REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-65 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-57/1470-527
Karar Tarihi : 17.11.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Nur Seda KÖKTÜRK, Esma TEMEL
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Fatih YIKILMAZ
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Xerox Büro Araçları Ticaret ve Servis A.Ş.
Kasap Sokak Konak Azer İşhanı No:12 34394 20
Esentepe/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Xerox marka yazıcılar ve kartuşlardaki çip uygulamasından
dolayı diğer kartuş üreticisi teşebbüslerin bu marka yazıcı için kartuş üretemediği
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Xerox marka yazıcılar ve kartuşlardaki çip
uygulamasından dolayı diğer kartuş üreticisi teşebbüslerin bu marka yazıcı için kartuş
üretemediği iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.02.2011 tarih ve 1158 sayı ile intikal eden
başvurular üzerine hazırlanan 22.07.2011 tarih ve 2011-2-65/İİ-11-403.ET sayılı İlk
İnceleme Raporu 03.08.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-44/981-M sayı 30
ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 01.11.2011 tarih ve 2011-2-
65/ÖA-11-390.NSK sayılı Önaraştırma Raporu, 04.11.2011 tarih ve REK.0.16.00.00-
110.02.02/651 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu ile ilgili olarak 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne
yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Önaraştırma Kapsamında Elde Edilen Bilgiler 40
Önaraştırma kapsamında bilgi talep edilmesi üzerine Xerox Büro Araçları A.Ş. (Xerox)
tarafından gönderilen yazıda;
- Xerox’un piyasada halen satılan 50’nin üzerinde modelinin toner kartuşlarında çip
bulunduğu,
11-57/1470-527
2
- Xerox markalı yazıcıların kartuşlarında bulunan çipin; i) o kartuşun ilgili yazıcıya
ait olup olmadığının tespiti, ii) kartuş ömürlerinin yazıcı tarafından takibi ve
kullanıcının buna göre uyarılması ve iii) uzaktan yönetilebilen yazıcılarda kartuş
seviyelerinin rapor edilmesi gibi farklı amaçlarla kullanıldığı,
- Piyasada bulunan rakiplerinden HP, Samsung, OKI, Epson, Lexmark, Philips,
Sagem, Utax, Sharp, Develop, Olivetti gibi üreticilerin de birçok yazıcı 50
modellerinin kartuşlarında çip bulundurdukları,
- Çipli kartuşun teknik olarak tekrar kullanılmasının mümkün olduğu, zira bu tip
dolum işlemi gerçekleştirenlerin çipi resetleyebildiği veya çipi yenisi ile
değiştirebildiği,
- Yazıcısında çipli kartuş bulunan bir kullanıcının, söz konusu kartuşun bitmesi
durumunda; i) yeni bir orijinal kartuş satın alabileceği, ii) pazarda çeşitli yazıcı
modellerine uyduğu belirtilen uyumlu tip kartuşlardan satın alabileceği veya iii)
mevcut kartuşunu (çipi resetlemek/yenisiyle değiştirmek yoluyla) doldurtabileceği,
- Orijinal kartuş kullanmanın yüksek kalite ve baskı performansını sağlayacağı,
ancak bitmiş kartuşun tekrar doldurulması gibi yolların bazı riskleri de beraberinde 60
getirdiği,
- Bu şekilde çipin resetlenerek, kartuşun yeniden doldurularak orijinal kartuş satın
almaya göre daha düşük bedel sağlansa da, bunun çıktı kalitesinin bozuk olması,
cihazın tahribat görmesi gibi sonuçlara yol açabildiği
belirtilmektedir.
I.2. Değerlendirme
Dosya konusu başvuruda esas olarak, Xerox marka yazıcılarda kullanılan kartuşlardaki
çip uygulamasından dolayı diğer kartuş üreticisi teşebbüslerin bu marka yazıcı için
kartuş üretemediği iddia edilmektedir. İddia konusu davranış tek taraflı olarak
gerçekleştirilmesi nedeniyle söz konusu eylem Xerox’un hâkim durumda olması halinde, 70
ancak bir kötüye kullanma iddiası kapsamında incelenebilecektir. Bu nedenle, öncelikle
Xerox’un tanımlanacak ilgili ürün pazarında hâkim durumda olup olmadığının
belirlenmesi gerekmektedir.
I.2.1. İlgili Pazar
Yazıcı gibi ürünlerin içerisinde yer aldığı pazarlar, zamanla tamamlayıcı ürün ve
hizmetlere ihtiyaç duymaları sebebiyle, “birincil” veya “öncül” pazarlar olarak; yedek
parça, sarf malzemesi, tamir, bakım-onarım hizmetleri gibi birincil ürünle birlikte
kullanılan ve birincil ürünün satın alınmasından belli bir süre sonra ihtiyaç duyulan ürün
ve hizmetlerin bulunduğu pazarlar ise “ikincil” veya “ardıl” pazarlar olarak
tanımlanmaktadır. Ardıl pazarların varlığı durumunda, rekabet hukuku kapsamında 80
yapılacak bir değerlendirmede ilgili ürün pazarına ilişkin varılabilecek sonuçlar şu şekilde
sıralanmaktadır:
i) Birincil ürün ve ikincil ürünlerin birlikte yer aldığı sistem pazarı,
ii) Birincil pazarda yer alan tüm markalara ait yedek parça, sarf malzemesi veya servisin
yer aldığı bütüncül ardıl pazar,
iii) Herhangi bir markaya ait yedek parça, sarf malzemesi veya teknik servis, bakım-
onarım hizmetinin yer aldığı marka-spesifik ardıl pazar.
11-57/1470-527
3
Dosya kapsamında, kesin bir pazar tanımına gidilmemekle birlikte, ilgili ürün pazarının,
en dar haliyle, Xerox markalı yazıcılarda kullanılan sarf malzemesi (veya kartuş/toner)
pazarı olduğu varsayılmıştır. 90
I.2.2. Hâkim Durum Değerlendirmesi
Ardıl pazarlar için yapılacak bir hâkim durum analizi ile ilgili olarak Avrupa Birliği
Komisyonu, 25. Rekabet Politikası Raporu’nda satış sonrası ürün/hizmet pazarlarında
pazar gücü değerlendirilirken, bu iki pazar arasındaki bağlantının göz önünde
bulundurulmasının ve olay bazında analiz yapılmasının gerekli olduğunu ifade etmiştir.
Rapor’da, bu çerçevede değerlendirmeye alınması gereken başlıca unsurlar, “öncül
piyasadaki ürünün fiyatı ve ömrü, ardıl piyasalardaki fiyatlarda şeffaflık, bu piyasalardaki
ürün fiyatlarının, ana ürünün fiyatına oranı ve bütün bu bilgileri elde etme sürecinde
katlanılan maliyetlerin yüksekliği” olarak ortaya konulmuştur.
Paralel şekilde, bahse konu unsurlar çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda 100
15.05.2008 tarih, 08-33/417-143 sayılı kararında Rekabet Kurulu1;
“- Şikâyetçinin almış olduğu yazıcının ve kullanmak istediği tonerin fiyatı arasında
yaklaşık üçte birlik bir oran olduğu, bu nedenle yazıcının ekonomik ömrü süresince
kullanılacak tonerin toplam maliyetinin, yazıcı maliyetine oranının yüksek olduğu,
− Toner fiyatlarına ilişkin bilginin ulaşılabilir olduğu,
− Toner fiyatlarının artması halinde başka marka yazıcıya geçişte ciddi bir maliyetin söz
konusu olmadığı”
anlaşıldığından, yazıcı pazarında Xerox’un pazar payı da göz önüne alınarak, Xerox
firması için yazıcı ve toner pazarlarında hâkim durum tespitinin yapılamayacağına
hükmetmiştir. 110
Dosya konusu başvuru kapsamında da yazıcı ile kartuş arasındaki düşük fiyat farkı ile
toplam toner maliyetinin yazıcı maliyetine oranının yüksek olması gibi hususların
geçerliliğini koruduğu görülmektedir. Ayrıca kartuş fiyatlarına ilişkin bilgilerin ulaşılabilir
olduğu, yazıcılar arası geçiş maliyetlerinin yüksek olmadığı ve bu sebeple yazıcı
değiştirmenin mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Tüm bu unsurların, Xerox’un Xerox
markalı yazıcılarda kullanılan sarf malzemesi (veya kartuş/toner) pazarında yazıcı
pazarından bağımsız bir şekilde fiyatları arttıramayacağının ve dolayısıyla söz konusu
pazarda hâkim durumda olamayacağının birer göstergesi olduğu kanaatine varılmıştır.
