(506 S. K. m. 26) (818 S. K. m. 45, 46)
Dava: Davacı, meslek hastalığı sonucu malül kalan sigortalı işçi için yapılan harcamalar üzerine uğranılan kurum zararının rücuan ödetilmesini istemiştir.
Mahkeme, ilamında belirtildiği şekilde isteği hüküm altına almıştır.
Hükmün, taraflar avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi Süleyman Caner tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
Davada çözümlenmesi gereken hukuksal sorun, maden ocağında çalışmakta iken, meslek hastalığına yakaanmak suretiyle sürekli iş göremez duruma düşen sigortalıya veya ölümü halinde hak sahiplerine kurumca gelir bağlanıp, bağlanan gelirin peşin değerinin rücuan kusurlu işverenden tahsiline karar verilmesi için açılan davada tazminat hesabının (=tavan hesabının) hangi ilkeler çerçevesinde yapılması gerektiği noktasında toplanmaktadır.
Bilindiği gibi davanın yasal dayanağı Sosyal Sigortalar Kurumu'nun 26. maddesidir. Anılan maddenin birinci fıkrasına göre, hükmedilecek rücu alacağı, sigortalının veya hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği miktarla sınırlı olup bu miktarı geçemez. Yapılan bu işleme, uygulamada "tavan kontrolü" denmektedir.
Tavan hesabı yapılırken dikkate alınması gereken birinci sorun, sigortalı veya hak sahipleri işveren aleyhine tazminat davası açmış olsaydı ne miktar tazminata hak kazanacakları meselesidir. Kuşkusuz tazminat miktarının hesabı için dosya bilirkişiye gönderilmeden önce, iddia ve savunma çerçevesinde tarafların gösterecekleri tüm deliller toplanıp incelenerek, kusur durumu belirlenecek hakimin, resen yapması gereken bir araştırma varsa bu araştırma da gerçekleştirilerek dosya hesap incelemesine hazır duruma getirildikten sonra bilirkişiye tevdi edilecektir. Tazminat hesabı, geleneksel tazminat hukukuna ait ilkeler çerçevesinde yapılacaktır. Örneğin ölüm olayında, hak sahiplerinin destekten yoksun kaldıkları mitar, sigortalı cismani zarara uğramış ise meslekte kazanma güç kaybının karşılığı olan miktar hesab edilecektir. Ölüm halinde Borçlar Kanunu'nun 45. cismani zarar halinde ie 46. maddesi üzerinde önemle durulması gerektiği gözardı edilmemeli, işverenin sorumluluğunun Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 26. maddesi hükümlerine göre, kusur sorumluluğuna dayandığı gerçeği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Maden ocaklarında çalışan sigortalıların bir kısmının münavebeli, bir kısmının ise sürekli çalıştıkları bilinmektedr. Aktif çalışma döneminin hesabı bakımından münavebeli çalışanlarla sürekli çalışanların tazminat hesapları birbirinden farklıdır. Gerçek belli iken varsayıma gidilemeyeceğinden sürekli çalışanların tazminat hesabı 360 gün üzerinden yapılacak, ileride münavebeli çalışacağına dair açık bir saptama yoksa, örneğin muayyen bir süre geçtikten sonra münavebeli çalışacağı varsayılarak tam yıl üzerinden hesap yapılması gerektiği ilkesinden sapılmayacaktır.
Münavebeli çalışanlara ait hesap yöntemine gelince, öncelikle münvebeli çalışma süreleri hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde incelenip belirlenecek; genelde sigortalılar, 180 gün fiilen çalışmakta, yılın geri kalan 180 günü de memleketlerinde geçirmektedirler. Bu sre 180 günün altına düşebileceği gibi üstüne de çıkabilir. İşte münavebeli çalışanların tazminat hesabı yapılırken asıl sorun burada yaşanmaktadır. Sigortalı boşta geçen 180 günde çalışıp kazanç elde edebilmekte midir: Maden ocaklarında çalışanların sosyal, ekonomik ve kültürel yapıları, birbirine benzediği gibi, benzemiyebilir de. Bu özelliklerine göre sigortalının, 180 gün hiç çalışmayıp dinlenmesi mümkün olabildiği gibi, münavebeli geçen 180 günün tamamında veya bir kesiminde çalışması da olasıdır. Şu hale göre maden ocağında münavebeli çalışan sigortalıların tazminat hesabı yapılırken bireyleştirmeye gidilmelidir. Başka bir anlatımla dosyadaki delillere göre sigortalının dinlenmeye gönderildiği üre içinde kaç gün ve ne miktar ücretle çalışabileceği, veya kendi işini yapacaksa, ne miktar kazanç elde edebileceği saptanmalı, sigortalının veya hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği tazminat miktarı (tavan) belirlenmeli ve bu miktarla sınırlı biçimde karar verilmelidir. Kuşkusuz maddi olgu bakımından birbirine benzeyen sigortalılar yönünden aynı hesap yönteminin uygulanması mümkündür.
Mahkemece açıklanan bu maddi ve hukuki olgular dikkate alınmaksızın açıklanan ilkelere uymayan hesap raporuna dayanılarak karar verilmiş olması usule ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O hade, tarafların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul etilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 17.2.2000 gününde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy