© ევროპის საბჭო/ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2013. წინამდებარე თარგმანი შესრულებულია ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა სატრასტო ფონდის ხელშეწყობით (/humanrightstrustfund). სასამართლოსათვის იგი სავალდებულო ხასიათს არ ატარებს. დამატებითი ინფორმაციისათვის იხილეთ საავტორო უფლებების სრული მიმოხილვა მოცემული დოკუმენტის ბოლოს.
Council of Europe/European Court of Human Rights, 2013. This translation was commissioned with the support of the Human Rights Trust Fund of the Council of Europe (/humanrightstrustfund). It does not bind the Court. For further information see the full copyright indication at the end of this document.
Conseil de l’Europe/Cour Européenne des Droits de l’Homme, 2013. La présente traduction a été effectuée avec le soutien du Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme du Conseil de l’Europe (/humanrightstrustfund). Elle ne lie pas la Cour. Pour plus de renseignements veuillez lire l’indication de copyright/droits d’auteur à la fin du présent document.
საინფორმაციო ფურცელი №159 სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესახებ
იანვარი, 2013
ვილკოქსი და ჰარფორდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (გადაწყვეტილება) - 43759/10 და 43771/12
გადაწყვეტილება 8.1.2013 [IV სექცია]
მუხლი 3
დამამცირებელი სასჯელი
არაადამიანური სასჯელი
ტაილანდის სასამართლოების მიერ განსაზღვრული გრძელვადიანი სასჯელის განგრძობადი აღსრულება გაერთიანებულ სამეფოში, პატიმრის გადაცემის შესახებ შეთანხმების შესაბამისად: გამოცხადდა დაუშვებლად
მუხლი 5
მუხლი 5-1
თავისუფლების აღკვეთა
მუხლი 5-1-ა
მსჯავრდების შემდეგ
ტაილანდის სასამართლოების მიერ განსაზღვრული გრძელვადიანი სასჯელის განგრძობადი აღსრულება გაერთიანებულ სამეფოში, პატიმართა გადაცემის შესახებ შეთანხმების შესაბამისად: გამოცხადდა დაუშვებლად
ფაქტები – ორივე მომჩივანი პატიმრობაში იყო გაერთიანებული სამეფოს ციხეებში და ნარკოტიკების შენახვისთვის იხდიდა სასჯელს, რომელიც ტაილანდის სასამართლოებმა განუსაზღვრეს მოჩივნების მიერ თავის დამნაშავედ ცნობის შემდეგ. მომჩივნები გაერთიანებულ სამეფოს გადასცეს, რომ დარჩენილი სასჯელი იქ მოეხადათ, გაერთიანებულ სამეფოსა და ტაილანდს შორის დადებული პატიმართა გადაცემის შესახებ შეთანხმების შესაბამისად. მომჩივნები ინფორმირებულები იყვნენ, რომ გადაცემის შემდეგ ისინი ვერ შეძლებდნენ სასჯელების ხანგრძლივობის გასაჩივრებას.
ევროპული სასამართლოსადმი მათ საჩივრებში მომჩივნები ამტკიცებდნენ, რომ მათი სასჯელები გადაჭარბებულად არაპროპორციული იყო, რადგან ოთხ-ხუთჯერ უფრო ხანგრძლივი იყო, ვიდრე, სავარაუდოდ, იქნებოდა, იმავე დანაშაულებისთვის გაერთიანებულ სამეფოში რომ ყოფილიყვნენ მსჯავრდებულნი და რომ მათი გახანგრძლივებული პატიმრობით დაირღვა კონვენციის მე-3 მუხლით გარანტირებული უფლებები. ისინი ასევე ჩიოდნენ მე-5 მუხლთან დაკავშირებით, რომ მათი განგრძობადი პატიმრობა თვითნებური იყო, რადგან, იმის გათვალისწინებით, თუ როგორ მუშაობდა პატიმართა გადაცემის შესახებ შეთანხმება, ფაქტობრივად, თავი უდანაშაულოდ რომ ეცნოთ, საპატიმროში ნაკლები ვადის მოხდა მოუწევდათ. პირველი მომჩივანი ასევე ამტკიცებდა, რომ მის შემთხვევაში გამოყენებული იყო „ურყევი პრეზუმფცია“, რამაც მისი სასამართლო პროცესი აშკარად უსამართლო გახადა და, ამდენად, მისი გახანგრძლივებული პატიმრობა გაერთიანებულ სამეფოში თვითნებური იყო.
