Sprawa C-74/03
SmithKline Beecham plc
przeciwko
Lægemiddelstyrelsen
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Østre Landsret)
Produkty lecznicze – Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu – Procedura uproszczona – Produkty zasadniczo podobne – Substancja czynna pod postacią różnych soli – Dokumentacja dodatkowa
Opinia rzecznika generalnego F. G. Jacobsa przedstawiona w dniu 16 września 2004 r. I–0000
Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 20 stycznia 2005 r. . I–0000
Streszczenie wyroku
1. Zbliżanie ustawodawstw – Produkty lecznicze – Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu – Procedura uproszczona – Produkty zasadniczo podobne – Produkt leczniczy zawierający tę samą jednostkę czynną terapeutycznie co produkt leczniczy odniesienia, ale zawartą w soli innego rodzaju – Dopuszczalność – Przesłanki
(dyrektywa Rady 65/65, art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii))
2. Zbliżanie ustawodawstw – Produkty lecznicze – Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu – Procedura uproszczona – Produkty zasadniczo podobne – Dowód podobieństwa – Wyniki badań farmakologicznych i toksykologicznych lub prób klinicznych – Dopuszczalność
(dyrektywa Rady 65/65, art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii))
1. Artykuł 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65 w sprawie produktów leczniczych, w brzmieniu wynikającym z dyrektyw 87/21, 89/341 oraz 93/39, który pozwala na skorzystanie z uproszczonej procedury wydania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, gdy produkt leczniczy, dla którego zgłoszono wniosek, jest zasadniczo podobny do produktu leczniczego wprowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi od co najmniej sześciu lub dziesięciu lat do obrotu we Wspólnocie, będącego przedmiotem obrotu w Państwie Członkowskim, dla którego zgłoszono wniosek, należy interpretować w ten sposób, że taki wniosek o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego może być rozpatrywany w ramach procedury uproszczonej ustanowionej w tym przepisie, gdy produkt ten zawiera tę samą jednostkę czynną terapeutycznie co produkt leczniczy odniesienia, ale zawartą w soli innego rodzaju. Podobieństwo to jest wykluczone, jeżeli są konkretnie określone przesłanki do uznania, że istnieje różnica w stosunku do produktu leczniczego odniesienia istotna z punktu widzenia bezpieczeństwa lub skuteczności produktu leczniczego, dla którego złożono wniosek o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu.
(por. pkt 39, 44 oraz pkt 1 sentencji)
2. Składający wniosek na podstawie art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65 w sprawie produktów leczniczych, w brzmieniu wynikającym z dyrektyw 87/21, 89/341 oraz 93/39, może na jego poparcie, z własnej inicjatywy lub na żądanie właściwych władz Państwa Członkowskiego, dostarczyć dodatkową dokumentację w postaci wyników określonych badań farmakologicznych i toksykologicznych lub prób klinicznych w celu wykazania, że jego produkt leczniczy jest zasadniczo podobny do produktu leczniczego odniesienia.
(por. pkt 25 oraz pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
z dnia 20 stycznia 2005 r. (*)
Produkty lecznicze – Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu – Procedura uproszczona – Produkty zasadniczo podobne – Substancja czynna pod postacią różnych soli – Dokumentacja dodatkowa
W sprawie C‑74/03
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Østre Landsret (Dania) postanowieniem z dnia 14 lutego 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 19 lutego 2003 r., w postępowaniu:
SmithKline Beecham plc
przeciwko
Lægemiddelstyrelsen,
przy udziale
Synthon BV i Genthon BV,
TRYBUNAŁ (druga izba),
w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, C. Gulmann (sprawozdawca), J.‑P. Puissochet, N. Colneric i J. N. Cunha Rodrigues, sędziowie,
rzecznik generalny: F. G. Jacobs,
sekretarz: M. Múgica Arzamendi, główny administrator,
uwzględniwszy procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 25 maja 2004 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
– w imieniu SmithKline Beecham plc przez K. Dyekjær-Hansen, C. Blomgren-Hansen i C. Karhulę Lauridsena, advokater,
– w imieniu Lægemiddelstyrelsen oraz rządu duńskiego przez J. Molda, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez P. Bieringa, advokat,
– w imieniu Synthon BV i Genthon BV przez O. Damsba i C. Johannesen, advokater, a także przez S. Kona i C. Firtha, solicitors,
– w imieniu rządu niderlandzkiego przez H. G. Sevenster, działającą w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu rządu portugalskiego przez L. Fernandesa i M. da Guię Manteigas, działających w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez K. Manjiego, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez P. Salesa i J. Coppela, barristers,
– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez H. C. Støvlbæka, działającego w charakterze pełnomocnika,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 16 września 2004 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy Rady 65/65/EWG z dnia 26 stycznia 1965 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do produktów leczniczych (Dz.U. nr 22, str. 369), w brzmieniu wynikającym z dyrektyw Rady: 87/21/EWG z dnia 22 grudnia 1986 r. (Dz.U. 1987, L 15, str. 36), 89/341/EWG z dnia 3 maja 1989 r. (Dz.U. L 142, str. 11) oraz 93/39/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r. (JO L 214, str. 22) (zwanej dalej „dyrektywą 65/65”).
