WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 7 sierpnia 2018 r. ( *1 ) ( 1 )
Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna i przemysłowa – Dyrektywa 2004/48/WE – Artykuł 4 – Legitymacja procesowa organizacji zbiorowej reprezentacji właścicieli znaków towarowych – Dyrektywa 2000/31/WE – Artykuły 12–14 – Odpowiedzialność podmiotu świadczącego usługi dzierżawy i rejestracji adresów IP pozwalające na anonimowe korzystanie z nazw domen i ze stron internetowych
W sprawie C‑521/17
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tallinna Ringkonnakohus (sąd apelacyjny w Tallinie, Estonia) postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2017 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 1 września 2017 r., w postępowaniu:
Coöperatieve Vereniging SNB-REACT U.A.
przeciwko
Deepakowi Mehcie,
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: L. Bay Larsen, prezes izby, J. Malenovský (sprawozdawca), M. Safjan, D. Šváby i M. Vilaras, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Wathelet,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi przedstawione:
–
w imieniu Coöperatieve Vereniging SNB-REACT U.A. przez K. Turk, vandeadvokaat, i M. Pild, advokaat,
–
w imieniu rządu estońskiego przez N. Grünberg, działającą w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu rządu niderlandzkiego przez M.K. Bulterman, P. Huurnink i J. Langera, działających w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej przez F. Wilmana i E. Randvere, działających w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 4 lit. c) dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz.U. 2004, L 157, s. 45) oraz art. 12, 13 i 14 dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego („dyrektywa o handlu elektronicznym”) (Dz.U. 2000, L 178, s. 1).
2
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu toczącego się między Coöperatieve Vereniging SNB-REACT U.A. (zwaną dalej „SNB-REACT”) a Deepakiem Mehtą w przedmiocie odpowiedzialności tego ostatniego za naruszenie praw dziesięciu właścicieli znaków towarowych.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 2000/31
3
Motyw 42 dyrektywy 2000/31 stanowi:
„Wyłączenia w dziedzinie odpowiedzialności ustanowione w niniejszej dyrektywie obejmują jedynie przypadki, w których działalność podmiotu świadczącego usługi społeczeństwa informacyjnego jest ograniczona do technicznego procesu obsługi i udzielania dostępu do sieci komunikacyjnej, w której informacje udostępniane przez osoby trzecie są przekazywane lub przechowywane czasowo, w celu poprawienia skuteczności przekazu; działanie takie ma charakter czysto techniczny, automatyczny i bierny, który zakłada, że podmiot świadczący usługi społeczeństwa informacyjnego nie posiada wiedzy o informacjach przekazywanych lub przechowywanych ani kontroli nad nimi”.
4
Rozdział II tej dyrektywy, zatytułowany „Zasady”, zawiera między innymi sekcję 4, noszącą tytuł „Odpowiedzialność usługodawców będących pośrednikami”, która obejmuje art. 12–15 wspomnianej dyrektywy.
5
Artykuł 12 tej dyrektywy, zatytułowany „Zwykły przekaz”, stanowi:
„1. Państwa członkowskie zapewniają, żeby w przypadku świadczenia usługi społeczeństwa informacyjnego polegającej na transmisji w sieci telekomunikacyjnej informacji przekazanych przez usługobiorcę lub na zapewnianiu dostępu do sieci telekomunikacyjnej usługodawca nie był odpowiedzialny za przekazywane informacje […].
[…]
3. Niniejszy artykuł nie ma wpływu na możliwość wymagania od usługodawcy przez sąd lub organ administracyjny, zgodnie z systemem prawnym państw członkowskich, żeby przerwał on naruszenia prawa lub im zapobiegł”.
6
Artykuł 13 dyrektywy 2000/31, zatytułowany „Caching”, przewiduje:
„1. Państwa członkowskie zapewniają, żeby w przypadku świadczenia usługi społeczeństwa informacyjnego polegającej na transmisji w sieci telekomunikacyjnej informacji przekazanych przez usługobiorcę usługodawca nie był odpowiedzialny z tytułu automatycznego, pośredniego i krótkotrwałego przechowywania tej informacji dokonywanego w celu usprawnienia późniejszej transmisji informacji na żądanie innych usługobiorców […].
