Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-4-35 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 13-40/521-230
Karar Tarihi : 26.06.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Dr. Hakan BİLİR, Hale GÜNDÜZ, Kasım ŞENGÜL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Yapı Kredi Sigorta A.Ş. ve Yapı Kredi Emeklilik A.Ş.
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK,
Av. K. Korhan YILDIRIM, Av. Öznur İNANILIR
Çitlenbik Sok. No:12 Yıldız Mah. 34349 Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Yapı Kredi Bankası A.Ş. ile Yapı Kredi Emeklilik A.Ş. ve Yapı Kredi
Sigorta A.Ş. arasında akdedilen hayat ve hayat-dışı sigorta sözleşmelerine muafiyet
tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 08.05.2013 tarihinde giren başvuru üzerine
düzenlenen 21.06.2013 tarih ve 2013-4-35/MM sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Ön İnceleme raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; bildirim konusu sözleşmeye 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasında sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
(4) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı tanımı yapılmasına gerek görülmemiştir.
Öte yandan, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.2. Değerlendirme
(5) Bildirime konu “Hayat Sigortaları Acentelik Sözleşmesi” ve “Hayat Dışı Sigortaları Acentelik
Sözleşmesi” ile Yapı Kredi Bankası A.Ş. (YKB); Yapı Kredi Emeklilik A.Ş. (YKE) ve Yapı Kredi
Sigorta A.Ş. (YKS)’nin sunduğu hayat sigortası ve hayat dışı sigorta ürünlerinin ve bu ürünlere
yönelik hizmetlerin pazarlanması, promosyonu, dağıtımı ve satışı için acente olarak atanmıştır.
Bir diğer ifade ile YKE ve YKS, anlaşma ile söz konusu ürünlerin YKB’nin dağıtım ağı
aracılığıyla satışı için münhasır tedarikçisi konumuna gelecektir. Söz konusu acentelik
sözleşmeleri 15 yıl süreyle münhasırlık içeren bir banka sigortacılığı düzenlemesidir.
G.2.1. 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. Maddesi Açısından
Yapılan Değerlendirme
(6) YKB ile aynı ekonomik bütünlük içinde olan YKS ile YKE’nin, Allianz Hayat ve Emeklilik A.Ş.
(Allianz) tarafından devralınması nedeniyle, söz konusu sigorta şirketleri ile halen onların
acenteliğini yapan YKB arasında münhasır acentelik sözleşmesi yapılması ihtiyacı ortaya
çıkmıştır.
(7) Bildirime konu acentelik sözleşmelerinin konusu, YKB’nin acente olarak tayin edilmesi ve YKE
ile YKS’nin hayat sigortası ve hayat dışı sigorta ürünlerinin pazarlanması ve satımı ile ilgili
olarak acenteye teknik yardım ve destekte bulunmasından ibarettir. Sözleşmelerin 8. maddesi
YKB’nin yükümlülük ve sorumluluklarını düzenlemektedir. Bu yükümlülük ve sorumluluklar
yerleşik acentelik ve sigorta teamülleri çerçevesinde makul yükümlülük ve sorumluluklardır.
Tüm sigorta sözleşmelerinde hukuki ilişki sigorta şirketi ve sigortalı arasında olduğundan,
primler kanuna uygun olarak YKS ve YKE tarafından belirlenmektedir (Türk Ticaret Kanunu,
13-40/521-230
2/5
1430. madde). Ayrıca, acentenin müşterilere primler üzerinden indirim yapma, herhangi bir
tutarı iade etme veya bu tutardan feragat etme yetkisi de bulunmamaktadır. Dolayısıyla bildirime
konu acentelik sözleşmeleri ile YKB’nin acente olarak 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği’nin açıklanmasına Dair Kılavuz (Kılavuz) çerçevesinde açıklanan riskleri
üstlenmediği ve bağımsız davranmadığı anlaşılmaktadır.
(8) Buna göre, sözleşmeler ile YKB’nin üstlendiği edim YKS ve YKE tarafından üretimi ve
pazarlaması yapılan hayat sigortası ve bireysel emeklilik ürünlerinin müşterilere satışı ve sigorta
primlerinin tahsili ile sınırlı olup, ticari ve mali riskler YKS ve YKE tarafından üstlenilmektedir.
