(2926 S. K. m. 2, 6, 9, 60) (4721 S. K. m. 2)
Davacı, 3.10.1985 - 12.10.2000 tarihleri arasında kısa süreli Sosyal Sigortalar Kurumlu çalışmaları hariç Tarım Bağ-Kur sigortalılığının geçerli olduğunun tespiti ile davalı Kurum işleminin iptaline karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme, ilamında belirtildiği şekilde isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.
Hükmün, davalı avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve tetkik hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
Dava, esas itibariyle Tarım Bağ-Kur sigortalısı olan davacının bu süre içerisinde çeşitli tarihlerde aralıklarla Sosyal Sigortalar Kurumu sigortalısı olarak çalışmalarda bulunması sebebiyle 1.1.1987 ile 12.10.2000 tarihleri arasındaki Tarım Bağ-Kur sigortalılığının iptaline dair davalı Kurum kararın iptaline ve 506 sayılı Yasaya tabi hizmet akdiyle vaki çalışmaları ile bu çalışmaları dışında kalan 3.10.1985 ile 12.10.2000 tarihlerini kapsayan Tarım Bağ-Kur sigortalılığının geçerli sayılmasına karar verilmesi istemine ilişkin olup, davanın yasal dayanağı 2926 sayılı Yasanın 2, 6 ve 9. maddeleridir.
Bilindiği gibi anılan Yasanın 2. maddesi uyarınca "... (diğer) sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdiyle bağlı olmayan tarımsal faaliyette bulunan kimseler... (sair koşulların da varlığı halinde) Tarım Bağ-Kur sigortalısı sayılırlar" Öte yandan sigortalılığın sona ermesini düzenleyen Yasanın 6. maddesinde ise bu gibilerin diğer sosyal güvenlik kuruluşları kapsamına tabi bir işte çalışmaları halinde çalışmaya başladıkları tarihten itibaren sigortalılıkları sona ereceği öngörülmüştür.
Ancak belirtmek gerekirse, anılan yasanın 5. maddesinde yerini bulduğu üzere, sigortalılığın zorunlu oluşu ve kapsama dahil bulunmak koşuluyla sigortalı olmak hak ve yükümünden vazgeçilemeyeceği gibi kaçınılamayacağı olgusu, Yasanın 9. maddesinde yer alan Kurumun resen tescil yükümü ile birlikte gözetildiğinde, Davacının Sosyal Sigortalar Kurumuna tabi çalışmalarının bitiminde tekrar 2926 sayılı Yasa çerçevesinde tarımsal faaliyetlerine yeniden başlayarak devam etmesi halinde, davalı Bağ-Kur'un, bu sonradan gerçekleşen tarımsal faaliyete değer vermesi zorunludur.
Kaldı ki anılan dönemde tarımsal faaliyeti bulunmasa bile, primlerin alınmış olması halinde primi ödenen süreler (başkaca) zorunlu sigortalılık ile çakışmıyorsa, Yasanın 60. maddesi uyarınca, davacının Tarım Bağ-Kur isteğe bağlı sigortalısı olarak kabulü gerektiği de, Medeni Kanunun 2. maddesindeki evrensel iyiniyet kuralının bir gereğidir.
Somut olaya bu çevrede baktığımızda, toplanan kanıtlar hüküm kurmaya yeterli değildir. Zira davacı Tarım Bağ-Kur sigortalısı iken çeşitli tarihlerde 506 sayılı Yasaya tabi olarak hizmet akdiyle çalıştığı halde, bu çalışmaların sona ermesini müteakip kendi adına ve hesabına tarımsal faaliyete geri dönüp dönmediği, iptal edilen Tarım Bağ-Kur dönemine ait primleri yatırıp yatırmadığı irdelenmediği gibi, denetime olanak sağlanması açısından hükme dayanak alınan mahkemenin 2001/24 Esas sayılı dava dosyası da bu dosya içerisine konulmadığı görülmektedir.
Kabule göre de, Sosyal Sigortalar Kurumu 506 sayılı Yasaya tabi hizmet akdine dayalı çalışmaların gerçek dışı olduğuna dair herhangi bir muaraza çıkarılmadığı gibi, bu durum anılan kurumun hak alanını ilgilendirdiği ve davada taraf olmadığı da gözetilmeden, Sosyal Sigortalar Kurumuna tabi hizmet sürelerinin tespitine karar verilmesi, öte yandan Bağ-Kur'un 3.10.1985 ile 1.1.1987 tarihleri arasındaki süreye ilişkin herhangi bir iptal kararı sözkonusu olmadığı halde anılan sürenin de tespitine karar verilmiş olması isabetsizdir.
Mahkemece yapılacak iş; yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda davacının, 1.1.1987 tarihinden 6.1.1989 tarihine kadar 681 gün gibi uzunca bir süre 506 sayılı Yasaya tabi olarak hizmet akdiyle fiilen çalıştığı olgusu da gözetilerek, hizmet akdiyle geçen bu çalışmaların hitamında tekrar kendi adına ve hesabına tarımsal faaliyette bulunup bulunmadığı, Tarım Bağ-Kur sigortalılığı iptal edilen dönemi de kapsar biçimde sürekli ve düzenli olarak prim ödemeleri bulunup bulunmadığı, yöntemince araştırılarak sonucuna göre bir karar vermekten ibarettir.
Açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik inceleme ile yazılı şekilde kabule karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O halde davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle (BOZULMASINA), 11.6.2002 gününde oybirliği ile karar verildi.
YKD. Şubat 2003
Full & Egal Universal Law Academy