Sprawa C-5/03
Republika Grecka
przeciwko
Komisji Wspólnot Europejskich
EFOGR – Wykluczenie niektórych wydatków – Owoce i warzywa – Pomarańcze – Premie za zwierzęta – Bydło – Owce i kozy
Opinia rzecznika generalnego L.A. Geelhoeda przedstawiona w dniu 14 października 2004 r. I‑0000
Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 7 lipca 2005 r. I‑0000
Streszczenie wyroku
1. Rolnictwo – EFOGR – Rozliczanie rachunków – Odmowa pokrycia wydatków wynikających z nieprawidłowości w stosowaniu uregulowań wspólnotowych – Zakwestionowanie przez zainteresowane państwo członkowskie – Ciężar dowodu – Rozłożenie ciężaru dowodu między Komisję a państwo członkowskie
(rozporządzenie Rady nr 729/70)
2. Rolnictwo – EFOGR – Rozliczanie rachunków – Odmowa pokrycia wydatków wynikających z nieprawidłowości w stosowaniu uregulowań wspólnotowych – Korekta finansowa – Przesłanki – Istnienie istotnych zaniedbań narażających EFOGR na rzeczywiste ryzyko strat
(rozporządzenie Rady nr 729/70)
1. Choć w kwestii finansowania wspólnej polityki rolnej przez EFOGR do Komisji należy, jeśli zamierza ona wykluczyć pewne wydatki z finansowania wspólnotowego, wykazanie istnienia naruszenia zasad wspólnotowych, to nie ma ona obowiązku wykazania istnienia rzeczywistej szkody ani obowiązku udowodnienia w sposób wyczerpujący niewystarczalności kontroli przeprowadzonych przez krajowe organy administracji czy też nieprawidłowości przekazanych przez nie danych, lecz może ograniczyć się do przedstawienia danych uprawdopodobniających tę szkodę bądź przedstawienia dowodu poważnych i zasadnych wątpliwości, jakie żywi ona w stosunku do rzeczonych kontroli bądź danych.
W przypadku gdy Komisja przedstawiła takie dowody, do państwa członkowskiego należy wykazanie, w razie potrzeby, że Komisja popełniła błąd w zakresie skutków finansowych, jakie wywiodła z tego naruszenia. Państwo członkowskie nie może podważyć jej ustaleń bez poparcia własnych twierdzeń dowodami na istnienie godnego zaufania i prawidłowo funkcjonującego sytemu kontroli. Do niego należy przedstawienie szczegółowego i pełnego dowodu na prawidłowość kontroli lub danych oraz – jeśli taka sytuacja ma miejsce – na niedokładność twierdzeń Komisji.
To ułatwienie w przeprowadzeniu dowodu znajduje wyjaśnienie w rozdziale w ramach wspólnej polityki rolnej kompetencji między Wspólnotę i państwa członkowskie oraz w tym, że zarządzanie finansowaniem z EFOGR pozostaje głównie w gestii organów administracji krajowej, które są odpowiedzialne za czuwanie nad ścisłym przestrzeganiem zasad wspólnotowych
(por. pkt 36, 38–40, 46, 47, 62, 75, 79)
2. W zakresie rozliczenia rachunków EFOGR fakt, iż procedura może zostać ulepszona, nie uzasadnia sam w sobie korekty finansowej. Muszą istnieć istotne zaniedbania w stosowaniu wyraźnie przewidzianych zasad wspólnotowych, które to niedociągnięcia muszą narażać EFOGR na rzeczywiste ryzyko strat bądź nieprawidłowości.
(por. pkt 51)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 7 lipca 2005 r. (*)
EFOGR – Wykluczenie niektórych wydatków – Owoce i warzywa – Pomarańcze – Premie za zwierzęta – Bydło – Owce i kozy
W sprawie C-5/03
mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności, na podstawie art. 230 WE, wniesioną w dniu 3 stycznia 2003 r.,
Republika Grecka, reprezentowana przez S. Charitaki i E. Svolopoulou, działające w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
strona skarżąca,
przeciwko
Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej przez M. Condou-Durande, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez N. Korogiannakisa, dikigoros, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
strona pozwana,
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: A. Rosas (sprawozdawca), prezes izby, A. Borg Barthet, J.-P. Puissochet, J. Malenovský i U. Lõhmus, sędziowie,
rzecznik generalny: L. A. Geelhoed,
sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 15 września 2004 r.,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 14 października 2004 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1 Wnosząc skargę Republika Grecka żąda stwierdzenia nieważności decyzji Komisji 2002/881/WE z dnia 5 listopada 2002 r. o wykluczeniu z finansowania wspólnotowego pewnych wydatków poczynionych przez państwa członkowskie z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz.U. L 306, str. 26) w części, w jakiej decyzja ta dotyczy korekt finansowych na kwotę 2 438 896,91 euro za lata budżetowe 1997-2001 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw, na kwotę 11 352 868 euro za lata budżetowe 1999-2001 w odniesieniu do premii za zwierzęta dotyczących bydła oraz na kwotę 22 969 271 euro za lata budżetowe 1998 i 1999 w odniesieniu do premii za zwierzęta dotyczących owiec i kóz.
2 W sektorze owoców i warzyw rzeczone korekty finansowe stanowią korektę dokładną o 3% w odniesieniu do składek na ubezpieczenie oraz korektę ryczałtową o 2%, w związku z niedostateczną kontrolą. W sektorze premii za zwierzęta dotyczących bydła oraz premii za zwierzęta dotyczących owiec i kóz korekta finansowa jest równoznaczna z korektą ryczałtową odpowiednio o 5 i 10%.