[…]
2. Niniejszy artykuł nie ma wpływu na możliwość wymagania od usługodawcy przez sąd lub organ administracyjny, zgodnie z systemem prawnym państw członkowskich, żeby przerwał on naruszenia prawa lub im zapobiegł”.
7
Zgodnie z art. 14 tej dyrektywy, zatytułowanym „Hosting”:
„1. Państwa członkowskie zapewniają, żeby w przypadku świadczenia usługi społeczeństwa informacyjnego polegającej na przechowywaniu informacji przekazanych przez usługobiorcę usługodawca nie był odpowiedzialny za informacje przechowywane na żądanie usługobiorcy […].
[…]
3. Niniejszy artykuł nie ma wpływu na możliwość wymagania od usługodawcy przez sądy lub organy administracyjne, zgodnie z systemem prawnym państw członkowskich, żeby przerwał on naruszenia prawa lub im zapobiegł, oraz nie ma wpływu na możliwość ustanowienia procedur regulujących usuwanie lub uniemożliwianie dostępu do tych informacji przez państwa członkowskie”.
Dyrektywa 2004/48
8
Motyw 18 dyrektywy 2004/48 stanowi:
„Osobami uprawnionymi do żądania stosowania […] środków, procedur i środków naprawczych [przewidzianych tą dyrektywą] są uprawnione podmioty oraz osoby posiadające bezpośredni interes i zdolność sądową w zakresie dozwolonym przez stosowane prawo, co może obejmować profesjonalne organizacje zarządzające tymi prawami lub chroniące zbiorowe i indywidualne interesy, za które są odpowiedzialne”.
9
W rozdziale I tej dyrektywy, zatytułowanym „Cel i zakres”, znajduje się między innymi art. 2 wspomnianej dyrektywy, noszący tytuł „Zakres”, który w ust. 1 przewiduje:
„Bez uszczerbku dla środków przewidzianych lub środków, które mogą być przewidziane w prawie [Unii] lub [w prawie] krajowym, w zakresie, w jakim te środki mogą dawać właścicielom praw większe korzyści, przewidziane niniejszą dyrektywą [środki], procedury i środki naprawcze stosuje się, zgodnie z art. 3, do wszelkich naruszeń praw własności intelektualnej określonych w prawie [Unii] i/lub prawie wewnętrznym zainteresowanego [danego] państwa członkowskiego”.
10
W rozdziale II dyrektywy 2004/48, zatytułowany „Środki, procedury i środki naprawcze”, znajduje się w szczególności art. 4 tej dyrektywy, noszący tytuł „Osoby uprawnione do występowania o zastosowanie środków, procedur i środków naprawczych”, który brzmi następująco:
„Za osoby uprawnione do występowania o zastosowanie środków, procedur i środków naprawczych określonych w niniejszym rozdziale państwa członkowskie uznają:
a)
właścicieli praw własności intelektualnej zgodnie z przepisami właściwego prawa;
b)
wszystkie inne osoby uprawnione do stosowania tych praw […] w zakresie dozwolonym przez przepisy odpowiedniego prawa i zgodnie z nimi;
c)
organizacje zbiorowego zarządzania prawami własności intelektualnej […], które są uznane za uprawnione do reprezentowania właścicieli praw własności intelektualnej, w zakresie dozwolonym przez przepisy odpowiedniego prawa i zgodnie z nimi;
d)
profesjonalne organizacje zrzeszające pełnomocników uznane za posiadające prawo do reprezentowania właścicieli praw własności intelektualnej, w zakresie dozwolonym przez przepisy odpowiedniego prawa i zgodnie z nimi”.
Prawo estońskie
11
Paragraf 3 tsiviilkohtumenetluse seadustik (kodeksu postępowania cywilnego) (RT I 2005, 26, 197), zatytułowany „Prawo odwołania się do sądu”, przewiduje w ust. 2:
„W przypadkach przewidzianych w ustawie sąd rozpoznaje sprawę cywilną także wówczas, gdy osoba wystąpi do niego w celu ochrony prawa lub interesu osoby trzeciej lub ogółu, co do których można założyć, że są chronione ustawą”.
12
Paragraf 601 de la kaubamärgiseadus (ustawy w sprawie znaków towarowych) (RT I 2002, 49, 308), zatytułowany „Pełnomocnicy w sporach prawnych z zakresu prawa znaków towarowych”, stanowi w ust. 2:
„Właściciel znaku towarowego może do celów obrony swoich praw być reprezentowany przez posiadającą podmiotowość prawną organizację reprezentującą właścicieli znaków towarowych, której jest członkiem”.
13
Paragraf 8 infoühiskonna teenuse seadus (ustawy w sprawie usług społeczeństwa informacyjnego) (RT I 2004, 29, 191), zatytułowany „Ograniczenie odpowiedzialności w przypadku zwykłej transmisji informacji i zapewniania dostępu do publicznie dostępnej sieci przetwarzania danych”, brzmi następująco:
„1. W przypadku usługi polegającej wyłącznie na transmisji wprowadzonych przez użytkownika informacji w publicznie dostępnej sieci przetwarzania danych lub na zapewnianiu dostępu do publicznie dostępnej sieci przetwarzania danych usługodawca nie jest odpowiedzialny za treść przekazywanych informacji […]”.
14
Paragraf 9 tej ustawy, zatytułowany „Ograniczenie odpowiedzialności w przypadku catchingu”, stanowi:
„W przypadku usługi polegającej na transmisji informacji przekazanych przez usługobiorcę w publicznie dostępnej sieci przetwarzania danych, gdzie dana metoda transmisji z przyczyn technicznych wymaga krótkotrwałego przechowywania informacji (catching), usługodawca, w przypadku gdy usługa ta polega wyłącznie na usprawnieniu transmisji informacji do innych usługobiorców na ich żądanie, w sytuacji automatycznego, pośredniego i krótkotrwałego przechowywania nie jest odpowiedzialny za treść tych informacji […].
15
Paragraf 10 wspomnianej ustawy, zatytułowany „Ograniczenie odpowiedzialności w przypadku przechowywania informacji”, w ust. 1 przewiduje:
„W przypadku usługi polegającej na przechowywaniu informacji przekazanych przez usługobiorcę usługodawca nie jest odpowiedzialny za treść informacji przechowywanych na żądanie usługobiorcy […]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
16
SNB-REACT jest organizacją z siedzibą w Amsterdamie (Niderlandy), która ma na celu zapewnienie zbiorowej reprezentacji właścicieli znaków towarowych.
17
Wystąpiła ona do Harju Maakohus (sądu pierwszej instancji w Harju, Estonia) z pozwem o nakazanie D. Mehcie zaprzestania naruszania praw dziesięciu z jej członków i powstrzymania się od naruszenia tych praw w przyszłości oraz o zobowiązanie go do zapłaty odszkodowania za wyrządzoną szkodę.
18
Na poparcie tego żądania SNB-REACT wskazała, że D. Mehta zarejestrował nazwy domen internetowych, które niezgodnie z prawem wykorzystywały oznaczenia identyczne ze znakami towarowymi należącymi do jej członków, a także strony internetowe, na których niezgodnie z prawem sprzedawane były towary opatrzone takimi oznaczeniami. Ponadto SNB-REACT podniosła, że D. Mehta był posiadaczem adresów IP odpowiadających tym nazwom domen i stronom. Wreszcie twierdziła ona, że odpowiedzialność D. Mehty wynika z niezgodnego z prawem używania rozpatrywanych oznaczeń we wspomnianych nazwach domen i na wspomnianych stronach, o czym był on wielokrotnie informowany.
19
W ramach obrony D. Mehta twierdził, że nie zarejestrował wskazanych przez SNB-REACT nazw domen i stron internetowych ani nie używał w żaden sposób oznaczeń identycznych ze znakami towarowymi należącymi do członków tej organizacji. Ponadto D. Mehta, chociaż przyznał, że jest posiadaczem 38000 adresów IP, wskazał, iż ogranicza się do ich dzierżawienia na rzecz innych spółek. Wreszcie wyjaśnił on, że z uwagi na tę działalność należy go postrzegać jedynie jako dostawcę dostępu do sieci łączności elektronicznej oraz usługodawcę w zakresie przekazywania informacji.
20
Harju Maakohus (sąd pierwszej instancji w Harju) odrzucił powództwo SNB‑REACT, ponieważ, po pierwsze, uznał, że organizacji tej nie przysługiwała legitymacja do wystąpienia we własnym imieniu z powództwem mającym na celu spowodowanie poszanowania praw jej członków i uzyskanie odszkodowania za szkodę wyrządzoną naruszaniem tych praw. W tym względzie wspomniany sąd stwierdził, że sama SNB-REACT nie posiada praw do znaków towarowych, których dotyczył jej pozew, a następnie uznał, że § 601 ust. 2 ustawy w sprawie znaków towarowych należy interpretować w ten sposób, że organizacji takiej jak SNB-REACT nie przysługuje legitymacja do występowania przed sądem w celach innych niż reprezentacja jej członków.
21
Po drugie, Harju Maakohus (sąd pierwszej instancji w Harju) stwierdził, że przedstawione przez SNB-REACT dowody pozwalają ustalić, iż D. Mehta jest posiadaczem adresów IP powiązanych z nazwami domen internetowych, które niezgodnie z prawem używają oznaczeń identycznych ze znakami towarowymi należącymi do członków tej organizacji, oraz ze stronami internetowymi, które niezgodnie z prawem oferują do sprzedaży towary oznaczone takimi oznaczeniami. Uznał on jednak, że dowody te nie wykazują, by D. Mehta był posiadaczem owych nazw domen i stron ani by on sam niezgodnie z prawem używał odnośnych oznaczeń. Na podstawie tych ustaleń wspomniany sąd doszedł do wniosku, że zgodnie z § 8 ust. 1 ustawy w sprawie usług społeczeństwa informacyjnego nie można dochodzić stwierdzenia odpowiedzialności D. Mehty z tytułu niezgodnej z prawem działalności osób wykorzystujących owe nazwy domen i strony.
22
W ramach apelacji wniesionej do Tallinna Ringkonnakohus (sądu apelacyjnego w Tallinie, Estonia) SNB-REACT, po pierwsze, twierdzi, że możliwe jest dopuszczenie takiej wykładni § 601 ust. 2 ustawy w sprawie znaków towarowych, zgodnie z którą przepis ten zezwala organizacji zbiorowej reprezentacji na występowanie przed sądami w celu wniesienia we własnym imieniu powództwa mającego na celu obronę praw i interesów jej członków. Po drugie, zdaniem SNB‑REACT sąd pierwszej instancji niesłusznie wykluczył wszelką odpowiedzialność D. Mehty z tytułu usług świadczonych przez niego na rzecz osób wykorzystujących nazwy domen i strony internetowe w ramach działalności polegającej na sprzedaży online podrobionych towarów. Przewidziane w § 8 ust. 1 ustawy w sprawie usług społeczeństwa informacyjnego ograniczenie odpowiedzialności dotyczy podmiotów świadczących usługi, które ograniczają się do odgrywania roli neutralnego pośrednika, a nie podmiotów, które, jak D. Mehta, są świadome istnienia naruszeń praw własności intelektualnej i odgrywają aktywną rolę w popełnianiu tych naruszeń.
23
W postanowieniu odsyłającym Tallinna Ringkonnakohus (sąd apelacyjny w Talinie) wskazuje, że w świetle powyższych argumentów i wątpliwości, jakie nurtują go w przedmiocie zgodności prawa wewnętrznego z prawem Unii, wystąpienie do Trybunału o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wydaje mu się konieczne w odniesieniu do dwóch kwestii.
24
Po pierwsze, zastanawia się on, czy organizacji takiej jak SNB-REACT nie powinna przysługiwać legitymacja do wniesienia we własnym imieniu powództwa mającego na celu ochronę praw i interesów jej członków. Z tego względu sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni art. 4 lit. c) dyrektywy 2004/48 w celu umożliwienia mu dokonania świadomej oceny zakresu, jaki w sprawie w postępowaniu głównym należy wyznaczyć rozpatrywanym łącznie § 3 ust. 2 kodeksu postępowania cywilnego i § 601 ust. 2 ustawy w sprawie znaków towarowych.
