MAHKEMESİ: GAZİANTEP BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 16. HUKUK DAİRESİ
İLK DERECE MAHKEMESİ: HALFETİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ
Taraflar arasında görülen tescil davası sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiş, davalı Hazine temsilcisi ile ... vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesinin 16. Hukuk Dairesince, istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine ilişkin olarak verilen karar, davalı Hazine temsilcisi tarafından yasal süresi içerisinde temyiz edilmiş olmakla, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı ... dava dilekçesinde özetle; dava dilekçesine ekli krokide (A) harfi ile gösterilen taşınmaz bölümünün, öncesinde babası tarafından 1983 yılına kadar, 30 yıl boyunca arpa, buğday ekilmek suretiyle malik sıfatıyla zilyet edildiğini, 1983 yılında ise taşınmaza yine babası tarafından yaklaşık 500 adet antepfıstığı fidanı dikildiğini, daha sonra babasının taşınmazı kendisine hibe ettiğini ve bundan sonra da taşınmazın kendisi tarafından kullanılmaya devam edildiğini, taşınmaz üzerine babası tarafından dikilen ağaçların halihazırda 30 yaşını aşkın olduğunu, kendisi tarafından dikilen ağaçların yaşının ise 10-15 yaş civarında bulunduğunu ileri sürerek, taşınmazın adına tesciline karar verilmesini istemiştir.
II. CEVAP
1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; tescil davalarında davacı tarafça mutlak surette imar-ihya hukuki sebebine dayanılması gerekirken davacı tarafından yalnızca zilyetlik hukuki sebebine dayanıldığını beyan ederek, Mahkemece hava fotoğrafı incelemesi yapıldıktan ve diğer deliller toplandıktan sonra davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
2. Davalı Hazine temsilcisi davaya cevap vermemiş, 11/10/2017 günlü celsede ise aleyhe olan hususları kabul etmediklerini beyan etmiştir.
3. Davalı ... davaya cevap vermemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
Halfeti Asliye Hukuk Mahkemesinin 21/03/2018 tarih, 2016/360 Esas, 2018/223 Karar sayılı kararıyla; dava konusu taşınmazın özel mülkiyete konu yerlerden olduğu, taşınmazda 1985 yılı itibariyle başlayan imar-ihya işleminin 1990 yılı itibariyle bitirildiği, taşınmazın dava tarihinden geriye doğru 26 yıldan fazla süredir davacı tarafından kullanıldığı, 3402 sayılı Yasanın 14. ve 17. maddelerinde düzenlenen koşulların davacı lehine gerçekleştiği gerekçesiyle, davanın kabulüne, teknik bilirkişi İhsan Zengin ve harita mühendisi bilirkişi Rıdvan Karatoprak tarafından hazırlanan 10/05/2017 havale tarihli bilirkişi raporunda (A) harfi ile gösterilen 23.274,93 metrekarelik taşınmaz bölümünün fıstıklık vasfı ile davacı ... adına kayıt ve tesciline karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
1. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı süresi içerisinde davalı Hazine temsilcisi ile ... vekili tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur.
2. İstinaf Nedenleri
2.1. Davalı Hazine temsilcisi temyiz dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerden olduğunu, bu gibi yerlerin yoğun emek sarfedilmek suretiyle imar-ihya edilmesi gerektiğini ancak bu şartın davacı tarafından yerine getirilip getirilmediği hususun Mahkemece yeterince irdelenmediğini, taşınmaza ağaç dikilmesinin imar-ihya olarak kabul edilemeyeceğini, ayrıca davanın 10 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını beyan ederek, istinaf talebinin kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
2.2. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; Mahkemece verilen kararın hukuka aykırı olduğunu, Mahkemece yapılan araştırma ve incelemenin Yargıtay’ın tescil davalarında izlenmesi gereken yola ilişkin yerleşik içtihatlarına uygun olmadığını, davacı lehine imar-ihya yoluyla taşınmaz kazanma koşullarının oluşmadığını beyan ederek, istinaf talebinin kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
3. Gerekçe ve Sonuç
Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesinin 07/02/2020 tarihli ve 2019/341 Esas, 2020/133 Karar sayılı kararıyla; tüm dosya kapsamına göre, mera ve ormanla bir ilgisi bulunmayan, herhangi bir imar planı kapsamında da kalmayan dava konusu taşınmazın, davacı tarafından imar ihyası tamamlandıktan sonra, önceleri hububat tarımı yapılmak daha sonra ise antepfıstığı ve bağ omcaları dikilmek suretiyle 20 yılı aşkın bir süredir malik sıfatıyla, nizasız, fasılasız ve eklemeli zilyetlikle tasarruf edildiği, taşınmaz üzerinde yaşları 8-35 arasında değişen antepfıstığı ağaçları ile 10-12 yaşlarında bağ omcalarının bulunduğu, sonuç olarak imar ihya ve zilyetlikle iktisaba ilişkin yasal koşulların davacı lehine gerçekleştiği, bu nedenlerle istinaf gerekçelerinin yerinde olmadığı anlaşıldığından, davalı Hazine ve Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi'nin istinaf başvurularının esastan ayrı ayrı reddine karar vermek gerektiği; kamu düzeni bakımından yapılan incelemede ise, tescil davalarında dava değerinin taşınmazın zemin değeri olduğu, ancak ilk derece mahkemesince, dava değeri olarak taşınmazın zemin değeri ile birlikte üzerindeki muhdesatların değerinin toplamı dava değeri olarak kabul edilerek harç hesabının yapıldığı ve sonuç olarak 36.384,30 TL harca hükmedildiği, oysa taşınmazın ziraat bilirkişi raporuna göre zemin değerinin 124.695,44 TL olduğu ve bu değerin dava değeri olarak kabul edilmesi gerektiği, buna göre karar ilam harcının 8.517,95 TL olmasına rağmen davacıdan tamamlama harcı ile birlikte toplam 9.181,46 TL harç tahsil edildiği, bu haliyle ilk derece mahkemesi tarafından fazla harca hükmedildiği anlaşıldığından, HMK'nın 353/1-b.2. maddesi gereğince, alınması gereken harca ilişkin hükmün düzeltilmesi suretiyle yeniden esas hakkında hüküm vermek gerektiği gerekçesiyle;
Davalı Hazine ve Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi'nin istinaf başvurularının, HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan ayrı ayrı reddine,
Kamu düzeni bakımından yapılan incelemede ise; Halfeti Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2016/360 Esas, 2018/223 Karar sayılı kararının HMK'nın 353/1-b.2. maddesi gereğince, (alınması gereken harca ilişkin hükmün düzeltilmesi suretiyle) düzeltilerek aşağıdaki şekilde yeniden esas hakkında karar verilmesine,
Davanın kabulüne, Şanlıurfa ili, Halfeti ilçesi, Sütveren Mahallesinde bulunan, teknik bilirkişi İhsan Zengin ve harita mühendisi bilirkişi Rıdvan Karatoprak tarafından hazırlanan 10/05/2017 havale tarihli bilirkişi raporunda (A) harfi ile gösterilen toplam 23.274,93 metrekarelik taşınmaz bölümünün fıstıklık vasfı ile davacı ... adına kayıt ve tesciline,
Karara, 10/05/2017 havale tarihli teknik bilirkişi ve harita mühendisi bilirkişisi raporunun eklenilmesine,
Yargılama giderlerinin davanın niteliği itibariyle davacı üzerinde bırakılmasına,
Alınması gerekli 8.517,95.-TL karar ve ilam harcının mahsubu ile fazla alınan 663,51.-TL'nin talep halinde davacıya iadesine,
Kullanılmayan gider avansının kararın kesinleşmesi ile talep halinde yatırana iadesine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
1. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin kararına karşı süresi içerisinde davalı Hazine temsilcisi tarafından temyiz talebinde bulunulmuştur.
2. Temyiz Nedenleri
Davalı Hazine temsilcisi temyiz dilekçesinde özetle; (IV/2.1.) numaralı paragrafta belirtilen istinaf dilekçesinde yazılı sebepleri tekrarla, re’sen göz önünde bulundurulacak sebepler de dikkate alınarak, hükmün bozulmasına karar verilmesinini istemiştir.
3. Gerekçe
3.1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava; Türk Medeni Kanunu’nun 713/1, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 14. ve 17. maddelerine dayalı olarak açılan tescil istemine ilişkindir.