Ramy prawne
Ogólne uregulowania wspólnotowe dotyczące finansowania wspólnej polityki rolnej
3 Rozporządzenie Rady (EWG) nr 729/70 z dnia 21 kwietnia 1970 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz.U. L 94, str. 13), zmienione rozporządzeniem Rady (WE) nr 1287/95 z dnia 22 maja 1995 r. (Dz.U. L 125, str 1, zwane dalej „rozporządzeniem nr 729/70”), stanowi podstawowe uregulowanie prawne w tej dziedzinie w odniesieniu do wydatków sprzed dnia 1 stycznia 2000 r. W zakresie późniejszych wydatków zastosowanie znajduje rozporządzenie Rady (WE) nr 1258/99 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz.U. L 160, str. 103).
4 Zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. b) oraz art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 729/70, jak również z art. 1 ust. 2 lit. b) oraz art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1258/99, Sekcja Gwarancji EFOGR finansuje w ramach wspólnej organizacji rynków rolnych interwencje podjęte zgodnie z zasadami wspólnotowymi i mające na celu ustabilizowanie rynków rolnych.
5 Zgodnie z art. 5 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 729/70 oraz art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 1258/99 Komisja podejmuje decyzję o wykluczeniu wydatków z finansowania wspólnotowego, jeśli stwierdzi, że wydatki te nie zostały dokonane zgodnie z przepisami Wspólnoty. Dokonując oceny kwot, jakie należy wykluczyć, bierze ona pod uwagę rodzaj i wagę naruszenia, jak również szkodę finansową po stronie Wspólnoty.
6 Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1663/95 z dnia 7 lipca 1995 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia nr 729/70 w odniesieniu do procedury rozliczania rachunków Sekcji Gwarancji EFOGR (Dz.U. L 158, str. 6) stanowi w załączniku, że agencja płatnicza dokonuje płatności czekiem.
Uregulowania wspólnotowe odnoszące się do owoców i warzyw: pomarańcze
7 Rozporządzenie Rady (WE) nr 2200/96 z dnia 28 października 1996 r. ustanawia wspólną organizację rynku owoców i warzyw (Dz.U. L 297, str. 1).
8 Rozporządzenie Rady (WE) nr 2202/96 z dnia 28 października 1996 r. wprowadzające program pomocy wspólnotowej dla producentów niektórych owoców cytrusowych (Dz.U. L 297, str. 49) ustanawia ten program w oparciu o umowy zawierane między organizacjami producentów a przetwórcami oraz o jakościowe i ilościowe kontrole tych umów przeprowadzane przez właściwe organy zainteresowanych państw członkowskich.
9 Artykuł 15 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1169/97 z dnia 26 czerwca 1997 r. dotyczącego sposobu stosowania rozporządzenia nr 2202/96 (Dz.U. L 169, str. 15) stanowi, że organizacja producentów dokonuje przelewu bankowego lub pocztowego całości kwot otrzymanych dla jej członków w ciągu piętnastu dni roboczych od chwili otrzymania pomocy bądź zaliczki.
Uregulowania wspólnotowe odnoszące się do premii za zwierzęta dotyczących bydła
10 Rozporządzenie Rady (EWG) nr 805/68 z dnia 27 czerwca 1968 r. (Dz.U. L 148, str. 24) z późniejszymi zmianami ustanawia wspólną organizację rynków w sektorze mięsa wołowego.
11 Artykuł 11 ust. 1 dyrektywy Rady 92/102/EWG z dnia 27 listopada 1992 r. w sprawie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz.U. L 355, str. 32) stanowi, że państwa członkowskie wprowadzą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania tej dyrektywy w odniesieniu do wymogów dotyczących bydła, tak aby od dnia 1 lutego 1993 r. bydło było rejestrowane zgodnie z obowiązującymi procedurami krajowymi oraz identyfikowane zgodnie z istniejącymi zasadami przywołanymi w dyrektywie.
12 Rozporządzenie Rady (WE) nr 820/97 z dnia 21 kwietnia 1997 r., które ustanawia system identyfikacji i rejestracji bydła, dotyczące etykietowania mięsa wołowego i produktów na bazie mięsa wołowego (Dz.U. L 117, str. 1), wydane, zgodnie z dziewiątym motywem, z powodu niezadowalającego wprowadzania w tym względzie dyrektywy 92/102, znajduje zastosowanie od dnia 1 lipca 1997 r., o czym mowa w art. 22 akapit drugi tego rozporządzenia.
13 Artykuł 1 ust. 2 tego rozporządzenia precyzuje, że przepisy dyrektywy 92/102, które dotyczyły w szczególności zwierząt z gatunku bydła, tracą moc obowiązującą począwszy od dnia, w którym zwierzęta te mają być identyfikowane zgodnie z tytułem I tego rozporządzenia.
14 Artykuł 3 tego rozporządzenia przewiduje, że system identyfikacji i rejestracji obejmuje kolczyki w uszach zwierząt, zinformatyzowane bazy danych, paszporty dla zwierząt i indywidualne rejestry prowadzone w każdym gospodarstwie. Artykuły 4-7 definiują szczegółowo każdy z tych elementów systemu.
15 Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2629/97 z dnia 29 grudnia 1997 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 820/97 w zakresie kolczyków, rejestrów i paszportów w ramach systemu identyfikacji i rejestracji bydła (Dz.U. L 354, str. 19) obowiązuje od dnia 1 stycznia 1998 r. na mocy art. 10 tego rozporządzenia. Precyzuje ono niektóre przepisy rozporządzenia nr 820/97.
16 Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2630/97 z dnia 29 grudnia 1997 r. ustanawiające szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 820/97 w zakresie minimalnego poziomu kontroli przeprowadzanych w ramach systemu identyfikacji i rejestracji bydła (Dz.U. L 354, str. 23) obowiązuje od dnia 1 stycznia 1998 r. na mocy art. 6 tego rozporządzenia. Ustanawia ono minimalne wymogi, według których przeprowadzane są kontrole w ramach systemu identyfikacji i rejestracji bydła. W szczególności, zgodnie z art. 2 ust. 3 tego rozporządzenia, wybór gospodarstw rolnych do kontroli przez właściwy organ jest dokonywany na podstawie analizy ryzyka, przy czym elementy, które należy wziąć pod uwagę przy dokonywaniu tej analizy, zostały wymienione w art. 2 ust. 4 rozporządzenia.
17 Rozporządzenie Rady (EWG) nr 3508/92 z dnia 27 listopada 1992 r. ustanawia zintegrowany system zarządzania i kontroli pewnych systemów pomocy Wspólnoty (Dz.U. L 355, str. 1). Rozporządzenie Komisji (EWG) nr 3887/92 z dnia 23 grudnia 1992 r. dotyczące sposobu stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli pewnych systemów pomocy Wspólnoty (Dz.U. L 391, str. 36), zmienione od dnia 1 stycznia 1999 r. rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1678/98 z dnia 29 lipca 1998 r. (Dz.U. L 212, str. 23, zwane dalej „rozporządzeniem nr 3887/92”) stosuje się, na mocy jego art. 1, z zastrzeżeniem przepisów szczególnych przyjętych w rozporządzeniach sektorowych.
18 Artykuł 6 ust. 2 rozporządzenia nr 3887/92 ustanawia kontrolę administracyjną, na którą składają się w szczególności kontrole krzyżowe obejmujące zgłoszone zwierzęta celem uniknięcia podwójnego przyznawania pomocy. Artykuł 6 ust. 2 lit. b) w nowym brzmieniu, po zmianie wprowadzonej w dniu 1 stycznia 1999 r., z chwilą gdy zinformatyzowana baza danych będzie w pełni operacyjna zgodnie z art. 5 rozporządzenia nr 820/97, przewiduje również kontrole krzyżowe, mające na celu zagwarantowanie, aby pomoc wspólnotowa udzielana była wyłącznie w odniesieniu do bydła, którego narodziny, przemieszczenia i zgon zostały zgłoszone przez wnioskodawcę właściwym organom. Artykuł 5 ust. 4 tego rozporządzenia przewiduje selekcję wniosków, które mają być przedmiotem kontroli na miejscu, w szczególności na podstawie analizy ryzyka uwzględniającej wymienione w nim elementy.
Uregulowania wspólnotowe w zakresie premii za zwierzęta dotyczących owiec i kóz
19 Rozporządzenie Komisji (EWG) nr 2700/93 z dnia 30 września 1993 r. ustanawiające sposób stosowania premii na rzecz producentów mięsa owczego i koziego (Dz.U. L 245, str. 99), zmienione rozporządzeniem Komisji (WE) nr 279/94 z dnia 8 lutego 1994 r. (Dz.U. L 37, str. 1, zwane dalej „rozporządzeniem nr 2700/93”), przypomina w pierwszym motywie, że na mocy rozporządzenia nr 3887/92 zarówno wnioski o przyznanie pomocy, jak i zintegrowany system zarządzania i kontroli znajdują zastosowanie do premii za owce i kozy od sezonu 1994 r.
20 Artykuł 1 ust. 3 rozporządzenia nr 2700/93 przewiduje okres retencji, podczas którego producent zobowiązuje się utrzymać w gospodarstwie liczbę owiec lub kóz, które zostały objęte wnioskiem o premię. Drugi akapit tego ustępu stanowi:
„Zanim wszystkie lub część owiec lub kóz, które zostały objęte wnioskiem o premię, zostanie oddana na przechowanie podczas trwania okresu retencji, zwierzęta te muszą zostać zidentyfikowane […], zaś […] miejsce owego przechowania musi zostać podane we wniosku o przyznanie premii […]” [tłumaczenie nieoficjalne].
21 Zgodnie z art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia kontrole na miejscu są przeprowadzane zgodnie z przepisami art. 6 rozporządzenia nr 3887/92, zaś stosowany system stałej rejestracji przemieszczeń bydła powinien być zgodny z zasadami przewidzianymi w art. 4 dyrektywy 92/102.
22 Artykuł 10 ust. 5 rozporządzenia nr 3887/92 w wersji pierwotnej, który od dnia 1 stycznia 1999 r. stał się art. 10 ust. 11, stanowi, że w przypadku gdy z przyczyn wynikających z okoliczności związanych z naturalnym biegiem życia stada rolnik nie ma możliwości wywiązania się ze zobowiązania utrzymania zwierząt zgłoszonych dla potrzeb premii przez okres, gdy utrzymywanie to jest obowiązkowe, prawo do otrzymania premii zostaje zachowane w odniesieniu do zwierząt, które rzeczywiście mogą być objęte premią, utrzymywanych podczas tego obowiązkowego okresu, pod warunkiem że rolnik poinformował na piśmie o tych zdarzeniach właściwy organ w terminie dziesięciu dni roboczych od chwili stwierdzenia zmniejszenia się liczby zwierząt.
W przedmiocie korekty finansowej dotyczącej owoców i warzyw
Korekta dokładna o 3 %
Argumentacja stron
23 Rząd grecki kwestionuje korektę dokładną o 3 % dotyczącą odliczenia przez organizacje producentów składek na ubezpieczenie, wbrew art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1169/97. Całość przepisów i okólników krajowych wykazuje jego zdaniem, że ustawodawstwo greckie nie zezwala na żadne odstępstwa w stosunku do przepisów wspólnotowych oraz że władze greckie nigdy nie wydały żadnych aktów sprzecznych z tymi przepisami ani też nie stosowały praktyk nielegalnego wstrzymywania kwot składek na ubezpieczenie. Niewielka liczba ewentualnych uchybień, które nie zostały natychmiast zauważone przez te władze, stanowi zjawisko niewielkiej wagi, które mieści się w ramach przeprowadzania wymaganych kontroli i w żadnym razie nie wykracza poza koniec marca 1999 r., tj. poza dzień, w którym zostały przeprowadzone inspekcje Komisji.
24 Komisja stwierdza, że rząd grecki nie zaprzecza ani pobieraniu 3 % subwencji z tytułu składek na ubezpieczenie, ani temu, iż praktyka ta jest sprzeczna z art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1167/97. Ponieważ naruszenie to nie ma związku z przeprowadzaniem czy charakterem kontroli, nie można uznać, że stanowi ono część korekty ryczałtowej z tytułu niewystarczających kontroli. Co więcej, zarówno inspekcje Komisji, jak i Trybunału Obrachunkowego wykazały, iż sporna praktyka była tolerowana przez władze greckie co najmniej do dnia 31 grudnia 2000 r.
Ocena Trybunału
25 Zgodnie z brzmieniem art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1169/97 „organizacja producentów wypłaca swoim członkom […] otrzymane kwoty w całości” [tłumaczenie nieoficjalne].
26 Bezsporne jest, że w przypadku niektórych organizacji producentów owo całkowite przelanie otrzymanych kwot pomocy nie miało miejsca, albowiem 3 % pomocy zostało zatrzymane tytułem składek na ubezpieczenie.
27 Należy zatem stwierdzić, że przelewy dokonane przez organizacje producentów nie zostały dokonane w zgodzie z zasadami wspólnotowymi. W wyniku tego Komisja słusznie wykluczyła odpowiednie sumy z finansowania wspólnotowego.
28 Rząd grecki twierdzi, że w każdym razie owa dokładna korekta nie powinna być stosowana wobec wydatków dokonanych po dniu 31 marca 1999 r.
29 W tym zakresie należy zważyć, że powołując się zarówno na krajowe działania podjęte przed lipcem 1999 r., jak i na kontrole przeprowadzone przez instytucje wspólnotowe w ciągu roku 2000, Komisja twierdzi, że owe potrącenia były nadal dokonywane co najmniej do dnia 31 grudnia 2000 r.
30 Tymczasem rząd grecki nie przedstawił żadnych danych, które przeczyłyby stanowisku Komisji.
31 W świetle całości poprzedzających rozważań przedstawiona argumentacja rządu greckiego dotycząca dokładnej korekty o 3 % odpowiadającej odliczeniom dokonanym przez organizacje producentów na poczet składek na ubezpieczenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Korekty ryczałtowa o 2 %
Argumentacja stron
32 Rząd grecki kwestionuje korektę ryczałtową o 2 % z następujących względów: wypłata czekiem nie pociąga za sobą żadnego ryzyka strat po stronie EFOGR, przypadki niewypłacania w terminie kwot pomocy przez organizację producentów jej członkom stanowią jego zdaniem przypadki odosobnione i nie dają podstaw do uogólnień, odmowa przyjęcia podczas inspekcji Komisji ładunku, który nie spełniał wymogów jakości, dowodzi prawidłowego stosowania zasad wspólnotowych, nie odwrotnie, oraz– skoro zachowywanie kwitów wagowych nie jest wymagane przez przepisy wspólnotowe – Komisja nie może zarzucać temu rządowi, że ich nie zachował.
33 Komisja podnosi, że rząd grecki sam przyznaje, iż wbrew art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1169/97 wypłaty były dokonywane czekiem, a w przypadku czterech producentów, kwoty pomocy nie zostały wypłacone w przewidzianym terminie. Co więcej, oświadczenia urzędników odpowiedzialnych za kontrole, według których stosowany był margines 5 % tolerancji dla zgniecionych owoców i 1 % tolerancji dla owoców zgniłych, zyskują na znaczeniu, wziąwszy pod uwagę fakt, iż podczas całego spornego sezonu zaledwie dwa ładunki nie zostały przyjęte, w tym jeden w dniu inspekcji Komisji. W tym kontekście kwity wagowe stanowiłyby cenne narzędzie służące ulepszeniu jakości kontroli. Niemniej jednak, ponieważ wszystkie te elementy razem wzięte przedstawiają niski stopień ryzyka strat po stronie EFOGR, stąd zastosowana korekta została ograniczona do 2 %.
Ocena Trybunału
34 W zakresie pierwszych dwóch twierdzeń dotyczących organizacji producentów należy przypomnieć, że zgodnie z brzmieniem art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1169/97 „w ciągu piętnastu dni roboczych od chwili otrzymania pomocy bądź zaliczki organizacja producentów wypłaca swoim członkom, w drodze przelewu bankowego lub pocztowego, otrzymane kwoty w całości” [tłumaczenie nieoficjalne].
35 Bezsporne jest, że wypłaty czekiem miały miejsce oraz że w przypadku czterech producentów kwoty pomocy nie zostały wypłacone w przewidzianym terminie.
36 Należy zatem stwierdzić, że sporne wydatki nie zostały dokonane zgodnie z zasadami wspólnotowymi. Stąd Komisja słusznie wykluczyła te wydatki z finansowania wspólnotowego.
37 Jeśli chodzi o wypłaty czekiem, rząd grecki zaprzecza, jakoby pociągały one za sobą jakiekolwiek ryzyko strat po stronie EFOGR, powołując się przy tym na rozporządzenie nr 1663/95, które jego zdaniem zezwala na dokonywanie wypłat czekiem w kontekście przelewów dokonywanych przez EFOGR na rzecz agencji płatniczych państw członkowskich.
38 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, choć do Komisji należy wykazanie istnienia naruszenia zasad wspólnotowych, z chwilą stwierdzenia tego naruszenia to do państwa członkowskiego należy wykazanie, w razie potrzeby, że Komisja popełniła błąd w zakresie skutków finansowych, jakie wywiodła z tego naruszenia (zob. podobnie wyroki z dnia 12 lipca 1984 r. w sprawie 49/83 Luksemburg przeciwko Komisji, Rec. str. 2931, pkt 30, oraz z dnia 7 października 2004 r. w sprawie C-153/01 Hiszpania przeciwko Komisji, Zb.Orz. str. I‑9009, pkt 67).
39 Ponadto Komisja nie ma obowiązku wykazania istnienia rzeczywistej szkody, lecz może ograniczyć się do przedstawienia danych uprawdopodobniających szkodę (zob. ww. wyrok w sprawie Hiszpania przeciwko Komisji, pkt 66). To ułatwienie w przeprowadzeniu dowodu znajduje wyjaśnienie w rozdziale w ramach wspólnej polityki rolnej kompetencji między Wspólnotę i państwa członkowskie (zob. podobnie wyroki z dnia 10 listopada 1993 r. w sprawie C-48/91 Niderlandy przeciwko Komisji, Rec. str. I-5611, pkt 17, oraz z dnia 1 października 1998 r. w sprawie C-238/96 Irlandia przeciwko Komisji, Rec. str. I-5801, pkt 29).
40 W istocie zarządzanie finansowaniem z EFOGR pozostaje głównie w gestii organów administracji krajowej, które są odpowiedzialne za czuwanie nad ścisłym przestrzeganiem zasad wspólnotowych (zob. ww. wyrok w sprawie Irlandia przeciwko Komisji, pkt 30).
41 Jak zostało już wspomniane w pkt 34-36 niniejszego wyroku, wypłata czekiem została dokonana wbrew art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1169/97. Komisja twierdzi, że przepis ten ma na celu zagwarantowanie, aby uprawnieni otrzymali osobiście należne im kwoty pomocy, tymczasem ten sam podpis został złożony w imieniu kilku osób, co stanowi dowód, że osoby uprawnione nie dostały osobiście spornych kwot pomocy, a zatem istniało ryzyko strat po stronie EFOGR.
42 Powoływanie się przez rząd grecki na fakt, że ten sposób płatności jest dopuszczalny w innych sytuacjach, nie pozwala na podważenie ustaleń Komisji odnoszących się do ryzyka strat po stronie EFOGR.
43 W konsekwencji pierwsze dwa twierdzenia tego rządu nie zasługują na uwzględnienie.
44 Jeśli chodzi o trzecie i czwarte twierdzenie dotyczące przetwórców należy stwierdzić, że zmierzają one do wykazania, iż Komisja niesłusznie doszła do wniosku, że greckiemu systemowi kontroli owoców i warzyw brakuje niezawodności i skuteczności, co wyklucza odpowiednie wydatki z finansowania wspólnotowego.
45 W ramach trzeciego twierdzenia rząd grecki zarzuca Komisji, że nie oparła się na niezgodnej z prawem akceptacji ładunku, którego jakość nie była zgodna z właściwymi przepisami, lecz na odmowie przyjęcia tego ładunku na podstawie rzeczonych przepisów.
46 Jak zostało stwierdzone w pkt 38 niniejszego wyroku, do Komisji należy wykazanie naruszenia zasad wspólnotowych (zob. podobnie również wyroki z dnia 19 lutego 1991 r. w sprawie C-281/89 Włochy przeciwko Komisji, Rec. str. I-347, pkt 19, oraz z dnia 28 października 1999 r. w sprawie C-253/97 Włochy przeciwko Komisji, Rec. str. I-7529, pkt 6).
47 Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że Komisja ma obowiązek nie tyle udowodnienia w sposób wyczerpujący niewystarczalności kontroli przeprowadzonych przez krajowe organy administracji czy też nieprawidłowości przekazanych przez nie danych, co przedstawienia dowodu poważnych i zasadnych wątpliwości, jakie żywi ona w stosunku do rzeczonych kontroli bądź danych (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Niderlandy przeciwko Komisji, pkt 17, oraz wyrok z dnia 4 marca 2004 r. w sprawie C-344/01 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. str. I-2081, pkt 58).
48 Stąd należy zbadać, czy Komisja przedstawiła ciąg spójnych ze sobą faktów, z których wynika owa poważna i zasadna wątpliwość. W niniejszej sprawie Komisja oparła się w pierwszym rzędzie na fakcie, iż jedynie dwa ładunki owoców przedstawione podczas spornego sezonu zostały odrzucone (przy czym drugi z nich właśnie w obecności dwóch ekspertów Komisji), w drugim zaś rzędzie na oświadczeniach przedstawicieli rządu greckiego, według których stosowany był margines 5 % i 1 % tolerancji odpowiednio dla zgniecionych i dla zgniłych owoców.
49 Jak słusznie zauważa rzecznik generalny w pkt 30 opinii, z tych okoliczności faktycznych, z których żadna nie wskazuje na istnienie nieprawidłowości, nie wynika istnienie wątpliwości dotyczących dogłębnego i zupełnego charakteru kontroli przeprowadzonych przez państwo członkowskie. Dlatego Komisja nie dopełniła obowiązku przedstawienia dowodu na istnienie poważnej i zasadnej wątpliwości, jaką miała wobec tych kontroli.
50 W ramach czwartego twierdzenia rząd grecki sprzeciwia się braniu pod uwagę – celem dokonania oceny ryzyka strat po stronie EFOGR – faktu, iż przetwórcy nie zachowali kwitów wagowych za rok gospodarczy 1997/1998, skoro żaden przepis wspólnotowy nie nakłada obowiązku zachowywania takich kwitów.
51 W tym względzie należy stwierdzić, że fakt, iż procedura może zostać ulepszona, nie uzasadnia sam w sobie korekty finansowej. Muszą istnieć istotne zaniedbania w stosowaniu wyraźnie przewidzianych zasad wspólnotowych, które to niedociągnięcia muszą narażać EFOGR na rzeczywiste ryzyko strat bądź nieprawidłowości (zob. podobnie wyrok z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie C-318/02 Niderlandy przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 34).
52 W niniejszej sprawie Komisja nie wskazała, dlaczego niezachowanie kwitów wagowych stanowi tego typu znaczące niedociągnięcie w stosowaniu przepisów wspólnotowych ani też w jaki sposób zachowanie owych kwitów było niezbędne dla celów przedmiotowych kontroli.
53 Z powyższych rozważań wynika, że pierwsze dwa twierdzenia rządu greckiego nie zasługują na uwzględnienie, podczas gdy twierdzenia trzecie i czwarte są zasadne.
54 W tym względzie należy zważyć, że według pkt B.2.2.3.2 syntetycznego sprawozdania AGRI-625-2002 korekta ryczałtowa o 2 % wydatków w sektorze owoców i warzyw za lata gospodarcze 1997/1998 i 1998/1999 została zastosowana z tego powodu, iż liczne kontrole wykazywały braki. Tymczasem jedynie w dwóch spośród czterech uwag sformułowanych przez Komisję mowa była o tego typu brakach. Stąd korekta ryczałtowa została zastosowana na podstawie uzasadnienia, które nie było wystarczające.
55 Stąd stwierdza się nieważność decyzji 2002/881 w części, w której wyklucza ona z finansowania wspólnotowego 2 % wydatków dokonanych w sektorze owoców i warzyw z powodu niewystarczalności kontroli.
W przedmiocie korekty finansowej premii za zwierzęta dotyczących bydła
Argumentacja stron
56 Rząd grecki podważa zasadność korekty finansowej o 10 % zastosowanej przez Komisję do premii za zwierzęta dotyczących bydła i powołuje w tym zakresie trzy serie argumentów.
57 Przede wszystkim w kwestii poważnych niedociągnięć ujawnionych przez Komisję w kluczowych kontrolach – a mianowicie braku zawiadomienia o zmianach przepisów dotyczących zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli wprowadzonych przez rozporządzenia nr 1678/98 i 2804/99, nieukończenia bazy danych oraz braku kontroli krzyżowych, prowadzenia rejestrów stad bydła niezgodnych z rozporządzeniem nr 820/97, niedociągnięć w stosowaniu kolczyków w uszach zwierząt, w tym w szczególności w odniesieniu do zwierząt nowo narodzonych, oraz wydawania paszportów dla zwierząt niezgodnego z rozporządzeniem nr 820/97 – rząd grecki jest zdania, że mając na uwadze środki przejściowe oraz ulepszenia wprowadzone do greckiego systemu, niedociągnięcia te nie są na tyle poważne, aby uzasadniać korektę finansową o 10 %.
58 Następnie w kwestii ujawnionych przez Komisję poważnych niedociągnięć kontroli drugiego rzędu – w zakresie braku podziału zadań, niewystarczającej współpracy między służbami weterynaryjnymi właściwych organów, niewystarczającej kontroli spółdzielni rolniczych, opóźnień w załatwianiu wniosków, braku informatyzacji analizy ryzyka oraz rozbieżności danych statystycznych – rząd grecki, odmawiając całkowicie zasadności zarzutom Komisji, przypomina, że potencjalne nieprzestrzeganie wymogów w ramach niektórych kontroli drugiego rzędu może pociągać za sobą jedynie korektę ryczałtową nieprzekraczającą 2%.
59 Na koniec rząd grecki powołuje się na przekroczenie przez Komisję granic swobodnego uznania w zakresie dotyczącym oceny ryzyka strat po stronie EFOGR, które to ryzyko nie miało takiego charakteru, aby uzasadniać zastosowanie dziesięcioprocentowej stawki korekty finansowej.
60 Komisja ogranicza się zasadniczo do poczynienia uwagi, iż prawidłowość ustaleń będących podstawą korekty szacunkowej została albo wyraźnie przyznana, albo nie była kwestionowana przez rząd grecki. Co do przekroczenia granic swobodnego uznania Komisja uważa, że ustalenia dokonane przez jej służby dowodzą istnienia poważnych niedociągnięć w ramach organizacji i wprowadzania w życie systemu kluczowych kontroli, które narażają EFOGR na poważne ryzyko strat, zważywszy na fakt, iż wiele spośród kontroli nie jest stosowanych bądź jest stosowanych w sposób niewystarczający.
Ocena Trybunału
61 W kwestii kontroli kluczowych należy w pierwszym rzędzie stwierdzić – jak zresztą czyni to Komisja – że rząd grecki wyraźnie uznaje ustalenia Komisji za prawdziwe, z wyjątkiem jedynie ustalenia dotyczącego braku zawiadomienia o zmianach w przepisach wprowadzonych odpowiednio w dniu 1 stycznia 1999 r. oraz w dniu 1 stycznia 2000 r.
62 Należy tu przypomnieć, że ponieważ Komisja wykazała istnienie poważnej i zasadnej wątpliwości, państwo członkowskie nie może podważyć ustaleń Komisji bez poparcia własnych twierdzeń dowodami na istnienie godnego zaufania i prawidłowo funkcjonującego sytemu kontroli. Do państwa członkowskiego należy bowiem przedstawienie szczegółowego i pełnego dowodu na prawidłowość kontroli lub danych oraz – jeśli taka sytuacja ma miejsce – na nieścisłość twierdzeń Komisji (zob. podobnie wyrok z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie C-300/02 Grecja przeciwko Komisji, Zb.Orz. str. I‑1341, pkt 34-36).
63 Tymczasem rząd grecki twierdzi, że zmiany te były przedmiotem notyfikacji w odpowiednim czasie w ramach rocznych seminariów informacyjnych oraz że przesłanie władzom lokalnym okólników zawierających szczegółowe instrukcje dotyczące stosowania spornych przepisów z opóźnieniem odpowiednio o dwa i cztery miesiące nie stanęło na przeszkodzie stosowaniu tych przepisów do kontroli przeprowadzonych w 1999 i 2000 r. Twierdzenia te nie są jednak wystarczające do podważenia ustaleń Komisji.
64 Następnie w kwestii kontroli drugiego rzędu należy stwierdzić, że argumenty podniesione przez rząd grecki celem zaprzeczenia twierdzeniom Komisji nie są wystarczające do rozwiania wątpliwości Komisji dotyczących tych kontroli.
65 W istocie bowiem rząd ten ogranicza się do ogólnikowego zanegowania braku podziału zadań i nadzoru spółdzielni rolniczych. Celem wykazania istnienia właściwej współpracy między służbami weterynaryjnymi a właściwymi organami wymienia on zaledwie jeden okólnik. Przyznając fakt istnienia opóźnień w załatwianiu wniosków, trzyma się on w kwestii analiz ryzyka twierdzenia, że analizy te przeprowadzane były ręcznie we właściwym czasie. Ponadto – jak słusznie zauważa rzecznik generalny w pkt 53 opinii – wyjaśnienia rządu greckiego odnoszące się do nieprawidłowych danych statystycznych są trudne do zrozumienia i nie objaśniają tego, w jaki sposób dane te są weryfikowane i poprawiane. Brak wiarygodnych danych dotyczących kontroli oznacza istnienie podniesionego ryzyka szkody po stronie EFOGR.
66 Wreszcie w kwestii argumentów tego rządu dotyczących przekroczenia przez Komisję granic swobodnego uznania należy stwierdzić – jak zauważa rzecznik generalny w pkt 57-59 opinii – że w świetle poprzedzających rozważań argumenty te nie zasługują na uwzględnienie.
67 Ponieważ bowiem rząd grecki nie zdołał podważyć ustaleń Komisji za pomocą dowodów wykazujących istnienie godnego zaufania i prawidłowo funkcjonującego sytemu kontroli, stwierdzone przez Komisję poważnie niedociągnięcia zarówno w ramach kontroli kluczowych, jak i w ramach kontroli drugiego rzędu, powinny zostać uznane za zasadne.
68 Stąd nie można czynić przedmiotem zarzutu wobec Komisji faktu zastosowania korekty w wymiarze 10 %, zgodnie z wytycznymi zawartymi w dokumencie nr VI/5330/97, albowiem gdy nie została przeprowadzona jedna lub większa liczba kontroli kluczowych bądź gdy kontrole te są przeprowadzane na tyle rzadko lub źle, że są one nieskuteczne dla stwierdzenia zasadności wniosku lub zapobieżenia nieprawidłowościom, można słusznie przypuszczać, że istnieje podwyższone ryzyko poważnych strat po stronie EFOGR.
69 Mając powyższe na względzie należy uznać argumentację powołaną przez rzeczony rząd w kwestii korekty ryczałtowej o 10 % zastosowanej do premii za zwierzęta dotyczących bydła za bezzasadną.
W przedmiocie korekty finansowej premii za zwierzęta dotyczących owiec i kóz
Argumentacja stron
70 Rząd grecki podważa zasadność korekty ryczałtowej o 5 % zastosowanej przez Komisję do premii za zwierzęta dotyczących owiec i kóz. Jego zdaniem korekta ta bazuje na podobnej pięcioprocentowej korekcie zastosowanej w odniesieniu do tych samych premii za lata 1995-1997. Tymczasem ze względu na ulepszenia wprowadzone w sposobie stosowania tego systemu przez rząd grecki w latach 1998 i 1999 korekta powinna zostać obniżona do 2 %.
71 Komisja ogranicza się zasadniczo do stwierdzenia, że ustalenia, które stanowiły podstawę korekty finansowej, a mianowicie: brak rejestru przemieszczania się bydła, brak wiarygodności danych statystycznych pochodzących z kontroli, opóźnienia w załatwianiu wniosków, nieprzeprowadzanie analizy ryzyka, nieprecyzyjne wskazanie miejsca przechowywania bydła oraz ustna notyfikacja strat, nie zostały podważone. Brak wyraźnych ulepszeń w stosunku do ustaleń, które stanowiły podstawę zastosowania korekty ryczałtowej o 5 % za lata 1995-1997, doprowadził do zastosowania tej samej stawki korekty za lata 1998 i 1999.
Ocena Trybunału
72 Należy na wstępie zauważyć, że w wyroku z dnia 9 września 2004 r. w sprawie C-332/01 Grecja przeciwko Komisji, Zb.Orz. str. I-7699, pkt 99 i nast., Trybunał oddalił skargę Republiki Greckiej na decyzję Komisji 2001/557/WE z dnia 11 lipca 2001 r. wykluczającą z finansowania wspólnotowego niektóre wydatki poczynione przez państwa członkowskie z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz.U. L 200, str. 28) w części dotyczącej korekty ryczałtowej o 5 % zastosowanej do premii na zwierzęta dotyczących owiec i kóz za lata 1995-1997.
73 Korekta finansowa, o którą chodzi w niniejszej sprawie, została zastosowana z powodu ogólnych zaniedbań stwierdzonych przez Komisję za lata 1995-1997, co do których służby Komisji nie stwierdziły żadnej wyraźniej poprawy w latach 1998 i 1999.
74 Celem zbadania istnienia ewentualnych zmian w stosunku do sytuacji, jaka miała miejsce w chwili zastosowania pierwszej korekty ryczałtowej, należy zatem przeanalizować przedstawione przez rząd grecki dowody na zaprzeczenie ustaleniom Komisji.
75 W tym względzie należy przypomnieć – jak zostało już wspomniane w pkt 62 niniejszego wyroku – że jeśli Komisja wykazała istnienie poważnej i zasadnej wątpliwości w stosunku do spornego systemu kontroli, to do państwa członkowskiego należy przedstawienie najbardziej szczegółowego i pełnego dowodu na prawidłowość kontroli lub danych bądź na nieścisłość twierdzeń Komisji.
76 Na wzór rozstrzygnięcia Trybunału zawartego w ww. wyroku z dnia 9 września w sprawie Grecja przeciwko Komisji rząd grecki przyznaje, że wbrew art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 2700/93, w spornych latach nie zawsze prowadzony był rejestr przemieszczania się poszczególnych sztuk bydła. Rząd ten nie przedstawia przy tym żadnego dowodu, który pozwoliłby na stwierdzenie ulepszeń, na które się powołuje.
77 Podobnie rząd ten przyznaje, że wbrew przepisowi art. 10 ust. 5 rozporządzenia nr 3887/92 właściwe organy przyjmowały ustne zgłoszenia strat.
78 W kwestii braku wiarygodności danych statystycznych wynikających z kontroli rzecznik generalny słusznie odrzuca w pkt 66 opinii poczynione przez rząd grecki odesłanie do świetnych kwalifikacji kontrolerów, albowiem to nie stanowi wystarczającego dowodu na prawidłowe obliczenia liczby zwierząt.
79 Odnośnie do opóźnień w przetwarzaniu danych i przeprowadzaniu analizy ryzyka, o której mowa w art. 6 ust. 4 tego rozporządzenia, należy – podobnie jak czynią to strony – odesłać do ustaleń dokonanych w kwestii premii za zwierzęta dotyczących bydła (zob. pkt 62 i 65 niniejszego wyroku). I tak żadne państwo członkowskie nie może skutecznie podważyć ustaleń Komisji bez poparcia własnych twierdzeń dowodami na istnienie godnego zaufania i prawidłowo funkcjonującego sytemu kontroli. W tym celu niewystarczające jest powołanie się na okoliczność, iż analiza ta jest przeprowadzana ręcznie (zob. ww. wyrok z dnia 9 września 2004 r. w sprawie Grecja przeciwko Komisji, pkt 128 i 129).
80 W kwestii wskazania miejsca przechowywania zwierząt należy stwierdzić – podobnie jak uczynił to Trybunał w ww. wyroku z dnia 9 września 2004 r. w sprawie Grecja przeciwko Komisji (pkt 133-137) – iż mając na względzie strukturę i cel art. 5 ust. 1 tiret czwarte rozporządzenia nr 3887/92 należy uznać, że wymagane wskazanie musi być wystarczająco precyzyjne, aby umożliwiać organom kontrolnym zweryfikowanie dokładnego miejsca przechowywania zwierząt.
81 Stąd argumentacja rządu greckiego powołana przeciwko korekcie ryczałtowej premii za zwierzęta dotyczących owiec i kóz o 5 % nie zasługuje na uwzględnienie.
82 Mając na względzie całość poprzedzających rozważań stwierdza się nieważność decyzji 2002/881 w części, w jakiej wyklucza ona z finansowania wspólnotowego 2 % wydatków dokonanych w sektorze owoców i warzyw. W pozostałym zakresie skarga Republiki Greckiej zostaje oddalona.
W przedmiocie kosztów
83 Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Jednakże na podstawie art. 69 § 3 regulaminu, w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań, Trybunał może postanowić, że koszty zostaną podzielone albo że każda ze stron poniesie swoje własne koszty. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Republiki Greckiej kosztami postępowania, zaś dwa z trzech żądań Komisji zostały uwzględnione, należy obciążyć Republikę Grecji w dwóch trzecich kosztami postępowania. Ponieważ Republika Grecka nie złożyła wniosku w sprawie kosztów, w pozostałej części każda ze stron pokryje własne koszty.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
1) Stwierdza się nieważność decyzji Komisji Wspólnot 2002/881/WE z dnia 5 listopada 2002 r. o wykluczeniu z finansowania wspólnotowego pewnych wydatków poczynionych przez państwa członkowskie z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) w części, w jakiej wyklucza ona z finansowania wspólnotowego 2 % wydatków dokonanych w sektorze owoców i warzyw.
2) W pozostałym zakresie skarga Republiki Greckiej zostaje oddalona.
3) Republika Grecka pokryje w dwóch trzecich koszty poniesione przez Komisję Wspólnot Europejskich.
4) W pozostałej części każda ze stron pokryje własne koszty.
Podpisy.
* Język postępowania: grecki.
Top