Dolayısıyla bildirime konu acentelik sözleşmelerinin, müvekkil hesabına aracılık ettiği ya da
akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak acenteye getirilen sınırlamalar bakımından, 4054 sayılı
Kanun'un 4. maddesi kapsamında bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
(9) Bununla birlikte, bildirim konusu acentelik sözleşmelerinde münhasırlık ve rekabet yasağı ile
ilgili çeşitli hükümler yer almaktadır. Bu hükümlere göre, YKS ve YKE, hayat ve hayat dışı
sigorta ürünlerinin YKB’nin dağıtım ağı vasıtasıyla pazarlanması, satışı ve dağıtımına ilişkin
münhasır bir hak elde etmektedir. Anılan acentelik sözleşmelerinin 5. maddesi ile YKB
sözleşmelerde belirtilen kapsam içerisinde, Türkiye’de münhasıran YKS ve YKE tarafından
tedarik edilen hayat ve hayat dışı sigorta ürünlerinin dağıtım ağı üzerinden pazarlanmasını,
tanıtımını ve satışını gerçekleştirmeyi ve bunun için gereken personeli ve diğer kaynakları temin
etmeyi taahhüt etmektedir. Acentelik sözleşmelerinin süresinin 15 yıl olduğu da dikkate
alındığında, söz konusu hüküm ile birlikte YKB’ye bu süre zarfında rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmiş olduğu görülmektedir. Anılan hükümlerin rekabeti kısıtlayıcı olması
nedeniyle, bildirime konu sözleşmelere menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
G.2.2. 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği Bakımından Yapılan Değerlendirme
(10) Taraflar arasındaki dikey ilişki nedeniyle bildirim konusu sözleşmeler öncelikle 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği açısından değerlendirilmiştir.
(11) Mezkur Tebliğ’in 5. maddesine göre alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan
rekabet etmeme yükümlülüklerine Tebliğ ile sağlanan muafiyet uygulanamamaktadır. Acentelik
sözleşmelerinin 5.1. ve 5.2. maddeleri, genel çerçeve olarak YKE ve YKS’nin sözleşme süresi
boyunca hayat ve hayat dışı sigorta ürünlerinin münhasır sağlayıcısı olacağı hususunu
düzenlemektedir. Ayrıca, Sözleşmede var olabilecek olası boşlukların önüne geçmek üzere
hüküm YKB’nin bağlı olduğu grubu da kapsamına almaktadır. (…TİCARİ SIR…)
(12) Öte yandan, Sözleşmelerin 3. maddelerinde anlaşmalar yukarıda belirtildiği şekilde, daha önce
feshedilmediği takdirde, 15 yıllık bir süre boyunca yürürlükte kalmak üzere akdedilmiştir.
Sözleşmede otomatik veya örtülü bir yenilenme mekanizması bulunmamaktadır. Taraflar 15
yıllık sürenin bitiminden 12 ay önce sözleşmelerin yenilenip yenilenmeyeceğini iyi niyet kuralları
çerçevesinde müzakere edeceklerdir. Bu tür bir yenileme tarafların karşılıklı rızasını
gerektirmektedir.
(13) Bu çerçevede acentelik sözleşmelerinin süresinin 15 yıl olması ve sözleşmeler ile alıcıya
rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmiş olduğu dikkate alındığında, bildirim konusu
sözleşmelerin grup muafiyet hükümlerinden faydalanamayacağı anlaşılmaktadır.
G.2.3. Kanun’un 5. Maddesi Bakımından Yapılan Değerlendirme
(14) Daha önce de değinildiği üzere acentelik sözleşmeleri ile YKB’nin 15 yıl süreyle başka sigorta
şirketlerinin acenteliğini yapması engellenmektedir. Diğer bir deyişle YKB’nin farklı sigorta
şirketlerine sunabileceği hizmetler ilgili sözleşmeler ile sınırlandırılmaktadır. Öte yandan YKB’ye
getirilen rekabet yasağı sınırlı bir yasak olup, sözleşmelerin 5.4, 13.2, 13.3 bölümleri ile 4
numaralı eki uyarınca, YKS’nin ve YKE’nin münhasırlık hakları stratejik olmayan ürünlerde
geçerli değildir.
13-40/521-230
3/5
(15) Herhangi bir rekabet kısıtlamasına bireysel muafiyet tanınması için aşağıda yer verilen iki
olumlu iki olumsuz koşulun birlikte sağlanması gerekmektedir. Aşağıda bildirim konusu acentelik
sözleşmesine yönelik yapılan bireysel muafiyet değerlendirilmesine yer verilmiştir.
- Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin
ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması
(16) Sigortacılık hizmetlerinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren bankalar sıklıkla dağıtım
kanalında acente olarak yer almaktadır. Banka sigortacılığı olarak adlandırılan banka ve sigorta
şirketleri arasındaki bu tür yakın ilişkiler ölçek ve kapsam ekonomisine imkan sağladığı gibi her
iki tarafın da diğerinin müşteri tabanına erişimini sağlaması, çapraz satış olanakları, diğer tarafın
üstün marka imajından fayda elde edilmesi ve dağıtım açısından ileriye doğru dikey bütünleşme
gibi kazanımlara neden olmaktadır.
(17) Bildirim konusu münhasır acentelik sözleşmeleri ile tek bir sigorta şirketinin ürünlerine
odaklanılarak, o konuda daha fazla teknolojik ve kurumsal yatırım yapılmasının sağlanacağı,
bunun da nihai olarak tüketicilere sağlanan hizmetlerin iyileştirilmesine yol açacağı
anlaşılmaktadır.
(18) Bu itibarla inceleme konusu sözleşmelerin, Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinde düzenlenen koşulu sağladığı değerlendirilmektedir.
- Tüketicinin bundan yarar sağlaması
(19) Dosya konusu olayda, sigorta ürünlerinin doğası gereği, uzun süreli münhasırlık hükmünün
faydaları tüketiciye geçecektir. Sigorta ürün ve hizmetlerinin doğrudan tüketicilere sunulması
nedeniyle tüm tüketiciler uzun süreli münhasırlıktan doğan etkinliklerden faydalanacaktır.
Tedarik zinciri içerisinde arada olumlu etkilerin tüketiciye yansımasını azaltabilecek başka
katmanlar bulunmamaktadır. YKB ve YKS/YKE daha ucuz ve daha kaliteli ürün ve servisler
sunarak faydaları doğrudan tüketiciye yansıtılabilecektir.
(20) Bu itibarla inceleme konusu sözleşmelerde, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendinde yer alan koşulun da sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır.
- İlgili pazarın önemli bir bölümde rekabetin ortadan kalkmaması
(21) YKS, YKE ve aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan Allianz’ın her biri sigorta pazarının
birçok branşında faaliyet göstermektedir.
(22) Dosya mevcudu bilgilere göre, pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin son üç yıla ait pazar
paylarına bakıldığında, sigorta sektörünün bir bütün olarak ele alınması durumunda, YKS ve
YKE’nin devralmasını takiben Allianz’ın pazar payının yaklaşık olarak %14’e ulaştığı
görülmektedir.
(23) Öte yandan, hayat sigortası branşına yönelik pazar paylarına bakıldığında, YKB aracılığı ile
dağıtımı yapılacak YKE’nin hayat sigortaları bir bütün olarak ele alındığında pazar payı yaklaşık
olarak %8’dir. Bildirim Formu’na göre, YKE’nin hayat sigortalarının bir alt branşı olarak kabul
edilebilecek bireysel emeklilik alanında ise pazar payı 2010 yılında %15,47, 2011 yılında %16,1
ve 2012 yılında %17,05 olarak gerçekleşmiştir. Aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan
Allianz’ın bireysel emeklilik alanında pazar payı 2010 yılında %4,45, 2011 yılında %3,81 ve
2012 yılında %3,45 olarak gerçekleşmiştir.
(24) Hayat dışı sigorta alanında ise, YKB aracılığı ile dağıtımı yapılacak YKS’nin pazar payı yaklaşık
olarak %7’dir. 2012 verilerine göre, sağlık hariç olmak üzere diğer alanlarda YKS’nin pazar
paylarının %10’un altında kaldığı görülmektedir. Bu durumun tek istisnası olan sağlık branşında
ise YKS’nin pazar payı %23’e yaklaşmaktadır.
