesi” bulunmaktadır. Münhasır çalışan ve
10-99 arası personelin istihdam edildiği KOBİ’lere satış ve pazarlama yapan
kanallardır. Faturalı satış kanalları ile VDAŞ arasında “Faturalı Satış Kanalı
Sözleşmesi” bulunmaktadır. Münhasır çalışan ve 1-9 arası personelin istihdam 290
edildiği küçük işletmelere satış ve pazarlama yapan kanallardır. Her iki kanal da
aktivasyon, numara taşıma ve sair işlemler ile abonelik iptal ve fesih işlemleri
yapmak konusunda yetkilendirilmişlerdir.
Dağıtım sisteminin üçüncü aşamasında, VDM’lerden temin edilen ürün ve hizmetlerin
satışını ve pazarlamasını gerçekleştiren Vodafone cep merkezleri (Vodafone shop
olarak da adlandırılmaktadırlar), Vodafone storelar, express bayiler, silver bayiler ve
alt bayiler bulunmaktadır. Vodafone cep merkezleri, express ve silver bayiler, SIM
kartları doğrudan VDAŞ’tan da alabilmektedir. Vodafone cep merkezleri, Vodafone
storelar ve silver bayiler ile VDAŞ arasında bayilik sözleşmesi, express bayiler ile
VDAŞ arasında ise “Express Bayilik Sözleşmesi” bulunmaktadır. Express bayiler 300
temel olarak cep merkezlerle aynı olmalarına rağmen, Vodafone cep merkezlerden
daha küçük mağazalarda satış ve pazarlama yapmakta, VDAŞ’tan mağazalar için
dekorasyon desteği almaktadırlar. Alt bayiler ile VDAŞ arasında herhangi bir
sözleşme ilişkisi bulunmamaktadır.
11-51/1291-456
8
Vodafone cep merkezleri, Vodafone storelar ve express bayiler münhasır çalışan
perakende satış noktalarıdır. Bununla birlikte, silver bayiler ve alt bayiler münhasır
olmayan perakende satış noktalarıdır. Silver bayiler, lokasyon vb. nedenlerle alt
bayiler arasından seçilmiş kanallardır.
Dağıtım sisteminin üçüncü aşamasını oluşturan ilgili satış kanalları, perakende
faturalı/ön ödemeli SIM kart satış ve aktivasyonu, perakende fiziki/sanal Cep Lira 310
satışı, SIM kart değişimi, fatura tahsilâtı, sair abonelik işlemleri yapmak konusunda
yetkilendirilmişlerdir. Ayrıca cep telefonu ve aksesuar satışı gerçekleştirebilen
kanallar, Vodafone tarafından belirlenen standartlarda satış sonrası hizmet vermek
ve Vodafone tarafından belirlenen diğer her türlü ürün ve hizmeti sunmakla
yükümlüdürler. Ancak alt bayilerin, perakende faturalı SIM kart satışı, SIM kart
değişimi, fatura tahsilâtı, sair abonelik işlemleri yapma yetkileri ile Vodafone
tarafından belirlenen standartlarda satış sonrası hizmet vermek ve diğer her türlü
ürün ve hizmeti sunmak yükümlülükleri bulunmamaktadır.
Dağıtım sisteminde yer alan diğer birimler ise kurumsal müşterilere yönelik olarak
faaliyet gösteren kanallardır. 320
Vodafone dağıtım sisteminde yer alan noktaların Vodafone store, Vodafone cep
merkez, express bayi, silver bayi, alt bayi olarak belirlenmesinde esas alınan
kriterlerin firmanın finansal koşulları, sektördeki güvenilirliği, tecrübeleri, sunulan
hizmetin kalitesi ile mağazanın konumu ve nitelikleri olduğu anlaşılmaktadır.
Dosya kapsamında yer alan başvuru sahiplerinden Mehmet Aktaş ve Ertuğrul
Göktaş’ın alt bayi, Şefik Yılmaz’ın Vodafone cep shop, Ömer Yılmazer’in ise silver
bayi olarak faaliyet gösterdikleri anlaşılmaktadır.