3.2. İlgili Hukuk
3.2.1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 713/1. maddesi şöyledir.
“Tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız olarak yirmi yıl süreyle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir.”
3.2.2. 3402 Sayılı Kadastro Kanunu’nun 14/1. maddesi şöyledir.
“Tapuda kayıtlı olmayan ve aynı çalışma alanı içinde bulunan ve toplam yüzölçümü sulu toprakta 40, kuru toprakta 100 dönüme kadar olan (40 ve 100 dönüm dahil) bir veya birden fazla taşınmaz mal, çekişmesiz ve aralıksız en az yirmi yıldan beri malik sıfatıyla zilyetliğini belgelerle veya bilirkişi veyahut tanık beyanlarıyla ispat eden zilyedi adına tespit edilir.”
3.2.3. 3402 Sayılı Kadastro Kanunu’nun 17. maddesi şöyledir.
“Orman sayılmayan Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve kamu hizmetine tahsis edilmeyen araziden, masraf ve emek sarfı ile imar ve ihya edilerek tarıma elverişli hale getirilen taşınmaz mallar 14 üncü maddedeki şartlar mevcut ise imar ve ihya edenler veya halefleri adına, aksi takdirde hazine adına tespit edilir.
İl, ilçe ve kasabaların imar planının kapsadığı alanlarda kalan taşınmaz mallarda bu hüküm uygulanmaz.”
3.3. Değerlendirme
Dosya içeriğine, toplanan delillerle, yasaya uygun gerektirici nedenlere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına, kararın (IV./3.) numaralı paragrafında yer verilen Bölge Adliye Mahkemesi’nin, kararında dayandığı yasal ve hukuksal gerekçelere göre, yazılı şekilde karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır.
VI. SONUÇ
Açıklanan nedenlerle; davalı Hazine temsilcisinin temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA, 492 Sayılı Harçlar Kanunu'nun değişik 13. maddesinin j. bendi gereğince davalı Hazineden harç alınmasına yer olmadığına, 28/04/2022 tarihinde kesin olmak üzere oyçokluğuyla karar verildi.
- MUHALEFET ŞERHİ -
Dava, Türk Medeni Kanunu’nun 713/1.maddesi gereğince açılmış zilyetlikten tescil davasıdır.
Mahkemece davacı lehine hüküm kurulmuş, ne var ki yargılama giderleri ve bunlardan olan karar ve ilam harcının davacıdan alınmasına karar verilmiştir.
Yargılama giderleri taraflarca temyize getirilmemiştir.
Sayın çoğunluk ile aramızda oluşan uyuşmazlık; temyize getirilmemekle birlikte, resen nazara alınması gereken karar ve ilam harcının davacıdan alınıp alınamayacağı, buradan hareketle davacı tarafından peşin yatırılan harcın iadesinin mümkün olup olmadığı noktasında düğümlenmektedir.
Öncelikle çözümlenmesi gereken husus; temyiz konusu yapılan karar ve ilam harcının davalıdan alınıp alınamayacağı, yargılama giderlerinden kimin sorumlu olacağı hususudur. Bilindiği üzere, yargı harçları Harçlar Kanunu’nda düzenlenmiş, kamu düzeninden olması nedeniyle resen uygulanacağı kabul edilmiştir. Bu nedenle resen ele alınabileceği hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Harçlardan kimin sorumlu olacağına gelince, yargılama giderleri, usulü bir konu olmakla, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda ayrıntısıyla düzenlenmiştir. Aynı Yasanın 323.maddesi harçları yargılama giderlerinden sayarken 326/1.maddesi de açıkça “ Kanunda yazılı haller dışında, yargılama giderlerinin, aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir.” demek suretiyle yargılama giderleri ve bunlardan olan yargı harçlarından kimin sorumlu olacağını tereddüte yer vermeyecek şekilde düzenlemiştir.
Türk Medeni Kanunu’nun 1. maddesi ise “ Kanun, sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanır.
Kanunda uygulanabilir bir hüküm yoksa, hakim, örf ve adet hukukuna göre, bu da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir.
Hakim, karar verirken bilimsel görüşlerden ve yargı kararlarından yararlanır.” demek suretiyle, hakimin karar verirken hangi sıralamayı izleyeceği konusunda kural getirmiştir.
Tarafların yargı önünde eşitliği ilkesini düzenleyen Anayasanın 36. maddesi ise “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz” şeklinde düzenlenmiştir.
Somut olaya geldiğimizde, zilyetlikten tescil davasında, davacı vatandaş, davalı ise Hazine ve Belediyedir. Davalının Hazine veya kamu kurumu olması, Anayasa ile teminat altına alınan “yargı önünde eşitlik ilkesi”nin bozulmasını, Hazine veya kamu kurumu lehine davranılmasını haklı kılmayacaktır. Zira genel ilke yukarıda da belirtildiği üzere yargılama giderlerinin davayı kaybedenden alınmasıdır. Prof. Dr.Baki Kuru da (Hukuk Muhakemeleri Usulü 6 baskı 5.cilt 5339.sayfada açıkladığı üzere) bu görüştedir.
Bilindiği üzere Hazine, Harçlar Kanunu'nun 13/j maddesi ile yargı harçlarından muaf tutulmuştur. Davalı ... ise harçlardan muaf değildir. Böyle bir durumda, yani davalının haçtan muaf olması ve davanın da davacı lehine sonuçlanması halinde karar ve ilam harcı mutlaka alınacak mıdır? Alınacaksa kimden alınmalıdır? Yasa koyucu tereddüte yer vermeyecek şekilde yargılama giderlerinden kimin sorumlu olduğunu düzenlemiştir. Yine yasa koyucu genel ilke gereğince yargılama giderlerinden sorumlu olan tarafı harçtan muaf tutmuş ise, bu husus harcın diğer taraftan alınacağı şeklinde yorumlanamaz. Ancak bakiye karar ve ilam harcının davalıdan hiç alınmayacağı gibi, davacı tarafından peşin yatırılan karar ve ilam harcının da iade edileceği şeklinde yorumlanıp uygulanmalıdır. Nitekim yine Hazinenin davalı olduğu tapu iptal – tescil davalarında da uygulama bu şekildedir. Hazine aleyhine açılan tapu iptal – tescil davasında Hazinenin harçtan muaf olması gerekçesiyle karar ve ilam harcı alınmazken (doğrusu budur) yalnız tescil davasında harçtan davacının sorumlu tutulmasının hiçbir yasal dayanağı yoktur. Yasa koyucu dileseydi Kadastro Kanunu'nun 36/A maddesinde olduğu gibi, bu hususta da genel uygulamadan ayrıldığını belirterek bir düzenleme yapabilirdi.
Sayın çoğunluğun görüşünün dayanağını yerleşmiş Yargıtay içtihatları oluşturmaktadır. Gerçekten de kabul etmek gerekir ki Yargıtay uzun yıllar tescil davalarında yargılama giderlerini davacı üzerinde bırakmış, bunlardan olan yargı harçlarını da davacıya yüklemiştir. Ne var ki, hiçbir Yargıtay kararında yasal bir dayanak gösterilmemiş, davalının “ yasal hasım” olması gerekçe yapılmıştır. Yukarıda da belirtildiği üzere bir olaya hukukun uygulanmasında yargı kararları en son sırada gelmektedir.
Çözümlenmesi gereken bir başka husus ise “yasal hasım” ın ne olduğu ve yasal hasım olunmasının davalıya nasıl bir üstünlük sağladığı konularıdır. Yine bilindiği üzere, bazen gerçekte hasım olmamasına rağmen özellikle mahkemelerin kararlarının denetime açılabilmesi, birileri tarafından kanun yoluna getirilebilmesi için Hazinenin taraf gösterilmesi veya temsilcisi bulunmayan mal varlığına kayyım atanması ve davanın kayyım huzurunda görülerek bu mahsurların ortadan kaldırılması yoluna gidilmiştir. Ne var ki böyle de olsa davada, davalı olarak yer almışsa, sıfatı ne olursa olsun artık davalıdır. Hal böyle olunca da her açıdan yargı önünde eşitlik ilkesi gereğince davalının davacıdan, Hazinenin de vatandaştan bir üstünlüğü yoktur. Sayın çoğunluk gibi düşünen hukukçular, davacının davasının kabulü halinde, davalının yasal hasım olması nedeniyle yargılama giderlerini davacı üzerinde bırakırken, davanın reddi halinde de davalı yasal hasım lehine vekalet ücreti başta olmak üzere yargılama giderlerine hükmederek açıkça “yargı önünde eşitlik” ilkesini ihlal etmektedirler.