(25) Buna göre YKE ve YKS’nin, hayat sigortalarının alt branşı olan bireysel emeklilik alanı ve hayat
dışı sigortaların alt branşı olan sağlık alanı dışında %10’nu geçen pazar payı bulunmamaktadır.
13-40/521-230
4/5
(26) Bildirim konusu kapsamında, tüm satış kanallarının pazar paylarına bakıldığında, hayat dışı
branşında acentelerin, hayat branşında ise bankaların dağıtım kanalı olarak öne çıktığı
görülmektedir. Bankalar hayat branşında yaklaşık %77 paya sahipken bu oran hayat dışı branşı
için yalnızca %14 olarak gerçekleşmektedir.
(27) Hayat ve hayat dışı sigortalar için hangi dağıtım kanalının öne çıktığının görülmesini takiben,
sözleşme tarafları ile aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan Allianz’ın sigortacılık faaliyetleri
bakımından hangi dağıtım kanalının öne çıktığı incelenmiş ve bankaların YKE bakımından ilk
sırada yer aldığı tespit edilmiştir. YKS için öne çıkan dağıtım kanalı ise acenteliktir.
(28) Konu hakkında daha doğru bir saptama yapılabilmesi bakımından YKB’nin banka sigortacılığı
alanındaki pazar payına bakılmıştır. Buna göre, bankaların payının sınırlı olduğu hayat dışı
sigortalarında bir dağıtım kanalı olarak YKB’nin payı ancak %1,7 iken bu oran bankaların
domine ettiği hayat sigortaları alanında %6,7’ye yükselmektedir. Görüldüğü üzere YKB’nin her
iki alandaki pazar payı, kapama etkisi nedeniyle pazara girişleri engellemekten uzaktır.
(29) Ayrıca, YKB’nin bankacılık sektöründeki pazar payı 2013 yılının ilk çeyreğinde, mevduatlar,
aktifler, krediler ve alacaklar yönünden, %10,3 ile %11 arasındadır.
(30) Yukarıda yer verilen bilgilerden yola çıkarak, özellikle hayat sigortacılığı bakımından bankaların
önemli bir ağırlığı olmakla birlikte, hem YKB’nin hem de YKS ve YKE’nin ilgili alanlardaki
paylarının düşük olduğu; dolayısıyla öte yandan, bankacılık sektöründe rekabetin mevcudiyeti
nedeniyle, acentelik sözleşmelerinin dağıtım kanalındaki rekabeti sınırlayıcı bir etkiye yol
açmayacağı neticesine varılmıştır.
(31) Ayrıca, acentelik sözleşmelerinde yer verilen “münhasır olmayan müşteri istisnası”, “stratejik
olmayan ürün istisnası” ve “yeni ürün istisnası” konu başlıkları münhasırlığın kapsamını
daraltmaktadır.
(32) Öte yandan, kredilerle ilgili sigortalarda acentelerin tüketicinin seçim özgürlüğünü engellemesi
yasaktır1. Kredi teminatlarının sigortalanması söz konusu olduğunda tüketicilerin seçim hakkı
bulunmaktadır. Bu çerçevede tüketici dilerse YKB’nin çalıştığı sigorta şirketi ile dilerse diğer bir
sigorta şirketi ile çalışmakta serbesttir. Ayrıca kredi piyasasında da hakim durumda bulunan bir
teşebbüs olmadığı için herhangi bir bankadan kredi alamayan bir tüketicinin, diğer bir bankaya
geçmesinin önünde ciddi bir engel bulunmamaktadır.
(33) Son olarak benzer nitelikli dikey anlaşmalar nedeniyle ilgili pazarın üçüncü taraflara
kapatılmasına yönelik etkinin değerlendirilmesine ihtiyaç bulunmaktadır. Daha önce değinildiği
üzere hayat sigortalarının yaklaşık %77’sinin banka kanalı ile dağıtılmış olması banka
sigortacılığının paralel ağlarla kapatılması konusunu gündeme getirmektedir.