Bu noktada, yazıcı pazarındaki rekabetin seviyesini görebilmek açısından pazar
paylarına2 bakılması yararlı olacaktır: 120
1 12.01.2010 tarih ve 10-04/38-18 sayılı kararda da benzer şekilde; gerek yedek parça ve sarf malzemesi
fiyatları, gerekse servis/bakım-onarım bedellerinin yazıcı fiyatına oranla yüksek olduğu; HP markalı
yazıcıların teknik servisine ilişkin bilgilerin ulaşılabilir olduğu; HP markalı yazıcılara ait teknik servis/bakım
onarım hizmetinin fiyatının artması durumunda başka markalı bir yazıcıya geçişte ciddi maliyetlerin söz
konusu olmadığı; ikincil ürün ve hizmetlerde fiyatlarda artış yaşanması durumunda farklı marka bir
yazıcıya geçişin yaşanmasının mümkün olduğu ifade edilmiş, ayrıca HP’nin yazıcı pazarındaki konumu ile
(bağımsız servislerden kaynaklı) ikincil pazardaki rekabetin seviyesi gibi unsurlar da göz önüne alınarak,
HP markalı yazıcıların satış sonrası servis hizmetleri pazarında HP’nin hakim durumda olduğuna dair bir
tespit yapılamayacağına karar verilmiştir.
2 Xerox tarafından iletilen ve bağımsız bir araştırma şirketine yaptırılan araştırmadan yararlanılmıştır.
11-57/1470-527
4
Tablo 1: Mono Yazıcılar (A4+A3) Pazarı 2010 Yılı Satış Adedi Bazında Pazar Payları
Üretici Pazar Payı (%)
HP (…..)
Samsung (…..)
Canon (…..)
Brother (…..)
Xerox (…..)
Lexmark (…..)
Epson (…..)
OKI (…..)
Kyocera Mita (…..)
Konica Minolta (…..)
Nashuatec (…..)
Utax (…..)
Rex Rotary (…..)
Toplam 100,0
Tablo 2: Renkli Yazıcılar (A4) Pazarı 2010 Yılı Satış Adedi Bazında Pazar Payları
Üretici Pazar Payı (%)
HP (…..)
Samsung (…..)
Canon (…..)
Xerox (…..)
Epson (…..)
OKI (…..)
Lexmark (…..)
Brother (…..)
Kyocera Mita (…..)
Konica Minolta (…..)
Rex Rotary (…..)
Develop (…..)
Toplam 100,0
Tablo 3: Mono Lazer Yazıcılar (A4 MFP) Pazarı 2010 Yılı Satış Adedi Bazında Pazar Payları
Üretici Pazar Payı (%)
Samsung (…..)
HP (…..)
Canon (…..)
Brother (…..)
Xerox (…..)
Lexmark (…..)
Kyocera Mita (…..)
Rex Rotary (…..)
Utax (…..)
OKI (…..)
Panasonic (…..)
Olivetti (…..)
Konica Minolta (…..)
Ricoh (…..)
Nashuatec (…..)
Develop (…..)
Sagem (…..)
İnfotec (…..)
Sharp (…..)
Toplam 100,0
Yazıcı pazarında, genel olarak, çok sayıda uluslararası firma faaliyet göstermektedir.
Xerox’un yukarıda yer alan üç alt pazarda da payının düşük olduğu, bu pazarlarda
kendisinden yüksek pazar gücüne sahip 3-4 teşebbüs bulunduğu anlaşılmaktadır. 130
11-57/1470-527
5
Bu noktada birincil ürün olan yazıcı pazarının yanı sıra ardıl pazar olan Xerox markalı
yazıcılarda kullanılan toner/kartuş pazarı da değerlendirilmiştir. Yapılan incelemede iddia
konusu çip uygulamasına rağmen (resetleme veya yeni çip ile) kartuş dolumu ve/veya
muadil toner kullanımı yoluyla, yazıcılarda orijinali haricinde kartuş kullanılabildiği, bu
bağlamda Xerox markalı yazıcılarda kullanılabilen kartuşların Xerox dışındaki
kaynaklardan temin edilebildiği ve bu şekilde faaliyet gösteren çok sayıda firma olduğu
tespit edilmiştir. Ayrıca, çipli kartuş uygulamasının yalnızca Xerox ürünleri bakımından
değil, sektörde yer alan diğer bazı rakip firmalar açısından da geçerli olduğu
anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer alan bilgiler ışığında, Xerox markalı yazıcılarda kullanılan sarf malzemeleri 140
(veya kartuş/toner) pazarında Xerox’un hâkim durumda olduğuna dair bir tespit
yapılamayacağı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
150
Full & Egal Universal Law Academy