25
Po drugie, sąd odsyłający pragnie ustalić, czy odpowiedzialność D. Mehty nie może wynikać, mimo że nie używał on oznaczeń z naruszeniem praw przysługujących członkom SNB-REACT, z faktu, że świadczył on osobom, które wykorzystują nazwy domen i strony internetowe do niezgodnego z prawem używania takich oznaczeń, usługi polegające na dzierżawie posiadanych przez niego adresów IP na warunkach umożliwiających im anonimowe działanie. Sąd odsyłający wskazuje także, że odpowiedź na to pytanie zależy od znaczenia art. 12, 13 i 14 dyrektywy 2000/31, których transpozycji do prawa wewnętrznego dokonano w §§ 8–10 ustawy w sprawie usług społeczeństwa informacyjnego.
26
W tych okolicznościach Tallinna Ringkonnakohus (sąd apelacyjny w Talinie, Estonia) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy wykładni art. 4 lit. c) dyrektywy 2004/48 należy dokonywać w taki sposób, że państwa członkowskie są zobowiązane do uznawania organizacji zbiorowej reprezentacji właścicieli znaków towarowych za osobę, która w celu ochrony interesów praw właścicieli znaków towarowych w razie ich naruszenia jest uprawniona do występowania we własnym imieniu o zastosowanie środków naprawczych i do wnoszenia we własnym imieniu powództw mających na celu egzekwowanie praw właścicieli znaków towarowych?
2)
Czy wykładni art. 12, 13 i 14 dyrektywy 2000/31 należy dokonywać w taki sposób, że za usługodawcę w rozumieniu tych przepisów, do którego mają zastosowanie uregulowane we wspomnianych artykułach wyłączenia w dziedzinie odpowiedzialności, należy także uznawać usługodawcę, którego usługa polega na tym, że rejestruje on adresy IP, umożliwiając przez to ich anonimowe połączenie z domenami, oraz dzierżawi te adresy IP?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
27
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 4 lit. c) dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie są zobowiązane przyznać organizacji zbiorowej reprezentacji właścicieli znaków towarowych, takiej jak organizacja rozpatrywana w postępowaniu głównym, legitymację do występowania we własnym imieniu o zastosowanie przewidzianych tą dyrektywą środków naprawczych w celu ochrony praw tych właścicieli oraz do wnoszenia we własnym imieniu powództw mających na celu egzekwowanie owych praw.
28
W tym względzie należy na wstępie zaznaczyć, że o ile art. 4 lit. a) dyrektywy 2004/48 przewiduje, iż za osoby uprawnione do występowania o zastosowanie środków, procedur i środków naprawczych określonych w rozdziale II tej dyrektywy państwa członkowskie uznają w każdym wypadku właścicieli praw własności intelektualnej, o tyle art. 4 lit. b), c) i d) tego aktu precyzuje, że państwa członkowskie przyznają tę legitymację innym osobom i określonym organizacjom wyłącznie w zakresie dozwolonym przez przepisy odpowiedniego prawa i zgodnie z tymi przepisami.
29
W szczególności zgodnie z art. 4 lit. c) dyrektywy 2004/48 państwa członkowskie przyznają tę legitymację organizacjom zbiorowego zarządzania prawami własności intelektualnej, które są uznane za uprawnione do reprezentacji właścicieli praw własności intelektualnej, w zakresie dozwolonym przez przepisy odpowiedniego prawa i zgodnie z nimi.
30
Wobec takiego brzmienia powyższego przepisu należy sprecyzować znaczenie i zakres określenia „odpowiednie prawo” z jednej strony i określenia „dozwolony zakres” z drugiej strony.
31
Co się tyczy przede wszystkim zawartego w art. 4 lit. c) dyrektywy 2004/48 odesłania do odpowiedniego prawa, należy je rozumieć, z uwzględnieniem art. 2 ust. 1 tego aktu, jako odnoszące się zarówno do właściwego prawa krajowego, jak i – w stosownym wypadku – do prawa Unii.
32
Jeżeli chodzi następnie o drugi z elementów wskazanych w pkt 30 niniejszego wyroku, należy zauważyć, że art. 4 lit. c) dyrektywy 2004/48 nie może być interpretowany w ten sposób, iż przyznaje państwom członkowskim nieograniczoną swobodę przyznawania lub nieprzyznawania organizacjom zbiorowego zarządzania prawami własności intelektualnej legitymacji do występowania we własnym imieniu o zastosowanie przewidzianych tą dyrektywą środków naprawczych w celu ochrony wspomnianych praw. Taka wykładnia pozbawiłaby bowiem ten przepis, którego celem jest zharmonizowanie ustawodawstw tych państw, wszelkiej skuteczności (effet utile).