სამართალი – მუხლი 3: მიუხედავად იმისა, რომ, პრინციპში, შესაბამისი სასჯელის განსაზღვის საკითხი კონვენციის მოქმედების სფეროში არ ხვდებოდა, სასამართლოს აზრით, გადაჭარბებულად არაპროპორციული სასჯელი არასათანადო მოპყრობას შეიძლებოდა გათანაბრებოდა სასჯელის განსაზღვრის მომენტში, რაც მე-3 მუხლს ეწინააღმდეგებოდა. თუმცა, გადაჭარბებული არაპროპორციულობა მკაცრად ფასდებოდა და ძალიან იშვიათ და გამონაკლის შემთხვევებში შეიძლებოდა, ასე ყოფილიყო შეფასებული. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელი უნდა ყოფილიყო ის ფაქტი, რომ განსხვავებული შიდა პირობებისა და მიდგომების გამო, სხვადასხვა ქვეყნებში სასჯელთა განსაზღვრის ძალიან განსხვავებული პრაქტიკები არსებობდა. სადავო ქმედებისთვის დამახასიათბელი დამცირების ან ტანჯვის ხარისხზე მსჯელობისას აუცილებელი იყო ალტერნატიული ვარიანტისთვის ნიშანდობლივი დამცირების ან ტანჯვის ხარისხის გათვალისწინება.
წინამდებარე შემთხვევაში სასჯელები განისაზღვრა და მომჩივნები რომ არ გადაეყვანათ, მათი განგრძობადი პატიმრობის პირობები ტაილანდში, შესაძლოა, მკაცრი და დამამცირებელი ყოფილიყო. სასამართლოს აზრით, პარადოქსული იქნებოდა, თუკი მე-3 მუხლით გათვალისწინებული დაცვის მექანიზმი ხელს შეუშლიდა სასჯელის მოსახდელად პატიმრების უფრო ჰუმანურ პირობებში გადაყვანას. ამდენად, გასარკვევი იყო, განგრძობადი სასჯელის აღსრულებისას მიყენებული ტანჯვა და დამცირება აღემატებოდა თუ არა იმ ტანჯვას ან დამცირებას, რომელიც უცხო ქვეყნის სასამართლოს მიერ თავისუფლების აღკვეთის სახით განსაზღვრული სასჯელის აღსრულებას უკავშირდებოდა. ამ ტანჯვის ხარისხის შეფასებისას გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო ის ფაქტი, რომ პატიმართა გადაცემა მართლმსაჯულების განხორციელების საქმეში საერთაშორისო თანამშრომლობის ფარგლებში მოხდა, რაც, პრინციპში, განსახილველი პირების ინტერესებში იყო. პატიმართა გადაცემის შესახებ შეთანხმებები, ჩვეულებრივ, მიზნად ისახავდა, აღმოეფხვრა სასჯელის ისეთ გარემოში მოხდის მავნე შედეგები, რომელიც სოციალურად, კულტურულად ან ლინგვისტურად უცხო იყო და ხელი შეეწყო საზოგადოებაში მომავალი რეინტეგრაციისთვის.
წინამდებარე საქმეში არაფერი მიუთითებდა იმაზე, რომ მომჩივნებისთვის განსაზღვრული სასჯელები სასჯელთა იმ ფარგლებს სცილდებოდა, რომელიც, ჩვეულებრივ, განესაზღვრებოდათ იმავე დანაშაულებისთვის მსჯავრდებულ სხვა პირებს ტაილანდში. ეს სასჯელები ასევე იმ დასაშვები მაქსიმალური სასჯელების ფარგლებში იყო, რაც გამოყენებადი იყო ინგლისში ეკვივალენტური მსჯავდებების შემთხვევაში. ამასთან, მნიშვნელოვანი იყო, რომ ტაილანდში ნარკოტიკების სერიოზული პრობლემა არსებობდა და ამის გამო ნარკოტიკული დანაშაული მკაცრად ისჯებოდა. გარდა ამისა, სადავო სასჯელების აღსრულებას გაერთიანებული სამეფო ახორციელებდა, გადაყვანის შესახებ მომჩივანთა შუამდგომლობების შესაბამისად, ისე, რომ ორივე მომჩივანს ეცნობა მოსალოდნელი შედეგების შესახებ სასჯელთა ვადებთან დაკაშირებით, რაც მათ უნდა მოეხადათ და იმის შესახებ, რომ ვერ შეძლებდნენ მსჯავრდებების ან განსაზღვრული სასჯელების გასაჩივრებას. და ბოლოს, გადაცემის შესახებ შუამდგომლობების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შემთხვევაში, ნაცვლად ინგლისური სამართლით გათვალისიწინებული სასჯელის ნახევრისა, ვადაზე ადრე გათავისუფლების უფლებას ორივე მომჩივანი სასჯელის მხოლოდ ორი მესამედის მოხდის შემდეგ მიიღებდა.
