AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KAYITTAN DÜŞME KARARI
Başvuru no. 45095/18 ve 27066/19
Hikmet YALÇIN/Türkiye
ve Taner AYKUT/Türkiye
(ekteki listeye bakınız)
Başkan
Ivana Jelić,
Hâkimler
Arnfinn Bårdsen,
Darian Pavli,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Liv Tigerstedt’in katılımıyla 28 Mayıs 2020 tarihinde Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
Ekteki tabloda gösterilen çeşitli tarihlerde yapılan yukarıdaki başvuruları göz önüne alarak,
Başvuruların kayıttan düşürülmesi talebiyle davalı Hükümet tarafından gönderilen deklarasyonu göz önüne alarak,
Gerçekleştirilen müzakerelerin sonucunda aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR VE USUL
Başvuranların listesi ekteki tabloda yer almaktadır.
Başvuranlar, Ankara Barosuna bağlı Avukat Cavit Çalış tarafından temsil edilmişlerdir.
Başvuranların Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi kapsamında Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlığına ilişkin şikâyetleri Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Mahkeme, başvuruların konuları bakımından benzer olduklarını göz önünde bulundurarak, bunları tek bir kararda birleştirerek incelemeyi uygun görmektedir.
Hükümet, Mahkeme’ye, söz konusu şikâyetler kapsamında ileri sürülen hususların çözüme kavuşturulması amacıyla tek taraflı deklarasyon metni düzenlemeyi teklif ettiğini bildirmiştir. Hükümet ayrıca, Mahkemeden, Sözleşme’nin 37. maddesi uyarınca başvurunun kayıttan düşürülmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Hükümet, askeri mahkemelerin bağımsız ve tarafsız olmadığı gerekçesiyle Sözleşme’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğini tek taraflı deklarasyonunda kabul etmektedir. Hükümet, ekteki tabloda belirtilen miktarların başvuranlara ödenmesini teklif etmiş ve Mahkemeden, Sözleşme’nin 37 § 1 ( c) maddesi uyarınca başvuruların kayıttan düşürülmesine karar verilmesini talep etmiştir. Söz konusu meblağlar, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden davalı Devletin para birimine çevrilecek ve Mahkeme tarafından kabul edilen kararın tebliğini müteakip üç ay içerisinde ödenecektir. Söz konusu meblağların belirtilen üç ay içerisinde ödenmemesi durumunda, Hükümet, bahsi geçen sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödeme gününe kadar geçen sürede, yukarıda bahsedilen miktarlara, Avrupa Merkez Bankasının söz konusu dönem için geçerli olan marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oran üzerinden basit faiz ödemeyi taahhüt etmiştir.
Bu ödeme, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde derdest olan davanın nihai çözümünü teşkil edecektir.
Hükümetin tek taraflı deklarasyonlarının şartları başvuranlara sırasıyla 23 Eylül 2019 ve 14 Şubat 2020 tarihlerinde gönderilmiştir. Mahkeme, başvuranlardan, Hükümet tarafından teklif edilen miktarları çok düşük bulduklarından dolayı deklarasyonların şartlarını reddettikleri yanıtını almıştır.
Mahkeme, Sözleşme’nin 37 § 1 ( c) maddesinin aşağıdaki hâlde davanın kayıttan düşürülmesine imkân verdiğini gözlemlemektedir:
“Mahkeme’nin saptadığı herhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmezse”.
Bu sebeple dava, başvuranların davalarının incelenmesine devam edilmesini istemelerine rağmen davalı Hükümet tarafından yapılan tek taraflı deklarasyon temelinde başvuruları 37 § 1 (c) maddesi uyarınca kayıttan düşürülebilir (bk. özellikle Tahsin Acar/Türkiye (ilk itirazlar) [BD], no. 26307/95, §§ 75‑77, AİHM 2003-VI).
Mahkeme, Sözleşmenin 6 § 1 maddesi kapsamında Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığıyla ilgili şikâyetlere ilişkin açık ve kapsamlı içtihadını ortaya koymuştur (bk., örneğin, Tanışma/Türkiye, no. 32219/05, 17 Kasım 2015).
Mahkeme, Hükümetin deklarasyonlarında yer alan ikrarların mahiyetinin yanı sıra benzer davalarda hükmedilen miktarlar ile uyumlu olan teklif edilen tazminat miktarını dikkate alarak, başvuruların incelenmesini haklı kılan bir gerekçe olmadığı kanaatindedir (37 § 1 (c) maddesi).
Mahkeme, 31 Temmuz 2018 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 7145 sayılı Kanunu kabul etmesine dikkat çekmek istemektedir. Bu yeni Kanunun 4, 17, 18 ve 19. maddeleri, dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon temelinde Mahkemenin davayı kayıttan düşürme kararının akabinde yerel mahkeme yargılamalarının yenilenmesi talebinde bulunma hakkını öngörmektedir. Mahkemenin içtihadına ve uygulamasına göre iç hukuk yargılamalarının yenilenmesi ileri sürülen ihlale etkili bir çözüm sağlamak için en uygun yoldur. Bu doğrultuda, Mahkemenin Sözleşme ve Protokolleri tarafından güvence altına alınan hakların ve özgürlüklerin korunmasındaki ikincil rolü dikkate alındığında, Sözleşmenin herhangi bir ihlalinin giderilmesinin öncelikli olarak ulusal makamların görevi olduğunu hatırlatılmaktadır.
Mahkeme ayrıca, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin 16 Nisan 2017 tarihi itibarıyla kaldırıldığını (bk. Baysal/Türkiye (k.k.), no, 29698/11, 22 Mayıs 2018) ve söz konusu yargılamaların Ankara İdare Mahkemesinde yenilenmesi talebinde bulunulabileceğini kaydetmektedir.
Yukarıdaki hususlar ışığında Mahkeme Sözleşme ve Protokollerinde tanımlanan insan haklarına saygının, başvuruların incelenmeye devam edilmesini gerektirmediği inancındadır (37 § 1 maddesinin son cümlesi).
Son olarak Mahkeme, Hükümetin kendi tek taraflı deklarasyonunun şartlarına uymaması hâlinde, başvuruların Sözleşme’nin 37 § 2 maddesi uyarınca tekrar kayda alınabileceğini vurgulamaktadır (Josipović/Türkiye (k.k.), no. 18369/07, 4 Mart 2008).
Yukarıdaki hususlar göz önüne alındığında, davaların kayıttan düşürülmesi uygun bulunmuştur.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Başvuruların birleştirilmesine;
Davalı Hükümetin deklarasyon koşullarını ve belirtilen taahhütlerin yerine getirilmesine ilişkin düzenlemeleri dikkate alarak;
Başvuruların, Sözleşme’nin 37 § 1 (c ) maddesi uyarınca kayıttan düşürülmesine karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş olup; 18 Haziran 2020 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Liv TigerstedtIvana Jelić
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı VekiliBaşkan
EK
Sözleşmenin 6. maddesi kapsamında ileri sürülen şikâyetlere konu başvuruların listesi
(Mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı)
No.
Başvuru no.
Başvuru tarihi
Başvuranın adı
Doğum tarihi
Hükümetin deklarasyonunun alındığı tarih
Başvuranın yorumlarının alındığı tarih
Her Başvuru Başına Hükmedilen Maddi ve Manevi Tazminat ve
Masraf ve Giderleri Karşılamak Üzere Ödenecek Miktarlar
(Avro halinde)[1]
45095/18
12.09.2018
Hikmet YALÇIN
01.04.1985
13.09.2019
25.11.2019
1.200
27066/19
02.05.2019
Taner AYKUT
03.04.1990
12.02.2020
18.02.2020
1.200
[1]Başvuranlara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmak üzere ödenecek miktar.
Full & Egal Universal Law Academy