33
Ponadto z motywu 18 dyrektywy 2004/48, w świetle którego przepis ten winien być odczytywany, wynika, że prawodawca Unii pragnął, by legitymacja do występowania o zastosowanie środków, procedur i środków naprawczych przewidzianych tą dyrektywą przysługiwała nie tylko podmiotom praw własności intelektualnej, ale również osobom posiadającym bezpośredni interes w obronie tych praw oraz zdolność sądową w zakresie dozwolonym przez przepisy odpowiedniego prawa i zgodnie z nimi. Dodatkowo motyw ten wskazuje, że ta druga kategoria osób może obejmować profesjonalne organizacje zarządzające tymi prawami lub chroniące zbiorowe i indywidualne interesy, za które są odpowiedzialne.
34
Wynika z tego, że art. 4 lit. c) dyrektywy 2004/48 interpretowany w świetle motywu 18 tego aktu należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku gdy organizacja odpowiedzialna za zbiorowe zarządzanie prawami własności intelektualnej i uprawniona do reprezentacji podmiotów tych praw, po pierwsze, zostaje uznana przez odpowiednie przepisy prawa krajowego za posiadającą bezpośredni interes w obronie tych praw, i po drugie, posiada na podstawie tych przepisów zdolność sądową, państwa członkowskie są zobowiązane uznać legitymację tej organizacji do występowania o zastosowanie środków, procedur i środków naprawczych przewidzianych przez wspomnianą dyrektywę, a także jej legitymację do wnoszenia powództw mających na celu egzekwowanie takich praw.
35
Celem art. 4 lit. c) dyrektywy 2004/48 jest zatem zagwarantowanie, by w przypadku gdy organizacja odpowiedzialna za zbiorowe zarządzanie prawami własności intelektualnej i reprezentująca podmioty tych praw posiada na podstawie prawa wewnętrznego zdolność sądową do celów obrony takich praw, owa zdolność została jej przyznana w szczególności na potrzeby skorzystania ze środków, procedur i środków naprawczych przewidzianych przez rzeczoną dyrektywę.
36
Jeżeli powyższa przesłanka nie jest spełniona, państwa członkowskie nie mają obowiązku uznania takiej legitymacji.
37
W niniejszym wypadku postanowienie odsyłające stanowi, że sprawa dotyczy organizacji zbiorowej reprezentacji właścicieli znaków towarowych.
38
Do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy taka organizacja jest uznana przez przepisy prawa krajowego za podmiot posiadający bezpośredni interes w obronie praw właścicieli znaków towarowych, których reprezentuje, oraz czy te przepisy przyznają jej zdolność sądową, w którym to przypadku konieczne byłoby uznanie jej legitymacji do wystąpienia o zastosowanie środków, procedur i środków naprawczych przewidzianych omawianą dyrektywą.
39
Zważywszy na powyższe rozważania, odpowiedź na pytanie pierwsze winna brzmieć: art. 4 lit. c) dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie są zobowiązane przyznać organizacji zbiorowej reprezentacji właścicieli znaków towarowych, takiej jak strona w postępowaniu głównym, legitymację do występowania we własnym imieniu o zastosowanie przewidzianych tą dyrektywą środków naprawczych w celu ochrony praw owych właścicieli oraz do wnoszenia we własnym imieniu powództw mających na celu egzekwowanie tych praw, pod warunkiem że dana organizacja jest uznana przez przepisy prawa krajowego za podmiot posiadający bezpośredni interes w obronie rzeczonych praw oraz że na podstawie tych przepisów owej organizacji przysługuje w tym celu zdolność sądowa, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego.
W przedmiocie pytania drugiego
40
Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 12, 13 i 14 dyrektywy 2000/31 należy interpretować w ten sposób, że przewidziane w nich ograniczenia odpowiedzialności znajdują zastosowanie w odniesieniu do podmiotu takiego jak podmiot występujący w postępowaniu głównym, świadczącego usługę dzierżawy i rejestracji adresów IP pozwalającą na korzystanie z nazw domen internetowych w sposób anonimowy.
41
W tym względzie zarówno z tytułu dyrektywy 2000/31, jak i konkretniej z brzmienia art. 12 ust. 1, art. 13 ust. 1 i art. 14 ust. 1 tego aktu wynika, że te trzy przepisy znajdują zastosowanie w przypadku świadczenia usługi społeczeństwa informacyjnego.
42
Prawodawca Unii zdefiniował „usługę społeczeństwa informacyjnego” jako obejmującą usługi, które są świadczone na odległość, za pomocą sprzętu elektronicznego do przetwarzania i przechowywania danych, na indywidualne żądanie odbiorcy usług i zwykle za wynagrodzeniem (wyrok z dnia 23 marca 2010 r., Google France i Google, od C‑236/08 do C‑238/08, EU:C:2010:159, pkt 110). Ponadto, jak wynika też z orzecznictwa Trybunału, pojęcie to obejmuje w szczególności usługi przyczyniające się do nawiązania kontaktu pomiędzy podmiotami zajmującymi się sprzedażą online a ich klientami (zob. podobnie wyrok z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in., C‑324/09, EU:C:2011:474, pkt 109). W niniejszym wypadku, ponieważ Trybunał nie dysponuje informacjami wystarczającymi do określenia, czy usługa, której dotyczy postępowanie główne, mieści się w powyższym pojęciu, do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy tak jest.
43
W przypadku świadczenia takiej usługi należy ocenić, czy ograniczenia odpowiedzialności przewidziane w art. 12 ust. 1, w art. 13 ust. 1 i w art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/31 znajdują zastosowanie do podmiotu świadczącego tę usługę.
44
Aby to stwierdzić, konieczne jest przede wszystkim ustalenie, którym z owych przepisów objęta jest omawiana usługa. W tym celu należy ocenić, czy dana usługa stanowi, ze względu na swoje cechy, usługę zwykłego przekazu, usługę catchingu lub usługę hostingu.
45
Jeżeli okaże się, że mamy do czynienia z jednym z tych trzech rodzajów usług, to następnym krokiem jest sprawdzenie, czy zostały spełnione przesłanki odnoszące się specyficznie do kategorii omawianych usług, ustanowione, w zależności od przypadku, w art. 12 ust. 1, art. 13 ust. 1 lub art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/31.
46
Jednakże z postanowienia odsyłającego wynika, że postawione pytanie nie ma na celu uzyskania dodatkowych wyjaśnień dotyczących wykładni przesłanek wskazanych w dwóch powyższych punktach niniejszego wyroku, ale odnosi się wyłącznie do kryteriów pozwalających ustalić, czy usługa taka jak omawiana w postępowaniu głównym ma charakter czysto techniczny, automatyczny i bierny.
47
W tym względzie utrwalone orzecznictwo wskazuje, że art. 12 ust. 1, art. 13 ust. 1 i art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/31 należy odczytywać w świetle motywu 42 tego aktu, z którego wynika, iż wyłączenia w dziedzinie odpowiedzialności ustanowione w tej dyrektywie obejmują jedynie przypadki, w których działalność podmiotu świadczącego usługi społeczeństwa informacyjnego przybiera charakter czysto techniczny, automatyczny i bierny, który zakłada, że wspomniany podmiot nie posiada wiedzy o informacjach przekazywanych lub przechowywanych przez osoby, na rzecz których świadczy swoje usługi, ani kontroli nad nimi (wyroki z dnia 23 marca 2010 r., Google France i Google, od C‑236/08 do C‑238/08, EU:C:2010:159, pkt 113; z dnia 15 września 2016 r., Mc Fadden, C‑484/14, EU:C:2016:689, pkt 62).
48
Natomiast owe ograniczenia odpowiedzialności nie znajdują zastosowania, w przypadku gdy podmiot świadczący usługi społeczeństwa informacyjnego odgrywa aktywną rolę, umożliwiając swym klientom optymalizację ich działalności polegającej na sprzedaży online (zob. podobnie wyrok z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in., C‑324/09, EU:C:2011:474, pkt 113, 116, 123 i przytoczone tam orzecznictwo).
49
W niniejszym wypadku w postanowieniu odsyłającym wskazano, że usługodawca, którego dotyczy postępowanie główne, świadczy usługę dzierżawy i rejestracji adresów IP pozwalającą jego klientom na korzystanie z nazw domen internetowych i ze stron internetowych w sposób anonimowy.