დასკვნა: დაუშვებელი (აშკარად დაუსაბუთებელი).
მუხლი 5 § 1
(ა) თავის დამანაშავედ ცნობის შედეგი – მომჩივნები ამტკიცებდნენ, რომ თავის დამნაშავედ აღიარების შედეგად მათი სასჯელები მნიშვნელოვნად უნდა შემცირებულიყო. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ ტაილანდში მათ სასჯელი, რომელიც სამუდამო პატიმრობას ითვალისწინებდა, შემცირდა და ვადიანი პატიმრობა შეადგინა, გაერთიანებული სამეფოსთვის მათი გადაცემით ამ შემცირების შედეგი სრულიად საპირისპირო გახდა. ეს მოხდა იმიტომ, რომ თავის დამნაშავედ არცნობისა და ტაილანდში მათთვის სამუდამო პატიმრობის განსაზღვრის შემთხვევაში, ეს საქმე ინგლისის უმაღლეს სასამართლოს გადაეცემოდა იმ შესაბამისი მინიმალური ვადის განსასაზღვრად, რისი მოხდის შემდეგაც პატიმარს პირობითი გათავისუფლების უფლება მიენიჭებოდა. ამ ამოცანის შესრულებისას უმაღლესი სასამართლო გაითვალისწინებდა სასჯელის განსაზღვრის ადგილობრივ პრინციპებს და თითოეული მათგანის შემთხვევაში განსაზღვრული ტარიფი მნიშვნელოვნად უფრო დაბალი იქნებოდა, ვიდრე ტაილანდის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ვადიანი სასჯელები. ამგვარად, მათ რომ თავი უდანაშაულოდ ეცნოთ, ახლა დაუყოვნებლივ გათავისუფლების პერსპექტივა ექნებოდათ.
თუმცა, სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირველი მომჩივნის შემთხვევაში, სამუდამო პატიმრობა არ იყო ერთადერთი სასჯელი, რაც ტაილანდის სასამართლოს შეეძლო, გამოეყენებინა, მას რომ პირველი მომჩივნის მიერ თავის დამნაშავედ არცნობის შემდეგ გამოეტანა მსჯავრი. სასამართლოს შეეძლო მისთვის სიკვდილით დასჯა მიესაჯა. რადგანაც თავის დამნაშავედ ცნობის შემდეგ სასიკვდილო განაჩენი ვადიანი პატიმრობით შეიცვალა, პირველმა მომჩივნმა აქედან მნიშვნელოვანი სარგებელი მიიღო. გარდა ამისა, ტაილანდში ჩვეულებრივი მოვლენა იყო სამეფო ამნისტია, რომლის შედეგადაც შესაძლებელი იყო სამუდამო პატიმრობის ვადიანი პატიმრობით შეცვლა. ორივე მომჩივანმა სარგებელი უკვე მიიღო სამეფო ამნისტიის შედეგად სასჯელის შემცირებით. ამდენად, დაუდგენელი იყო, მომჩივნებს თავი უდანაშაულოდ რომ ეცნოთ, მათი გადაყვანისას მაინც დაექვემდებარებოდნენ თუ არა სასჯელს სამუდამო პატიმრობის სახით, ისე, რომ აუცილებელი გამხდარიყო, უმაღლეს სასამართლოს განესაზღვრა მინიმალური ვადა. ამასთან, პირველი მომჩივნის შემთხვევაში, მისთვის რომ სამუდამო პატიმრობა შეეფარდებინათ, მას მოუწევდა, მინიმუმ 8 წელი მოეხადა ტაილანდში, სანამ გადაყვანის უფლებას მოიპოვებდა, და არა – 4 წელი, რაც მან რეალურად მოიხადა. მიუხედავად იმისა, რომ რომ ამგვარი ინფორმაცია არ არსებობდა მეორე მომჩივანთან დაკავშირებით, სავარაუდოდ, მასზეც ანალოგიური შეზღუდვები გავრცელდებოდა. გარდა ამისა, არ იყო სწორი სამუდამო პატიმრობასთან დაკავშირებული სატარიფო პერიოდის შედარება სასჯელის განსაზღვრულ ვადასთან. კერძოდ, სამუდამო პატიმრობა გულისხმობდა ვალდებულებებს და შეზღუდვებს, რომლებიც სცილდებოდა მხოლოდ საპატიმროში ყოფნის პერიოდს; ამაში შედიოდა როგორც ვადაზე ადრე გათავისუფლების პირობები, ასევე, ამ პირობების დარღვევის შემთხვევაში, საპატიმროში დაბრუნების რისკი. ეს შეზღუდვები სამუდამო პატიმრობას, პრინციპში, უფრო მკაცრ სასჯელად აქცევდა. და ბოლოს, განსხვავებული შედეგების მიზეზი არ იყო სხვადასხვა წესების სხვადასხვა პატიმრებზე თვითნებური გამოყენება. პატიმართა გადაცემის შემთხვევებში მკაფიო წესები გამოიყენებოდა და მომჩივნების შემთხვევაშიც იქნა გამოყენებული. სხვადასხვა შედეგის დადგომას გადამცემი ქვეყნის სასჯელთა განსაზღვრის შესახებ კანონმდებლობისა და პატიმრის გადაცემის შესახებ მიმღებ ქვეყანაში არსებული პრაქტიკის ურთიერთქმედება იწვევდა.
ამ გარემოებებში, გაერთიანებული სამეფოში მომჩივანთა განგრძობადი პატიმრობა, როგორც მათ მიერ თავის დამნაშავედ ცნობის შედეგი, ვერ ჩაითვლებოდა თვითნებურად მე-5 მუხლის 1-ლი ნაწილის (ა) პუნქტის მნიშვნელობით.
(ბ) „ურყევი პრეზუმფცია“ – პირველი მომჩივანი ჩიოდა, რომ ტაილანდის კანონმდებლობით გათვალისწინებული „ურყევი პრეზუმფციის“ გამო, რომ გარკვეულ ოდენობაზე მეტი ოდენობის ნარკოტიკები გასაღებისთვის იყო გამიზნული, მას არ შეეძლო იმის მტკიცება, რომ, სინამდვილეში, ეს ნარკოტიკები პირადი მოხმარებისთვის ჰქონდა. ამგვარად, მისი მტკიცებით, სასამართლო პროცესი აშკარად უსამართლო იყო, ხოლო თანმდევი პატიმრობა – თვითნებური.
სასამართლომ აღნიშნა, რომ იმის შესაფასებლად, „მართლმსაჯულების განხორციელებაზე აშკარა უარი ითქვა“ თუ არა, მკაცრი სტანდარტი არსებობდა, რომელიც აღემატებოდა უბრალო დარღვევებს და საჭიროებდა საქმის სამართლიანი განხილვის უფლების არსის დარღვევას.
პრეზუმფციები, ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი, ყველა სამართლებრივ სისტემაში მოქმედებდა. ამგვარი პრეზუმფციები გონივრულ ფარგლებში უნდა ყოფილიყო მოქცეული, რაც ნიშნავდა განსახილველი საკითხის მნიშვნელობის გათვალისწინებას და დაცვის უფლებების დაცვას, რომ გამორიცხული არ ყოფილიყო ისეთი გარემოებების არსებობის შესაძლებლობა, როცა განსახილველი ხასიათის დებულებას პირველი მომჩივნის შემთხვევაში, შესაძლოა, დარღვევა გამოეწვია. თუმცა ამ დებულების მიზანი იყო იმ სასჯელის გაზრდა, რომელიც გარკვეულ ოდენობაზე მეტი ნარკოტიკების შენახვისთვის შეიძლებოდა, განესაზღვრათ, რომ მას შემაკავებელი ფუნქცია ჰქონოდა. დანაშაული, არსებითად, წარმოშვა ნარკოტიკების შენახვამ, მაგრამ ეს ბრალდებას ჯერ კიდევ უნდა დაემტკიცებინა. პირველმა მომჩივანმა ტაილანდის სასამართლო პროცესზე მთელი რიგი პროცედურული გარანტიებით ისარგებლა. მისი სასამართლო პროცესი წარიმართა ღიად, ორი დამოუკიდებელი მოსამართლის წინაშე; იგი მთელ პროცესს ესწრებოდა და კანონიერი წარმომადგენელიც ჰყავდა; უდანაშაულობის პრეზუმფციის შესაბამისად იგი გაამართლეს რამდენიმე დანაშაულში და მიუხედავად იმისა, რომ ჰეროინისა და ექსტაზის შენახვა არავისთვის სადავო არ ყოფილა, მოყვანილი იქნა მტკიცებულებები იმის სადემონსტრაციოდ, რომ მას ნარკოტიკები ჰქონდა; მას სასჯელი განესაზღვრა მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად და თავის დამნაშავედ ცნობისთვის სასჯელი მნიშვნელოვნად შეუმცირდა. ნებისმიერ შემთხვევაში, მთლიანობაში, საქმის განხილვის სამართლიანობაზე „ურყევი პრეზუმფციის“ გავლენის შეფასებისას, მნიშვნელოვანი ფაქტორი იყო ის, რომ პირველ მომჩივანს, არც სასამართლო პროცესის მიმდინარეობის პერიოდში და არც გადაყვანის შესახებ შუამდგომლობის დაყენებისას, ბრიტანეთის ხელისუფლებისთვის არ უცნობებია მის საქმეში მართლმსაჯულების განხორციელებაზე აშკარა უარის თქმის შესახებ.
