Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-2-80 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 08-33/417-143
Karar Tarihi : 15.5.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖR : Erdem AYGÜN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Mehmet BASTEM
Mumcu Cad. Hürriyet İş Merkezi
No:32 Kat:6 Erzurum 20
D. HAKKINDA İLK İNCELEME
YAPILAN : - Xerox Büro Araçları Ticaret ve Servis A.Ş.
Kasap Sok. Konak Azer İşhanı
No: 12 Esentepe 34394 İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Xerox marka yazıcıların tonerlerinin yüksek fiyata
satıldığı ve bu nedenle tüketicilerin zor durumda bırakıldığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Başvuru dilekçesinde; 30
Xerox Büro Araçları Ticaret ve Servis A.Ş. (Xerox)’nin, PE 120 model çok
fonksiyonlu yazıcılarını 450 YTL’ye, bu yazıcılarda kullanılması zorunlu olan
tonerlerini ise 141 YTL’ye sattığı,
Eş değer yazıcıların 20 YTL’ye satıldığı,
Tonerler için istenen yüksek fiyatın tüketicileri zor durumda bıraktığı,
Xerox firmasının bu yolla haksız kazanç sağladığı
iddia edilerek, durumun incelenmesi talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına, 18.4.2008 tarih ve 2376 sayı 40
ile giren başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 6.5.2008 tarih ve
2008-2-80/İİ-08-EA sayılı İlk İnceleme Raporu, 7.5.2008 tarih ve REK.0.06.00.00–
110/141 sayılı Başkanlık önergesi ile 08-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
08-33/417-143
2
H. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Xerox firması için hâkim durum
tespitinin yapılamayacağı ve bu nedenle şikâyet ile ilgili olarak herhangi bir işlem
tesis edilmesine gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya konusu olayda ön ve ardıl olmak üzere iki pazar değerlendirmeye alınmıştır.
Bir ana ürünün satın alındığı ön pazar ve bu ürün için sonradan ihtiyaç duyulan,
tamir, yedek parça, upgrade (model büyütme) vb. tamamlayıcı ürün ya da hizmetleri
içeren pazarı ifade eden ardıl pazar, özellikle dosya konusu gibi şikâyetlerde
yapılan değerlendirmeleri etkilemektedir. Mevcut inceleme için de “yazıcı pazarı” ve
“toner pazarı” ilgili pazarlar olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Söz konusu ürünler tüm Türkiye çapında satışa sunulduğundan ve ülke sınırları 60
içinde pazar koşulları homojen bir yapı arz ettiğinden ilgili coğrafi pazar, "Türkiye
Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul edilmiştir.
I.2. Değerlendirme
Başvuru konusu iddiaların tek bir teşebbüsün eylemlerine ilişkin olması nedeniyle
başvurunun 4054 sayılı Kanun’un sadece 6. maddesi kapsamında değerlendirmeye
alınması mümkündür. Zira Kanun’un 4. maddesi, teşebbüsler arası anlaşma,
uyumlu eylem veya teşebbüs birliği eylem ve kararlarına ilişkin olduğu için en az iki
teşebbüsün varlığını gerektirmektedir. Başvurunun Kanun’un 6. maddesi
kapsamında ele alınabilmesi için ise öncelikle şikâyete konu teşebbüsün hâkim
durumda olması gerekmektedir. Diğer bir ifadeyle Xerox firmasının, iddiaya konu 70
eylemlerinin incelenmesinden önce hâkim durumda olduğu tespitinin yapılması
doğru olacaktır.
Genel olarak, yazıcılar ve bu ürünlerde kullanılan toner ya da kartuşlar tamamlayıcı
nitelikte değerlendirilmektedir. Söz konusu ürünlerin satışında ilk ürünün fiyatı ikinci
ve tamamlayıcı olan ürünün fiyatından etkilenebilmektedir. Diğer bir ifadeyle,
yazıcıların fiyatları kendisi için gerekli toner ya da kartuşun fiyatından tümüyle
bağımsız değerlendirilmemektedir. Nitekim Kurul’un önceki kararlarında1 da
yazıcılara ilişkin olarak aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir:
“…Bu pazarda ürün talep eden kullanıcılar yazıcı satın alırken sadece fiyatını
değil, satış sonrası hizmetler ile sarf malzemelerinin maliyetini de dikkate 80
almak durumundadırlar. Ürünün garanti süresi dolmadan demode olmaya
başlaması nedeniyle yedek parça fiyatları bu kararın alınmasında pek etkin
değilken, sarf malzemesi fiyatı asıl karar değişkenini oluşturmaktadır. HP
dahil bu pazarda faaliyet gösteren teşebbüsler ürün fiyatlarını tespit ederken
"ürün fiyatı+ekonomik ömrü süresince kullanılacak sarf malzemesi fiyatı"nı
1 8.5.2001 tarih ve 01–22/192–50 sayılı Rekabet Kurulu Kararı.
08-33/417-143
3
tek değişken alarak bu değişken üzerinden rekabet stratejilerini
oluşturmaktadır.”
Pazara ilişkin yukarıda yer alan bilgilerden de anlaşılacağı üzere, gerek kullanıcılar
gerekse üreticiler açısından yazıcılar ve bu ürünlerin sarf malzemeleri birlikte
değerlendirilebilmektedir. Özellikle yazıcının ömrü süresince kullanılan toner ve 90
kartuşların toplam maliyetinin, yazıcı maliyetine oranının yüksek ve toner ile kartuş
fiyatlarına ilişkin bilginin ulaşılabilir olduğu durumlarda ön pazarın (yazıcılar) ardıl
pazarı (toner/kartuşlar) etkilemesi mümkün olmaktadır.
İki pazardaki kullanıcı davranışlarını etkileyen diğer bir husus da geçiş maliyetleridir.
Ardıl pazardaki fiyat yükselişleri neticesinde ön pazarda ürün değiştirme maliyetinin
düşük olması durumunda kullanıcıların ön pazardaki ürünü değiştirme yoluna
gidebilmesi bu ürünlere olan talebi ve üreticilerin fiyat belirleme serbestisini
etkilemektedir. Örneğin, toner/kartuş fiyatındaki bir yükselme sonucunda,
kullanıcılar, yazıcı değiştirme maliyetinin fazla olmaması durumunda yeni bir yazıcı
almayı tercih edebilecektir. Bu nedenle üreticiler toner/kartuş fiyatlarını belirlerken 100
yazıcı fiyatlarını da dikkate alacaklardır.
Dosya konusu şikâyette yar alan bilgilerden de;
Şikâyetçinin almış olduğu yazıcının ve kullanmak istediği tonerin fiyatı
arasında yaklaşık üçte birlik bir oran olduğu, bu nedenle yazıcının ekonomik
ömrü süresince kullanılacak tonerin toplam maliyetinin, yazıcı maliyetine
oranının yüksek olduğu,
Toner fiyatlarına ilişkin bilginin ulaşılabilir olduğu,
Toner fiyatlarının artması halinde başka marka yazıcıya geçişte ciddi bir
maliyetin söz konusu olmadığı
anlaşılmaktadır. Bu nedenle Xerox’un yazıcı pazarında hâkim durumda olmaması 110
halinde ikincil ürünler olan tonerler bakımından da hâkim durumda olmadığı
söylenebilir. Zira yazıcı almayı düşünen ve henüz tercih aşamasında olan
kullanıcılar, ödeyecekleri toplam maliyetlerini düşünerek bir marka seçeceklerdir.
Bu seçim sırasında yazıcı piyasasındaki firma sayısı kadar seçenek bulunmaktadır.
Ayrıca, toner fiyatındaki yükselişler, geçiş maliyetinin düşük olması sebebiyle
yazıcısı olan kullanıcıların da yeni bir yazıcı almasına neden olabilecektir.
Dolayısıyla yazıcı pazarının yapısı önem arzetmektedir.
Yazıcı pazarına ilişkin daha önce yapılan incelemelerde ise pazarda HP, Lexmark,
Canon, Xerox, Epson, Samsung, OKI ve Panasonic gibi markaların yer aldığı
bilgilerine yer verilmektedir. Ayrıca, çeşitli yazıcı türlerinde (tek renk lazer, renkli 120
lazer ve mürekkep püskürtmeli gibi) firmaların pazar payı bilgilerinden, şikâyete
konu olan Xerox firmasının, herhangi bir yazıcı çeşidinde pazar lideri dahi olmadığı
anlaşılmaktadır2. Dolayısıyla Xerox firması için, yazıcı ve toner pazarlarında hâkim
durum tespitinin yapılamayacağı ve bu nedenle şikâyet ile ilgili olarak herhangi bir
işlem tesis edilmesine gerek olmadığı anlaşılmaktadır.
2 17.6.2004 tarih ve 04–42/490–118 sayılı Rekabet Kurulu Kararı
08-33/417-143
4
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek
olmadığına ve şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
130
Full & Egal Universal Law Academy