50
W tych okolicznościach do sądu odsyłającego należy upewnienie się, w świetle wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i dowodów, że taki usługodawca nie posiadał ani wiedzy o informacjach przekazywanych lub przechowywanych przez jego klientów, ani kontroli nad nimi, oraz że nie odgrywał on aktywnej roli poprzez umożliwianie tym klientom optymalizacji ich działalności polegającej na sprzedaży online.
51
Niemniej jednak należy wskazać, że gdyby sąd odsyłający po przeprowadzeniu swojego badania doszedł do wniosku, że działalność usługodawcy, którego dotyczy postępowanie główne, może korzystać z ograniczeń odpowiedzialności, o których mowa w art. 43 niniejszego wyroku, sąd ten wciąż może, zgodnie z art. 12 ust. 3, art. 13 ust. 2 i art. 14 ust. 3 dyrektywy 2000/31, wystosować do zainteresowanego – w przypadku gdyby istnienie naruszenia lub ryzyko wystąpienia naruszenia prawa własności intelektualnej zostało wystarczająco dowiedzione – nakaz mający na celu przerwanie naruszenia lub zapobieżenie jego wystąpieniu (wyrok z dnia 15 września 2016 r., Mc Fadden, C‑484/14, EU:C:2016:689, pkt 77, 78 i 94).
52
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na pytanie drugie winna brzmieć: art. 12, 13 i 14 dyrektywy 2000/31 należy interpretować w ten sposób, że przewidziane w nich ograniczenia odpowiedzialności znajdują zastosowanie do podmiotu świadczącego usługę dzierżawy i rejestracji adresów IP pozwalającą na korzystanie z nazw domen internetowych w sposób anonimowy, taką jak usługa będąca przedmiotem sprawy w postępowaniu głównym, pod warunkiem że usługa ta należy do kategorii usług, o których mowa w tych artykułach, i spełnia wszystkie odpowiednie przesłanki, czyli że działalność tego usługodawcy ma charakter czysto techniczny, automatyczny i bierny, co oznacza, że nie posiada on wiedzy na temat informacji przekazywanych lub przechowywanych przez jego klientów ani kontroli nad nimi oraz że nie odgrywa on aktywnej roli poprzez umożliwienie tym klientom optymalizacji ich działalności polegającej na sprzedaży online, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego.
W przedmiocie kosztów
53
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 4 lit. c) dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej należy interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie są zobowiązane przyznać organizacji zbiorowej reprezentacji właścicieli znaków towarowych, takiej jak strona w postępowaniu głównym, legitymację do występowania we własnym imieniu o zastosowanie przewidzianych tą dyrektywą środków naprawczych w celu ochrony praw owych właścicieli oraz do wnoszenia we własnym imieniu powództw mających na celu egzekwowanie tych praw, pod warunkiem że dana organizacja jest uznana przez przepisy prawa krajowego za podmiot posiadający bezpośredni interes w obronie rzeczonych praw oraz że na podstawie tych przepisów owej organizacji przysługuje w tym celu zdolność sądowa, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego.
2)
Artykuły 12, 13 i 14 dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego („dyrektywa o handlu elektronicznym”), należy interpretować w ten sposób, że przewidziane w nich ograniczenia odpowiedzialności znajdują zastosowanie do podmiotu świadczącego usługę dzierżawy i rejestracji adresów IP pozwalającą na korzystanie z nazw domen internetowych w sposób anonimowy, taką jak usługa będąca przedmiotem sprawy w postępowaniu głównym, pod warunkiem że usługa ta należy do kategorii usług, o których mowa w tych artykułach, i spełnia wszystkie odpowiednie przesłanki, czyli że działalność tego usługodawcy ma charakter czysto techniczny, automatyczny i bierny, co oznacza, że nie posiada on wiedzy na temat informacji przekazywanych lub przechowywanych przez jego klientów ani kontroli nad nimi oraz że nie odgrywa on aktywnej roli poprzez umożliwienie tym klientom optymalizacji ich działalności polegającej na sprzedaży online, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego.
Podpisy
( *1 ) Język postępowania: estoński.
( 1 ) Słowa kluczowe w niniejszym tekście były przedmiotem zmian o charakterze językowym, po pierwotnym umieszczeniu na stronie internetowej.
Top