დასკვნა: დაუშვებელი (აშკარად დაუსაბუთებელი).
© ევროპის საბჭო/ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო
სამდივნოს მიერ მომზადებული მოცემული მოკლე მიმოხილვა
სასამართლოსათვის არასავალდებულოა.
იხილეთ აქ სასამართლო პრაქტიკის საინფორმაციო ბროშურები
© ევროპის საბჭო/ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2013
ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ოფიციალური ენებია ინგლისური და ფრანგული. წინამდებარე თარგმანი შესრულებულია ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა სატრასტო ფონდის ხელშეწყობით (/humanrightstrustfund). იგი სასამართლოსათვის სავალდებულო ხასიათს არ ატარებს და არც მის ხარისხზე აკისრებს პასუხისმგებლობას. მოცემული დოკუმენტი შეიძლება ჩამოტვირთულ იქნას ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს HUDOC სასამართლო პრაქტიკის მონაცემთა ბაზიდან () ან ნებისმიერი სხვა მონაცემთა ბაზიდან, რომელთანაც სასამართლომ მოახდინა მისი გაზიარება. დასაშვებია თარგმანის რეპროდუქცირება არაკომერციული მიზნებისათვის იმ პირობით, რომ მოხდება საქმის სრული სახელწოდების ციტირება, მოცემულ საავტორო უფლებების აღნიშვნასა და ადამიანის უფლებათა სატრასტო ფონდზე მითითებით. წინამდებარე თარგმანის ნებისმიერი ნაწილის კომერციული მიზნებით გამოყენების სურვილის შემთხვევაში, გთხოვთ მოგვწეროთ შემდეგ მისამართზე: publishing@.
© Council of Europe/European Court of Human Rights, 2013
The official languages of the European Court of Human Rights are English and French. This translation was commissioned with the support of the Human Rights Trust Fund of the Council of Europe (/humanrightstrustfund). It does not bind the Court, nor does the Court take any responsibility for the quality thereof. It may be downloaded from the HUDOC case-law database of the European Court of Human Rights () or from any other database with which the Court has shared it. It may be reproduced for non-commercial purposes on condition that the full title of the case is cited, together with the above copyright indication and reference to the Human Rights Trust Fund. If it is intended to use any part of this translation for commercial purposes, please contact publishing@.
© Conseil de l’Europe/Cour européenne des droits de l’homme, 2013
Les langues officielles de la Cour européenne des droits de l’homme sont le français et l’anglais. La présente traduction a été effectuée avec le soutien du Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme du Conseil de l’Europe (/humanrightstrustfund). Elle ne lie pas la Cour, et celle-ci décline toute responsabilité quant à sa qualité. Elle peut être téléchargée à partir de HUDOC, la base de jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme (), ou de toute autre base de données à laquelle HUDOC l’a communiquée. Elle peut être reproduite à des fins non commerciales, sous réserve que le titre de l’affaire soit cité en entier et s’accompagne de l’indication de copyright ci-dessus ainsi que de la référence au Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme. Toute personne souhaitant se servir de tout ou partie de la présente traduction à des fins commerciales est invitée à le signaler à l’adresse suivante : publishing@.
Full & Egal Universal Law Academy