TMK'nın 713/3.maddesinde tescil davasının Hazineye ve ilgili kamu tüzel kişilerine veya varsa tapu maliki gözüken kişinin mirasçılarına karşı açılacağı belirtilmiştir. Yargıtay uygulamalarında taşınmaz tapusuz ise dava, tescil davası, tapulu ise tapu iptal tescil davası olarak nitelendirilmekte, tapu iptal tescil davalarında yargılama giderleri yasaya uygun olarak haksız çıkan taraftan alınırken tescil davasında davacı üzerinde bırakılmaktadır. Aynı yasa maddesinin aynı fıkrasında düzenlenen davalılar arasında yargılama giderleri açısından ayrı uygulama yapılması da doğru değildir. Davalının kim olacağının yasada gösterilmiş olması, bu davalının yargılama giderlerinden muaf olacağı şeklinde yorumlanamaz. Yasa Koyucu genel kurala istisna getirmek isteseydi Kadastro Kanunu'nun 36/A maddesinde ve 6292 sayılı Yasanın 9.maddesinde olduğu gibi açık düzenleme getirirdi.
Yine sayın çoğunluk ve onlar gibi düşünen hukukçular “tescil davalarında davacı zaten karşılıksız olarak taşınmaz edinmekte, hiç olmazsa yargılama giderlerini ödesinler” tarzında bir yaklaşımla gerekçe oluşturmaktadırlar. Eğer mahkeme davacının taşınmazı hak etmediğini düşünüyorsa hiç şüphesiz davayı reddetmelidir. Hem davayı kabul edip, hem de yargılama giderlerini davacı üzerinde bırakmak apaçık bir çelişkidir ve yasaya açıkça aykırıdır.
Sayın çoğunluğun kendi içinde düştüğü bir başka çelişki ise; sayın çoğunluk, davalının yasal hasım olması nedeniyle yargılama giderleri ve bunlardan olan harcın İlk Derece Mahkemesince davacıdan alınmasının doğru olduğunu düşündüğüne göre, davalı Hazine tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine, istinaf talebi reddedildiğinde de davacıdan istinaf ret harcının, bunun devamında da yine Hazinenin temyiz başvurusu reddedilerek kararın onanması halinde de davacıdan onama harcının alınmasına karar vermelidir. Zira davalı Hazine yasal hasımdır ve davalı harçtan muaftır, o halde davalıdan alınamayan yargı harçları davacıdan alınmalıdır. Böyle bir uygulamayı ve düşünce tarzını kabul etmek mümkün değildir. Ayrıca yargılama giderleri bir bütündür. Davanın açılmasından kesinleşmesine kadar aynı yasal düzenlemelere tabidir. İlk derece mahkemesinde alınmayan yargılama gideri aynı gerekçeyle istinaf ve temyiz kanun yollarında da alınmamalı veya alınmalıdır. Bir dava ilk derece mahkemesinde hangi hükümlere tabiyse kanun yollarında da aynı hükme tabidir.
Açıklanan bu nedenlerle, davanın kabul edilmiş olduğu gözetilerek, tarafların temyiz sebepleri de nazara alınmak suretiyle davalı Hazinenin harçlardan muaf olması, davalı Belediyenin ise harçlardan muaf olmaması, harcın davacıdan alınmasının doğru olmaması ve bu yanlışlığın düzeltilmesinin yeniden yargılama yapılmasını gerektirmemesi nedeniyle, İlk Derece Mahkemesinin kararının hüküm fıkrasından harcın davacıdan alınmasına ilişkin kısmın çıkarılarak yerine, davalı Hazine harçtan muaf olduğundan davacının yatırdığı peşin harcın kendisine iadesine cümlesi yazılmak suretiyle hükmün düzeltilerek onanması düşüncesinde olduğumdan sayın çoğunluğun onama görüşüne katılmıyorum.