Ramy prawne
Prawodawstwo wspólnotowe
2 Artykuł 3 dyrektywy 65/65 ustanawia pozwolenie na dopuszczenie do obrotu (zwane dalej „PDO”) jako warunek konieczny by produkt leczniczy mógł zostać wprowadzony do obrotu w Państwie Członkowskim.
3 Artykuł 4 tej dyrektywy stanowi:
„W celu uzyskania [PDO], o którym mowa w art. 3, podmiot odpowiedzialny za wprowadzenie do obrotu składa wniosek do właściwych władz Państwa Członkowskiego.
[…]
Do wniosku należy dołączyć następujące dane szczegółowe i dokumenty:
[…]
8) wyniki:
– badań fizykochemicznych, biologicznych lub mikrobiologicznych,
– badań farmakologicznych i toksykologicznych,
– prób klinicznych.
Jednakże, bez uszczerbku dla przepisów dotyczących ochrony własności przemysłowej i handlowej:
a) składający wniosek nie musi przedstawiać wyników badań farmakologicznych i toksykologicznych ani też wyników prób klinicznych, o ile może wykazać, że:
[…]
iii) lub też, że produkt leczniczy jest zasadniczo podobny do wprowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi od co najmniej sześciu lat do obrotu we Wspólnocie produktu leczniczego, będącego przedmiotem obrotu w Państwie Członkowskim, dla którego zgłoszono wniosek; […] Państwo Członkowskie może […] przedłużyć ten okres do dziesięciu lat w drodze pojedynczej decyzji obejmującej wszelkie produkty lecznicze wprowadzone do obrotu na jego terytorium, jeśli uważa to za niezbędne z uwagi na interes zdrowia publicznego […].
Jednakże w przypadku gdy produkt leczniczy jest przeznaczony do innego zastosowania terapeutycznego niż produkty lecznicze znajdujące się w obrocie bądź też ma być podawany innym sposobem lub w innych dawkach, konieczne jest przedstawienie wyników odpowiednich badań farmakologicznych, toksykologicznych lub prób klinicznych.
b) […]” [tłumaczenie nieoficjalne].
4 Procedury ustanowione w art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt i) – iii) dyrektywy 65/65 są powszechnie określane jako „procedury uproszczone”. Szczególna procedura uzyskiwania PDO ustanowiona w art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) akapit ostatni (zwana dalej „zastrzeżeniem”) jest procedurą uproszczoną, zwaną hybrydową.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
5 SmithKline Beecham plc (zwana dalej „SmithKline Beecham”) uzyskała PDO dla produktu leczniczego o nazwie Seroxat. Substancją czynną Seroxatu jest paroksetyna w postaci półwodzianu chlorowodorku w dawkach po 20 i 30 mg. Pierwsze PDO dla Seroxatu wydano w 1993 r.
6 W lipcu 1999 r. spółki Synthon BV i Genthon BV (zwane dalej „Synthon i Genthon”) złożyły do właściwych władz duńskich – Lægemiddelstyrelsen – wnioski o PDO w znacznej mierze identyczne, dotyczące paroksetyny „Synthon” i paroksetyny „Genthon” (zwane dalej „produktem leczniczym Synthon/Genthon”). Wnioski te zostały złożone w trybie procedury uproszczonej, a jako produkt leczniczy odniesienia wskazano Seroxat.
7 Podobnie jak Seroxat, produkt leczniczy Synthon/Genthon zawiera paroksetynę, lecz pod postacią innej soli, mezylanu paroksetyny.
8 Poza dokumentacją, którą musiały dostarczyć w ramach procedury uproszczonej, Synthon i Genthon dostarczyły wybór wyników badań farmakologicznych i toksykologicznych przeprowadzonych na zwierzętach, przewidzianych w załączniku do dyrektywy Rady 75/318/EWG z dnia 20 maja 1975 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do norm i protokołów analitycznych, farmakotoksykologicznych i klinicznych w zakresie kontroli produktów leczniczych (Dz.U. L 147, str. 1), zmienionym dyrektywą Komisji nr 91/507/EWG z dnia 19 lipca 1991 r. (Dz.U. L 270, str. 32) (zwanej dalej „dyrektywą 75/318”). Lægemiddelstyrelsen zwrócił się do nich następnie o dostarczenie dodatkowych danych szczegółowych.
9 Powołując się na odstępstwo wynikające z pośredniego udokumentowania stosowania produktu leczniczego Synthon/Genthon u ludzi poprzez równoważność biologiczną stanowiącego produkt leczniczy odniesienia Seroxatu, przebadanego na zdrowych ochotnikach, Synthon i Genthon nie przekazały wyników prób klinicznych przeprowadzonych na pacjentach.
10 Opierając się na badaniu przedklinicznym soli paroksetyny pod kątem przekazanej dokumentacji Lægemiddelstyrelsen stwierdził, że nie ma pomiędzy tymi dwoma solami paroksetyny różnic pod względem toksyczności, ale że półwodzian chlorowodorku paroksetyny zawarty w Seroxacie charakteryzuje się stopniem toksyczności nieco wyższym niż toksyczność mezylanu paroksetyny wykazana w dokumentacji przedklinicznej Synthon i Genthon. Eksperci niezależni względem Lægemiddelstyrelsen, którzy również badali dokumenty dołączone do wniosków Synthon i Genthon, stwierdzili w szczególności, że „efekty farmakologiczne i związane z nimi efekty uboczne wynikają wyłącznie z cząsteczki paroksetyny, rodzaj soli ma natomiast znaczenie drugorzędne, pod warunkiem identycznej dostępności biologicznej”. Nie stwierdzono różnic w dostępności biologicznej tych dwóch soli.
11 Na podstawie tej dokumentacji Lægemiddelstyrelsen wydał PDO dla produktu leczniczego Synthon/Genthon.
12 SmithKline Beecham wniosła do Østre Landsret skargę, mającą na celu stwierdzenie niezgodności z prawem dopuszczającej produkt leczniczy Synthon/Genthon decyzji Lægemiddelstyrelsen.
13 Podnosi ona, że Seroxat i produkt leczniczy Synthon/Genthon nie są zasadniczo podobne, ponieważ zawierają substancje czynne odmienne, choć analogiczne. Okoliczność, że dodatkowe dane farmakologiczne i toksykologiczne były niezbędne w celu wykazania zasadniczego podobieństwa wystarczy jej zdaniem do stwierdzenia odmiennego charakteru substancji czynnych Seroxatu i produktu leczniczego Synthon/Genthon. Dostarczanie dodatkowych danych, jak wyniki badań farmakologicznych i toksykologicznych czy próby kliniczne w ramach procedury uproszczonej, jest dopuszczalne jej zdaniem wyłącznie na podstawie zastrzeżenia, czyli kiedy nowy produkt leczniczy jest przeznaczony do innego zastosowania terapeutycznego bądź też ma być podawany innym sposobem lub w innych dawkach.
14 Postanowieniem z dnia 14 lutego 2003 r. Østre Landsret postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy art. 4 akapit trzeci pkt 8 ppkt iii) dyrektywy 65/65 […] pozwala dopuścić produkt leczniczy w uproszczonej procedurze uzyskania [PDO], gdy rodzaj soli będącej substancją czynną tego produktu został zmieniony w stosunku do produktu leczniczego odniesienia?
2) Czy procedurę uproszczoną uzyskania PDO można zastosować, gdy składający wniosek, z własnej inicjatywy lub na żądanie władz krajowych właściwych do spraw zdrowia, dostarczył dodatkową dokumentację w postaci wyników określonych badań farmakologicznych i toksykologicznych lub prób klinicznych w celu wykazania, że produkt jest »zasadniczo podobny« do produktu leczniczego odniesienia?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Uwagi wstępne
15 Sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy produkt leczniczy Synthon/Genthon jest zasadniczo podobny, w rozumieniu art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65, do Seroxatu, pomimo że substancje czynne tych produktów różnią się rodzajem użytej soli.
16 Należy na wstępie przypomnieć, że w wyroku z dnia 3 grudnia 1998 r. w sprawie C‑368/96 Generics (UK) i in., Rec. str. I‑7967, pkt 36, Trybunał orzekł, iż produkt leczniczy jest zasadniczo podobny w rozumieniu art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65 do produktu oryginalnego, jeżeli spełnia kryterium identyczności pod względem składu ilościowego i jakościowego czynnych cząsteczek, identyczności postaci farmaceutycznej i równoważności biologicznej, o ile nie zostanie w sposób naukowy wykazane, że przedstawia on istotne różnice w porównaniu do produktu oryginalnego pod względem bezpieczeństwa lub skuteczności.
17 Trzeba następnie podnieść, że w postępowaniu przed sądem krajowym nie poddaje się w wątpliwość, iż w przypadku gdy substancje czynne dwóch produktów leczniczych różnią się rodzajem użytej soli, składający wniosek o PDO winien z reguły dostarczyć dane dodatkowe celem wykazania, że porównywane produkty nie różnią się pod względem bezpieczeństwa i skuteczności.
18 Tymczasem zdaniem SmithKline Beecham i rządu Zjednoczonego Królestwa, dwa produkty lecznicze zawierające substancje czynne różniące się rodzajem użytej soli nie są zasadniczo podobne w rozumieniu art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65 już choćby z tego tylko powodu. Dwa produkty lecznicze nie są bowiem ich zdaniem zasadniczo podobne, jeżeli w celu wykazania tego podobieństwa konieczne jest dostarczenie danych dodatkowych.
19 W odniesieniu do systematyki dyrektywy 65/65 wyżej wymienione strony postępowania podkreślają wagę rozróżnienia między procedurą uproszczoną ustanowioną w art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) a procedurą uproszczoną hybrydową ustanowioną w zastrzeżeniu. Zdaniem SmithKline Beecham i rządu Zjednoczonego Królestwa rozróżnienie to byłoby pozbawione sensu, gdyby rozszerzyć definicję zasadniczego podobieństwa przyjętą przez Trybunał w wyżej powołanym wyroku w sprawie Generics i dopuścić dostarczanie danych dodatkowych w większej liczbie sytuacji niż sytuacje wyraźnie lub w sposób dorozumiany przewidziane w zastrzeżeniu.
20 SmithKline Beecham i rząd Zjednoczonego Królestwa utrzymują więc, że przyjętą w wyżej przywołanym wyroku w sprawie Generics definicję zasadniczego podobieństwa należy interpretować w ten sposób, że przy spełnieniu wymienionych kryteriów można założyć w sposób pewny taki sam poziom bezpieczeństwa i skuteczności porównywanych produktów leczniczych. Ostatni warunek, mianowicie ten, żeby te dwa produkty nie różniły się istotnie pod względem bezpieczeństwa i skuteczności, winien być stosowany jedynie uzupełniająco, w celu zabezpieczenia przed niebezpieczeństwem, że zmiana dotycząca zastosowanych zaróbek spowoduje obniżenie poziomu bezpieczeństwa lub skuteczności nowego produktu.
21 Ponieważ składający wniosek winien z reguły dostarczyć dane dodatkowe w celu wykazania, że pomimo zmiany rodzaju soli nie powstały istotne różnice w poziomie bezpieczeństwa i skuteczności porównywanych produktów leczniczych, ich zdaniem kryterium „identyczności składu jakościowego i ilościowego czynnych cząsteczek” przestaje być kryterium niezależnym.
22 Argumentacja ta legła u podstaw pytania drugiego, na które należy odpowiedzieć w pierwszej kolejności.
W przedmiocie pytania drugiego
23 Należy w tym względzie przypomnieć, że jak wynika z samego brzmienia art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) dyrektywy 65/65, składający wniosek nie ma obowiązku dostarczać wyników badań farmakologicznych i toksykologicznych ani prób klinicznych, jeżeli jest w stanie wykazać, że jego produkt leczniczy jest zasadniczo podobny do produktu leczniczego odniesienia. Może to wymagać dostarczenia przez składającego wniosek dodatkowych danych.
24 Ponadto w zastrzeżeniu nie można doszukać się sugestii, że danych dodatkowych należy dostarczać wyłącznie w zastosowaniu tego przepisu. Dane dostarczane w ramach zastrzeżenia i dane, o których mowa w art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65 służą bowiem odmiennym celom. Te pierwsze mają za zadanie zrekompensować braki w zasadniczym podobieństwie, podczas gdy te drugie służą wykazaniu tego podobieństwa.
25 Wobec powyższego należy na pytanie drugie odpowiedzieć, że składający wniosek na podstawie art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65 może na jego poparcie, z własnej inicjatywy lub na żądanie właściwych władz Państwa Członkowskiego, dostarczyć dodatkową dokumentację w postaci wyników określonych badań farmakologicznych i toksykologicznych lub prób klinicznych w celu wykazania, że jego produkt leczniczy jest zasadniczo podobny do produktu leczniczego odniesienia.
W przedmiocie pytania pierwszego
26 W odniesieniu do pytania pierwszego postawionego przez sąd krajowy SmithKline Beecham i rząd Zjednoczonego Królestwa twierdzą, że w związku z odmiennością zastosowanej substancji czynnej, Seroxat i produkt leczniczy Synthon/Genthon nie są zasadniczo podobne. Odwołują się przy tym do definicji pojęcia zasadniczego podobieństwa wynikającej z wyżej przywołanego wyroku w sprawie Generics, zgodnie z którą produkt leczniczy jest zasadniczo podobny, jeżeli spełnia kryterium identycznego składu jakościowego i ilościowego czynnej cząsteczki. Różnica w rodzaju zastosowanej soli wyklucza zaś ich zdaniem identyczność odpowiednich substancji.
27 SmithKline Beecham i rząd Zjednoczonego Królestwa podnoszą, że nawet sama zmiana rodzaju soli w produkcie leczniczym może wpłynąć na jego skuteczność terapeutyczną, zwiększając lub obniżając jego wchłanianie i biologiczną dostępność, albo wpłynąć na jego potencjał lub stabilność toksyczną i wywoływać szkodliwe skutki.
28 Zdaniem Synthon i Genthon, rządów duńskiego i niderlandzkiego oraz Komisji wymóg ścisłej zgodności molekularnej czynnych składników nie wynika z kryterium określonego w wyżej powołanym wyroku w sprawie Generics. Ich zdaniem należy opierać się na ocenie działania terapeutycznego porównywanych produktów leczniczych.
29 Synthon i Genthon oraz rząd duński zwracają uwagę, że część nieczynna soli, to jest część, którą różnią się omawiane produkty lecznicze, jest elementem obojętnym, pozwalającym na wytwarzanie tych produktów w postaci tabletek. Twierdzą, że po przyjęciu tabletki dwie części, z których składa się sól, rozdzielają się i tylko jej część czynna jest wchłaniana, a druga część jest wydalana przez organizm.
30 Podobnie Komisja i rząd niderlandzki w sytuacji gdy, jak to ma miejsce w postępowaniu przed sądem krajowym, substancja czynna porównywanych produktów leczniczych występuje pod postacią różnych rodzajów soli, rozróżniają jednostkę czynną terapeutycznie soli i część nieczynną, tę ostatnią określając jako obojętną.
31 Należy w tym względzie stwierdzić, że w wyżej przywołanym wyroku w sprawie Generics Trybunał nie zdefiniował pojęcia cząsteczki czynnej.
32 Jak wynika z uwag przedstawionych Trybunałowi, pojęcie to jest używane zarówno na określenie jednostki czynnej terapeutycznie, jak i samej substancji czynnej.
33 Wymóg ścisłej zgodności molekularnej czynnych składników nie wynika z kryterium zasadniczego podobieństwa, tak jak je sprecyzował Trybunał w wyżej przywołanym wyroku w sprawie Generics.
34 Ani brzmienie art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65, który wymaga jedynie zasadniczego podobieństwa produktów leczniczych, ani definicja tego pojęcia przyjęta przez Trybunał w wyżej przywołanym wyroku w sprawie Generics nie wykluczają, by dwa produkty lecznicze, które nie są identyczne, ponieważ ich substancje czynne zawierają odmienne rodzaje soli, mogły być zasadniczo podobne w rozumieniu tego przepisu.
35 Ponadto strony postępowania przed sądem krajowym, rządy, które przedstawiły uwagi, i Komisja zdają się zgadzać co do tego, że przy badaniu zasadniczego podobieństwa dwóch produktów bardziej realistyczne jest podejście oparte na działaniu terapeutycznym niż na dokładnej strukturze molekularnej czynnych składników.
36 O ile, jak stwierdza to w szczególności rząd Zjednoczonego Królestwa, w wyjątkowych przypadkach może wystąpić niebezpieczeństwo, że zmiana rodzaju soli, nawet przy zachowaniu bez zmian jej jednostki czynnej terapeutycznie, wpłynie na bezpieczeństwo lub skuteczność produktu leczniczego, niebezpieczeństwo to nie wystarcza samo z siebie do stwierdzenia, iż różnica dotycząca rodzaju soli użytej w substancji czynnej powoduje brak zasadniczego podobieństwa tych produktów w rozumieniu art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65.
37 Niebezpieczeństwo to jest bowiem takie samo jak przy każdej innej zmianie w elementach obojętnych produktu leczniczego.
38 A to właśnie w celu uniknięcia tego niebezpieczeństwa stwierdza się, zgodnie z definicją wynikającą z wyżej przywołanego wyroku w sprawie Generics, że produkty lecznicze nie są zasadniczo podobne, jeżeli z badań naukowych wynika, że produkt leczniczy, dla którego złożono wniosek o PDO, przedstawia istotne pod względem bezpieczeństwa lub skuteczności różnice w porównaniu do produktu oryginalnego.
39 Różnica tego rodzaju jak występująca w niniejszym przypadku nie może wykluczać w sposób generalny uznania dwóch produktów leczniczych za zasadniczo podobne, o ile nie ma konkretnie określonych przesłanek do uznania, że różnica między nimi jest istotna z punktu widzenia bezpieczeństwa lub skuteczności produktu leczniczego, dla którego złożono wniosek o PDO.
40 W odniesieniu do argumentu rządu Zjednoczonego Królestwa, jakoby definicję zasadniczego podobieństwa należało interpretować w sposób ścisły w celu zachowania właściwej równowagi między interesami przedsiębiorstw innowacyjnych a interesami producentów leków generycznych, wystarczy przypomnieć, że przedsiębiorstwa te korzystają z ochrony polegającej na wyłączności danych przewidzianej w art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65 przez okres sześciu lub dziesięciu lat i że wymóg zasadniczego podobieństwa ma przede wszystkim za cel ochronę zdrowia publicznego.
41 Ponadto wykładnia, zgodnie z którą dwa produkty lecznicze mogą być zasadniczo podobne w rozumieniu art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65, nawet gdy ich substancje aktywne mają postać soli różnego rodzaju, najlepiej odpowiada szczególnemu celowi procedury uproszczonej, jakim jest oszczędność czasu i kosztów niezbędnych w celu zgromadzenia wyników badań farmakologicznych i toksykologicznych oraz prób klinicznych, a także uniknięcie powielania prób na ludziach lub zwierzętach.
42 Co więcej, wykładnia, zgodnie z którą dwa różne rodzaje soli zawierające tę samą jednostkę czynną terapeutycznie mogą być zasadniczo podobne w rozumieniu art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65 została przyjęta w wytycznych opublikowanych przez Komisję w „Uregulowaniach dotyczących produktów leczniczych we Wspólnocie Europejskiej, tom II: Wskazówki dla składających wnioski o PDO dla produktów leczniczych do stosowania u ludzi w Państwach Członkowskich Wspólnoty Europejskiej” w wersji z 1998 r., obowiązującej w chwili gdy Synthon i Genthon składały wnioski o PDO dla swych produktów.
43 Na koniec, z takich samych względów jak wyłożone w opinii rzecznika generalnego należy odrzucić argumenty SmithKline Beecham oraz rządu Zjednoczonego Królestwa oparte na:
– definicji „składu ilościowego” produktu leczniczego zawartej w załączniku do dyrektywy 75/318, z której wynika, że składnik czynny, w odniesieniu do soli, należy rozumieć jako zarówno jednostkę czynną terapeutycznie, jak część dodatkową cząsteczki i jako taki powinien być identyfikowany (zob. ww. opinia, pkt 80);
– odniesieniu zawartym w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 541/95 z dnia 10 marca 1995 r. dotyczącym badania zmian w warunkach pozwoleń na dopuszczenie do obrotu udzielonych przez właściwy organ Państwa Członkowskiego (Dz.U. L 55, str. 7), które w załączniku II nakazuje ponowne złożenie wniosku o PDO w przypadku „zmiany cząsteczki lub cząsteczek czynnych”, co zgodnie z tym załącznikiem obejmuje „zastąpienie cząsteczki lub cząsteczek czynnych solą […] innego rodzaju (mającą tę samą jednostkę terapeutyczną)” (pkt 82);
– definicjach zawartych w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 847/2000 z dnia 27 kwietnia 2000 r. ustanawiającym przepisy w celu spełnienia kryteriów oznaczania produktów leczniczych jako sierocych produktów leczniczych oraz definicje pojęć „podobnego produktu leczniczego” i „wyższości klinicznej” (Dz.U. L 103, str. 5) (pkt 85–89).
44 Na podstawie całości powyższych rozważań na pytanie pierwsze trzeba odpowiedzieć, iż art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65 należy interpretować w ten sposób, że nie wyklucza on możliwości rozpatrywania wniosku o PDO dla produktu leczniczego w ramach procedury uproszczonej ustanowionej w tym przepisie, gdy produkt ten zawiera tę samą jednostkę czynną terapeutycznie co produkt leczniczy odniesienia, ale zawartą w soli innego rodzaju.
W przedmiocie kosztów
45 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
1) Artykuł 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy Rady 65/65/EWG z dnia 26 stycznia 1965 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do gotowych produktów leczniczych, w brzmieniu wynikającym z dyrektyw Rady 87/21/EWG z dnia 22 grudnia 1986 r., 89/341/EWG z dnia 3 maja 1989 r. oraz 93/39/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r., należy interpretować w ten sposób, że nie wyklucza on możliwości rozpatrywania wniosku o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego w ramach procedury uproszczonej ustanowionej w tym przepisie, gdy produkt ten zawiera tę samą jednostkę czynną terapeutycznie co produkt leczniczy odniesienia, ale zawartą w soli innego rodzaju.
2) Składający wniosek na podstawie art. 4 akapit trzeci pkt 8 lit. a) ppkt iii) dyrektywy 65/65 w zmienionym brzmieniu może na jego poparcie, z własnej inicjatywy lub na żądanie właściwych władz Państwa Członkowskiego, dostarczyć dodatkową dokumentację w postaci wyników określonych badań farmakologicznych i toksykologicznych lub prób klinicznych w celu wykazania, że jego produkt leczniczy jest zasadniczo podobny do produktu leczniczego odniesienia.
Podpisy
* Język postępowania: duński.
Top