REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-91 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-47/1172-299
Karar Tarihi : 14.10.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Yeşim AKCOLLU OĞUZ, S. Yersu ŞAHİN
C. ŞİKAYET EDEN : - Bekas Elektrik San. ve Tic. Ltd. Şti
Kurtuluş Mah. Vatan Cad. No:99-B Eskişehir
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : - Weidmüller Elektronik Ticaret Ltd. Şti. 20
Kavacık Mah. Orhan Veli Kanık Cad. No:9/1 Beykoz/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Weidmüller Elektronik Ticaret Ltd. Şti.’nin, Bekas Elektrik
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’ye mal vermeyi reddettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle;
- Eskişehir’de faaliyet gösteren Bekas Elektrik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Bekas)
tarafından, Weidmüller Elektronik Ticaret Ltd. Şti.’nin (Weidmüller) İstanbul bayisi
olan 3D Mühendislik Elektrik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’den (3D) fiyat alınarak,
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş.’nin (Tülomsaş) Weidmüller marka elektrik 30
ürünleri için açmış olduğu kapalı zarf usulü ihaleye girildiği ve ihalenin kazanıldığı,
- İhale konusu ürünleri tedarik etmek amacıyla 3D’ye başvurulduğunda, Weidmüller
tarafından işin Eskişehir bölgesine ait olduğu ve bu nedenle İstanbul bayisi 3D’nin
verdiği siparişin kabul edilemeyeceği bildirildiğinden, ürünlerin tedarik
edilemeyeceği yanıtının alındığı,
- Aslında, hâkim durumda olan Weidmüller’in, ihale konusu ürünlerin bölge dışındaki
bayilerin yanı sıra bölgedeki bayilerden teminini de yasakladığı,
- İhaleyi kazanmasına rağmen, ihale konusu ürünleri Tülomsaş’a teslim edemediği
için Bekas’a altı ay süreyle ihalelere katılmama cezası verildiği; bu durumun
Bekas’ın bölgedeki saygınlığını olumsuz etkilediği ve yeni ihalelerden 40
mahrumiyetine neden olduğu
iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.7.2009 tarih ve 5312 sayı ile intikal eden
şikâyet üzerine hazırlanan 21.8.2009 tarih ve 2009-1-91/İİ-09-SYŞ sayılı İlk İnceleme
Raporu Kurulun 26.8.2009 tarih ve 09-39/982-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve
konu hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine yapılan
incelemeler sonucunda düzenlenen 7.10.2009 tarih ve 2009-1-91/ÖA-09-FYA sayılı
Önaraştırma raporu, 9.10.2009 tarih ve REK.0.05.00.00-110/218 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 09-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50
09-47/1172-299
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Weidmüller’in, Bekas’a mal vermeyi
reddettiği iddiası ile ilgili olarak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı İfade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar
I.1.1. Weidmüller Elektronik Ticaret Ltd. Şti. (Weidmüller)
Raportörlerce mal vermeyi reddettiği iddiasıyla şikayet edilen Weidmüller yetkilileriyle
yapılan görüşmelerde edinilen bilgilere göre, Weidmüller, Weidmüller Almanya’nın
ürettiği elektrik-elektronik ara bağlantı ürünlerinin Türkiye’deki satışı faaliyetini
yürütmektedir. Şirket ortaklık paylarının %(….)’i Alman Weidmüller Holding’e ait olup, 60
Türkiye’deki satışlarının %(….)’ini bayileri üzerinden, %(….)’unu ise doğrudan
gerçekleştirmektedir. Bekas’a ürün tedarik eden 3D ise, Weidmüller’in İstanbul
bayilerindendir.
I.1.2. Bekas Elektrik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Bekas)
Bekas, Weidmüller’in Eskişehir bayilerinden olan Kıraç’ın eski bir çalışanı tarafından
kurulmuştur. Kısa süre sonra, Weidmüller’in, elektrik-elektronik ara bağlantı ürünlerinin
dağıtımı pazarındaki rakiplerinden olan Wago Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin
(Wago) Eskişehir bayiliğini yapmaya başlamıştır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı 70
Şikayetçinin, Weidmüller yetkililerinin ve 3D yetkilisinin ifadeleri değerlendirildiğinde,
şikayete konu ilgili ürün pazarı, “elektrik-elektronik ara bağlantı ürünlerinin dağıtımı
pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Elektrik-elektronik ara bağlantı ürünleri, Türkiye çapında pazarlanabildiğinden, ilgili
coğrafi Pazar, “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Şikayet dilekçesinde, Weidmüller’in, şikayetçi firmaya mal vermeyi reddettiği iddia
edilmektedir. Mal vermenin reddi davranışının rekabet hukuku anlamında ihlal
niteliğinde olup olmadığının değerlendirilmesinde, 80
- Mal vermeyi reddeden teşebbüsün hakim durumda olması,
- Teşebbüsün uzun süre mal vermekte olduğu müşterisine mal vermeyi
reddetmesi ve mal vermeyi kesmenin objektif gerekçelere dayanmaması,
- Teşebbüsün bazı müşterilere mal satarken bazılarına ürün vermeyi reddetmesi,
- Teşebbüsün mal vermeyi kesmesinin rekabeti kısıtlayıcı amacı olup olmadığı
kriterlerinin birlikte dikkate alınması gerekmektedir.
Mal vermenin reddi davranışının ihlal teşkil etmesi için karşılanması gereken ilk kriter,
şikayet konusu teşebbüsün hakim durumda bulunmasıdır. Mal vermeyi reddettiği iddia
edilen teşebbüs hakim durumda değilse, teşebbüsün tek başına gerçekleştirdiği mal
vermenin reddedilmesi davranışı, 4054 sayılı Kanunun 6. maddesi anlamında bir 90
rekabet ihlali niteliği taşımamaktadır.
Yukarıda belirtildiği üzere Weidmüller, Türkiye’de elektrik-elektronik ara bağlantı
ürünlerinin dağıtımı pazarında faaliyet göstermektedir. Söz konusu pazarda
Weidmüller’in çok sayıda rakibi bulunmaktadır. Raportörlerce Weidmüller yetkilileri ile
yapılan görüşmede, yetkililer, Türkiye’de ilgili ürün pazarında faaliyet gösteren
09-47/1172-299
3
teşebbüslerin 2008 yılı pazar paylarını gösteren bir tablo sunmuşlardır. Söz konusu
tablo aşağıda yer almaktadır.
Tablo 1: Türkiye Elektrik-Elektronik Ara Bağlantı Ürünlerinin Dağıtımı Pazarında Faaliyet Gösteren
Teşebbüslerin 2008 Yılı Pazar Payları1
Teşebbüs Pazar Payı (%)
Weidmüller (….)
Phoenix Contact (….)
Wago (….)
Entrelec (….)
Wieland (….)
Harting (….)
Hirschmann (….)
Lumberg (….)
Klemsan (….)
Diğer (….)
TOPLAM 100,00
Tablodan görüleceği üzere, elektrik-elektronik ara bağlantı ürünlerinin dağıtımı 100
pazarında çok sayıda firma faaliyet göstermektedir. Phoenix Contact’ın %(….),
Klemsan’ın %(….) pazar payına sahip olduğu; Weidmüller’in ise %(….) pazar payıyla,
pazarda en yüksek üçüncü paya sahip firma olduğu görülmektedir. Türkiye piyasasına
yaklaşık iki yıl önce girdiği ifade edilen Wago, kısa süre zarfında %(….)’lik bir pazar
payı elde etmiştir. Weidmüller yetkilileri ile yapılan görüşmede yetkililer, ekonomik
krizin yanı sıra Wago’nun uyguladığı yüksek iskonto oranları nedeniyle satışlarının
azaldığını ve karlılıklarının düştüğünü ifade etmişlerdir. Gerek Weidmüller yetkilileriyle,
gerekse 3D yetkilisiyle yapılan görüşmelerde, homojen nitelikte olan elektrik-elektronik
ara bağlantı ürünlerinin dağıtımındaki rekabetin yoğun olduğu ve fiyat rekabeti şeklinde
yaşandığı anlaşılmıştır. Söz konusu ürünlerin ithalatının önünde de hiçbir engel 110
bulunmamaktadır. Tüm bu bilgiler değerlendirildiğinde, Weidmüller’in, elektrik-
elektronik ara bağlantı ürünlerinin dağıtımı pazarında hâkim durumda olmadığı
görülmektedir.
Şikayet dilekçesinde sözü edilen ihalenin konusu olan kablo etiketi ürünleri, “elektrik-
elektronik ara bağlantı ürünleri”nin alt pazarı olan “markalama-etiketleme ürünleri”
kategorisinde yer almaktadır. Aşağıdaki tabloda da görüleceği üzere, Weidmüller,
şikayetçiye sağlamayı reddettiği iddia edilen bu ürünler bazında, 2008 yılında %(….)
pazar payına sahip bulunmaktadır. Weidmüller’in ikinci büyük pazar payına sahip
olduğu bu pazar bölümünde, Klemsan %(….)’lik pazar payı ile liderdir. Phoenix
Contact ise %(….) paya sahiptir. 120
Tablo 2: Türkiye Elektrik-Elektronik Ara Bağlantı Ürünlerinin Dağıtımı Pazarında Faaliyet Gösteren
Teşebbüslerin Markalama-Etiketleme Ürünlerinde 2008 Yılı Pazar Payları
Teşebbüs Markalama-Etiketleme Ürünlerindeki Pazar Payı (%)
Weidmüller (….)
Phoenix Contact (….)
Wago (….)
Wieland (….)
Klemsan (….)
Diğer (….)
TOPLAM 100,00
1 Weidmüller’den alınan pazar payı bilgilerini doğrulamak amacıyla, Phoenix Contact, Wago ve Klemsan’dan bilgi
talep edilmiştir. Firma yetkilileri, pazar payları konusunda net verilere sahip olmadıklarını; ancak tahmini olarak bilgi
verebileceklerini belirtmişlerdir. Buna göre, markalama-etiketleme ürünlerinde ve elektrik-elektronik ara bağlantı
ürünlerinin dağıtımı pazarının tamamında; Phoenix Contact’ın pazar paylarının sırasıyla %(….) ve %(….)olduğu ve
Wago’nun pazar paylarının sırasıyla %(….) ve %(….) olduğu ifade edilmiştir. Phoenix Contact, Wago ve Klemsan
yetkilileri, pazar payları konusunda herhangi bir çalışma yapmadıklarını ve sundukları bilgilerinin tamamıyla kendi
tahminlerine dayalı olduğunu ifade ettiklerinden, Weidmüller’den alınan tabloda yer alan bilgiler üzerinden
değerlendirme yapmak yoluna gidilmiştir.
09-47/1172-299
4
Mal vermeyi reddettiği iddia edilen teşebbüsün hakim durumda bulunmaması halinde,
mal vermenin reddi davranışı, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi anlamında bir rekabet
ihlali olmaktan çıkmaktadır. Bu durumda, söz konusu şikayetin, pasif satışın ve
bölgeler arası ticaretin engellenmesi gibi yollarla Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir
ihlal teşkil edip etmediğinin incelenmesi gerekmektedir.
Weidmüller yetkilileri, şikayetçi firma ile bugüne dek doğrudan hiçbir ticari ilişkileri
olmadığını ve firmanın adını ilk kez bu olay vesilesiyle duyduklarını belirtmişlerdir.
Çünkü Weidmüller, özel iskontolu ürünlerin bayiler üzerinden satılması durumunun 130
haricinde, bayilerinin hangi firmalara satış yaptığı hakkında bilgi sahibi olmamaktadır.
Dolayısıyla Bekas, geçmiş dönemde Weidmüller ürünlerini, Weidmüller’in bilgisi
olmaksızın, Weidmüller’in İstanbul bayisi 3D’den tedarik etmiştir.
Raportörlerce 3D yetkilisi ile yapılan görüşmede ise, yaklaşık on aydır piyasada
faaliyet göstermekte olan şikayetçi firmanın, 3D’den ilk kez 28.11.2008 tarihinde mal
talep ettiği, en son 13.3.2009 tarihinde 3D’ye mal siparişi verdiği ve aradaki süre
zarfında iki firma arasında sürekli ilişki olduğu öğrenilmiştir. Yetkilinin ifadesine göre,
bu dört aylık sürede 3D, şikayetçi firmaya standart bir iskonto oranı %(….) üzerinden
satış yapmıştır. 3D yetkilisi şikayet konusu olaya ilişkin olarak, özetle, şu hususları
ifade etmiştir: 140
“Şikayet konusu ihalede Bekas, Tülomsaş ihalesine gireceğini söylemeden bizden
ürün talep etti. Bekas'a, kendilerine uygulamakta olduğumuz standart iskonto oranı
üzerinden bu ürünleri temin edeceğimizi söyledik. Ancak Weidmüller, Bekas'ın bu
ürünleri Tülomsaş ihalesi için bizden sipariş ettiğini öğrendi ve ürünleri, bu iskonto
oranları üzerinden bize temin etmeyeceklerini iletti. Weidmüller'e, ürünlerin sağlanması
için standart iskonto oranımızı kabul edebileceğimizi belirttik. Ancak, Weidmüller, bu
şartlar altında bu ürünleri vermeyeceğini, Eskişehir bölgesini destekleyeceğini söyledi.
Tüm ısrarlarımıza karşın ürünleri Weidmüller'den temin edemeyeceğimizi
anladığımızda, Bekas'a bir yazı göndererek durumu kendilerine ifade ettik ve ihale
konusu Eskişehir bölgesine ait olduğundan, ürünleri başka bayiler üzerinden almaları 150
gerekeceğini söyledik. Daha sonra öğrendiğimiz kadarı ile Bekas bu ürünleri başka bir
bayi üzerinden de alamamıştır.”
Weidmüller yetkilileri ise konuya ilişkin olarak şu hususları ifade etmişlerdir:
“Şikayet konusu ihalede, Bekas, ihale konusu ürünleri İstanbul bayimiz 3D’den istemiş;
bayimiz 3D ise, EKS’ye tedarik edeceğini söyleyerek, bu ürünler için bize EKS şartları
ile sipariş vermiştir. Bekas isimli firmadan bahsedilmemiştir. Uzun süredir Weidmüller
ürünleri satın alan müşterilere yüksek iskonto oranları uygulamaktayız ve iskontolar,
müşterilerin alım miktarı ve ödeme vadesi gibi kriterlere göre değişkenlik
gösterebilmektedir. 3D’nin en büyük ve en eski müşterisi olan EKS’nin talep ettiği
ürünlerde ise %(….) gibi yüksek iskonto oranları uygulanmaktadır. 3D, bu olayda bizi 160
yanıltarak, aslında Bekas’a tedarik edeceği ürünler için, EKS’ye satış yapacağını
belirterek bizden, EKS’ye uyguladığımız iskonto ile mal sipariş etmiştir. Biz bu
durumun tesadüfen farkına vardık ve bu şartlar altında, mal EKS’ye verilmeyeceği için,
EKS’ye uyguladığımız iskonto oranı ile Bekas’a mal tedarik edemeyeceğimizi 3D’ye
ilettik. Onlar da bunu Bekas’a bildirmişler. Daha sonra 3D’den bu konuda herhangi bir
ürün talebi olmadı.”
Weidmüller yetkilileri ile 3D yetkilisinin ifadeleri ve yerinde inceleme sırasında elde
edilen belgeler değerlendirildiğinde, 3D’nin, mümkün olan en yüksek ıskonto oranı ile
Bekas’a mal temin edebilmek amacıyla, ihale konusu ürünleri EKS için sipariş ettiğini
söyleyerek Weidmüller’i yanılttığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, söz konusu şikayet 170
kapsamında, Weidmüller’in İstanbul ve Eskişehir bayilerinin bölgeleri arasında pasif
satışı engellemesi ve bölgeler arası ticareti yasaklaması gibi bir durumdan ziyade
09-47/1172-299
5
Weidmüller’in bir bayisi olan 3D’nin, müşterisi Bekas için sipariş verecekken, daha
fazla indirim alabilmek için en eski ve yüksek indirimi olan müşterisine alıyormuş gibi
yaparak hile yoluyla Weidmüller’den mal tedarik etmeye çalışmasıdır. Durumu fark
eden Weidmüller’in, ticari ilişkideki güven unsurunun sarsıldığı bu şartlar altında,
şikayetçi teşebbüse söz konusu ürünleri hak etmediği bir ıskonto oranı ile satmayı
reddetmesinin anlaşılır bir ticari gerekçe olduğu düşünülmektedir. Dolayısıyla
Weidmüller’in 4054 sayılı Kanunu 4. maddesi anlamında herhangi bir rekabeti
kısıtlayıcı eyleminden bahsetmek mümkün değildir. 180
Ayrıca, ilk inceleme safhasında raportörlerce şikayetçi Bekas yetkilisi ile yapılan telefon
görüşmesinde, yetkili, Weidmüller’in rakiplerinden olan Wago’nun bayiliğini yapmaya
başlaması nedeniyle Bekas’a mal verilmediğini iddia etmiştir. 3D yetkilisi de benzer
şekilde, “Bizim düşüncemiz, Weidmüller'in tavrının, Bekas'ın, Weidmüller'in rakibi olan
Wago’nun bayisi olmasından kaynaklandığı yönünde.” ifadesini kullanmıştır. Ancak,
yukarıda yer verilen ifadeler ve değerlendirmeler dikkate alındığında, Weidmüller’in
Bekas’a şikayet konusu olayda ürün tedarik etmemesinin sebebinin, bu konu olmadığı
da kolayca anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer alan tüm incelemeler ve değerlendirmeler sonucunda, şikayet konusuna
ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı 190
kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara ilişkin olarak
Weidmüller Elektronik Ticaret Ltd. Şti. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ
ile karar verilmiştir..
Başkan V.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Mehmet Akif ERSİN
Doç. Dr. Mustafa ATEŞ
İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY
Murat ÇETİNKAYA Reşit GÜRPINAR
Full & Egal Universal Law Academy