I.3.2. Vodafone Dağıtım Sisteminin 2002/2 Sayılı Tebliğ Açısından
Değerlendirilmesi
Önaraştırma kapsamında incelenen şikâyetlerin tümü, Vodafone ile sözleşme ilişkisi 330
içinde bulunan ve Vodafone dağıtım ağının farklı seviyelerinde yer alan bayilerden
gelmektedir. Üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya
da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya
yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar- dikey anlaşmalar- 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde belirtilen koşulları taşımaları kaydıyla,
4054 sayılı Kanunun 4. maddesindeki yasaklamadan muaf tutulmaktadır. Bu
muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili
pazardaki payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanabilmektedir.
BTK tarafından yayınlanan “Üç Aylık Pazar Verileri Raporları” kullanılarak, 2009 yılı
ilk çeyreğinden 2011 yılı ikinci çeyrek sonuna kadar hesaplanan Vodafone ile diğer 340
mobil işletmecilere ait pazar payı tablolarına aşağıda yer verilmektedir:
Tablo 1: Mobil İşletmecilerin Abone Sayısına Göre Pazar Payları (%)
İşletmeci 2009/1 2009/2 2009/3 2009/4 2010/1 2010/2 2010/3 2010/4 2011/1 2011/2
Avea 19,6 19,5 18,9 18,8 18,9 18,65 18,48 18,80 19,15 19,17
Vodafone 23,9 23,4 24,5 24,8 25,5 26,21 26,72 27,01 27,29 27,44
Turkcell 56,5 57,1 56,6 56,3 55,6 55,14 54,80 54,19 53,55 53,38
11-51/1291-456
9
Tablo 2: Mobil İşletmecilerin Trafiğe Göre Pazar Payları (%)
İşletmeci 2009/1 2009/2 2009/3 2009/4 2010/1 2010/2 2010/3 2010/4 2011/1 2011/2
Avea 29 32 30 26 25 23,92 21,36 21,82 22,65 22,97
Vodafone 26 26 27 28 30,24 31,26 29,70 30,28 30,73 31,20
Turkcell 45 42 43 45,70 44,78 44,82 48,95 47,90 46,61 45,83
Tablo 3: Mobil İşletmecilerin Gelire Göre Pazar Payları (%) 350
İşletmeci 2009/1 2009/2 2009/3 2009/4 2010/1 2010/2 2010/3 2010/4 2011/1 2011/2
Avea 15,72 17,50 18,34 17,69 19,15 18,85 18,40 19,23 20,14 19,93
Vodafone 16,91 18,23 18,96 19,02 21,21 22,92 25,23 26,13 27,14 28,21
Turkcell 67,37 64,28 62,70 63,29 59,64 58,23 56,37 54,64 52,72 51,86
Vodafone’un ele alınan göstergeler bakımından 2009-2011 yılları arasındaki pazar
payının %40’ın üzerine çıkmadığı anlaşılmıştır. Bu çerçevede, 2002/2 sayılı Tebliğ’in
4. maddesinde sayılan, anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran
sınırlamaların, Vodafone ile dağıtım sisteminde yer alan bayiler ile akdedilen
sözleşmelerde yer alıp almadığı hususu değerlendirilmiştir. Anılan Tebliğ maddesinin
a ve b bentlerinde sayılan; azami satış fiyatı ya da tavsiye edilen satış fiyatı hariç
olmak üzere alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi ve
(belirli haller dışında) alıcının sözleşme konusu mal veya hizmetleri satacağı bölge
ve müşterilere ilişkin kısıtlamalar getirilmesi durumlarının Vodafone silver bayilik,
Vodafone bayilik ve VDM sözleşmelerine yansıyıp yansımadığı incelenmiştir2. 360
Vodafone silver bayilik sözleşmelerinde “Firmanın Hak ve Yükümlükleri” başlığı
altında düzenlenen 3.6. maddede “(………..TİCARİ SIR……….)” hükmü
bulunmaktadır. Aynı hüküm sözleşmenin “VDAŞ’ın Hak ve Yükümlülükleri” başlığı
altında 4.3. maddede de tekrarlanmaktadır.
Vodafone bayilik sözleşmelerinde ise “Bayinin Hak ve Yükümlülükleri” başlığı altındaki
3.9. ve 3.12. maddeler ile “VDAŞ’ın Hak ve Yükümlülükleri” başlığı altındaki 4.3.
maddede “(………..TİCARİ SIR……….)” hükmüne yer verilmektedir.
VDM sözleşmesinin 3.19. maddesi “(………..TİCARİ SIR……….)” şeklinde
düzenlenmiştir. Bununla birlikte “VDM’nin Hak ve Yükümlülükleri” başlığı altındaki
3.12. madde ile “VDAŞ’ın Hak ve Yükümlülükleri” başlığı altındaki 6.2. madde 370
“(………..TİCARİ SIR……….)” ifadesini içermektedir.
Her üç sözleşmenin yeniden satış fiyatı konusuna ilişkin yukarıda yer verilen
maddelerinin, 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde sayılan ve anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı
dışında çıkaran bir diğer sınırlama alıcının sözleşme konusu mal veya hizmetleri
satacağı bölge veya müşterilere ilişkin kısıtlar getirilmesidir. Bu sınırlama bakımından
da alıcının müşterilerince yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla, sağlayıcı
tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da
münhasır müşteri grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması yasak dışına
çıkarılmıştır. 380
2 2002/2 sayılı Tebliğin 4. maddesinde sayılan, anlaşmaları muafiyet kapsamı dışına çıkaran diğer
sınırlamalar seçici dağıtım sistemleri ve parçaların birleştirilmesi ile oluşturulan malların söz konusu
olması halleri için geçerli olduğundan mevcut incelemenin konusu olmamışlardır.
11-51/1291-456
10
Bayilik ve silver bayilik sözleşmelerinde, bayilerin satış yapacağı müşteri veya
bölgelere ilişkin herhangi bir sınırlama getirilmediği görülmüştür. Ancak VDM
sözleşmesinin konusunu (Madde 2.2.) “(………..TİCARİ SIR……….)” oluşturmaktadır.
Sözleşme’nin konusu bu şekilde belirlendiği için münhasır olarak tayin edilen bölge
kapsamında yapılacak satışlar arasında aktif satış3- pasif satış4 ayrımının yapılıp
yapılmaması önem kazanmaktadır.
VDM sözleşmesinin “VDM’nin Hak ve Yükümlülükleri” başlığı altındaki 3.5.
maddesinde “(………..TİCARİ SIR……….)” düzenlemesi bulunmaktadır. Ayrıca
sözleşmenin 3.2. maddesinde “(………..TİCARİ SIR……….)” ifadesi yer almaktadır.
Söz konusu sözleşme maddeleri ile de esasen ortaya konulan bölgelerin dışına 390
satışın yasaklandığı, diğer bölgelerden gelen ürün talepleri konusunda bir sınırlama
getirilmediği görülmektedir. Dolayısıyla 2002/2 sayılı Tebliğ’de getirilen satış yasağı
düzenlemesi bakımından da Vodafone ile bayileri arasında akdedilen sözleşmelerin
Tebliğ’e uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Vodafone dağıtım sistemini düzenleyen bayilik sözleşmelerinin yalnızca şikâyet
konusu bakımından değil, 2002/2 sayılı Tebliğ’de sayılan anlaşmaları grup muafiyeti
dışına çıkaran diğer sınırlamalar bakımından da grup muafiyeti koşullarına uygunluk
gösterdiği kanaatine varılmıştır.
Ayrıca, raportörlerce istenilen ek bilgiye cevaben Mehmet Aktaş tarafından; belirli
bölgeler dışına satış yapılmaması uygulamasının bütün GSM operatörleri tarafından 400
yapıldığı, yapılan başvurularda ürün alınamamasını takiben yazılı belge istendiğinde
bağlantının devam etmediği dolayısıyla bununla ilgili belge sunulamayacağı
açıklaması gönderilmiştir. Bu aşamada, elde edilen bilgi ve belgelerin, Vodafone
hakkında soruşturma açılması için yeterli olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
410
3 Başka bir alıcının münhasır bölgesindeki veya münhasır müşteri grubundaki münferit müşterilere
mektup veya doğrudan pazarlama yöntemiyle gerçekleştirilen satışlar aktif satış olarak
değerlendirilmektedir.
4 Başka bir alıcının bölgesindeki veya müşteri grubundan gelen ve alıcının aktif neticesi sonucunda
olmayan talepleri karşılamak, malın teslimatı müşterinin adresine götürülerek yapılsa dahi pasif satış
olarak adlandırılmaktadır.
Full & Egal Universal Law Academy