(34) Bu çerçevede, ilgili pazara girişler ve ilgili pazardaki rekabet, birbiriyle rekabet halindeki
sağlayıcılar veya alıcılar tarafından uygulanan benzer nitelikteki dikey anlaşmaların oluşturduğu
paralel ağlar tarafından önemli ölçüde engellenmekte ise Kanun’un 5. maddesindeki muafiyet
şartlarının gerçekleşmesi mümkün değildir. Bu durumda şartların değişmesi nedeniyle
muafiyetin her zaman için geri alınabilmesi mümkündür.
(35) Sonuç olarak bildirime konu sözleşmeler ile ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin
ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun sağlandığı değerlendirmesine ulaşılmıştır.
1 17 Ocak 2009 tarih ve 27113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bireysel Kredilerle Bağlantılı Sigortalar
Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin “İyiniyet” başlıklı 10. maddesine göre zorunlu veya ihtiyari sigortalarda, kredi kullanan kişinin
sigorta şirketini seçme hakkı sınırlandırılamaz. Sigorta sözleşmesine veya kredi sözleşmesine sigortanın belirli bir sigorta
şirketine yaptırılmasına ilişkin konan her türlü şart hükümsüzdür.
13-40/521-230
5/5
- Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla
sınırlanmaması
(36) Bildirim konusu sözleşmeler ile YKB’ye getirilen 15 yıllık sözleşme süreci boyunca geçerli
olacak rekabet yasağının yaratacağı muhtemel rekabet karşıtı etkiler, pazarın rakip sigorta
şirketlerine kapatılması ve/veya marka içi rekabetin ortadan kalkmasıdır. Rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresi arttıkça daha büyük ölçüde bir pazar kapatma etkisi doğacaktır. Dikey
anlaşmalarda, hakim durumda olmayan teşebbüsler arasında bir ila beş yıl arasında getirilen
rekabet yasakları piyasadaki rekabet düzeyinde yarattıkları olumsuz etkileri dengeleyecek
olumlu etkilerin varlığı durumunda makul kabul edilirken, beş yıldan uzun süreli rekabet etmeme
yükümlülükleri ise çoğu yatırım türü açısından iddia edilen etkinlikleri gerçekleştirmek için
zorunlu veya yaratılan pazar kapatma etkisini telafi etmeye yetecek düzeyde kabul
edilmemektedir. Bununla birlikte, sağlayıcı tarafından alıcıya özgü olarak yapılan yatırımların
-sağlayıcının başka alıcılar için kullanamayacağı teçhizata veya eğitime yatırım yapması v.b.-
korunması için rekabet yasağı getirilmesi halinde yatırımların geri dönüşünü sağlamaya yetecek
kadar süre için, franchise anlaşmalarında olduğu gibi alıcı ve sağlayıcı arasında önemli bir
know-how transferinin söz konusu olduğu durumlarda da anlaşmanın süresi boyunca rekabet
yasağı getirilmesi dikey anlaşmanın yaratacağı etkinlikler bakımından makul
karşılanabilmektedir.
(37) Bu kapsamda mevcut dosya bakımından, olası piyasa kapaması etkisinin piyasa yapısı ve
tarafların pazar payı dikkate alındığında göz ardı edilebilecek seviyede olduğu, söz konusu
pazar payları nedeniyle, marka içi rekabetteki sınırlamaların piyasadaki rekabet seviyesi
üzerinde önemli bir etki yaratmayacağı, zaten halihazırda YKB’nin YKE ve YKS’nin acentesi
olarak hizmet verdiği dikkate alındığında, 15 yıllık münhasırlık döneminin YKB’nin YKS ve YKE
ile olan acentelik sözleşmesinden yeterli miktarda getiri sağlaması için gerekli olduğunu
söylemek mümkündür. Ayrıca, ilgili pazarlarda markalar arası rekabetin önemli düzeyde
bulunduğu, göreli yoğunlaşmanın düşük olduğu ve YKB’nin banka sigortacılığı hizmetlerindeki
pazar payının da düşük seviyelerde olduğu göz önünde bulundurularak, sözleşmelerde yer
verilen 15 yıllık rekabet etmeme yükümlülüğünün makul olduğu kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(38) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Yapı Kredi Bankası A.Ş. ile Yapı Kredi
Emeklilik A.Ş. ve Yapı Kredi Sigorta A.Ş. arasında 08.04.2013 tarihinde akdedilen Hayat ve
Hayat Dışı Sigortaları Acentelik Sözleşmeleri’ne, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy