(1479 S. K. m. 24, 25, 26, 79, Ek Geç. m. 13) (619 S. KHK. m. 2)
Dava: Davacı Bağ-Kur sigortalılığının 17.05.1985 tarihi itibariyle son bulduğunun tespitine ve bu tarih itibariyle ticaret ve sanayi oda kaydının silinmesine karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme, ilamında belirtildiği şekilde 01.10.1972-31.12.1978 arasında zorunlu Bağ-Kur sigortalısı, 01.01.1979-17.05.1985 tarihleri arasında isteğe bağlı sigortalı olduğunun tespiti ile ticaret ve sanayi oda kaydının silinmesi konusunda karar vermeye yer olmadığına karar vermiştir.
Hükmün, davalılardan SGK Başkanlığı avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi Ebru Pakin Akın tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi:
Karar: 1- Dava, davacının Bağ-Kur sigortalılığının, en son prim ödeme tarihi olan 17.5.1985 itibariyle son bulduğunun tespiti istemine dair olup; mahkemece, davanın kabulü ile davacının 01.10.1972 - 31.12.1978 tarihleri arası zorunlu,01.01.1979 -17.5.1985 tarihleri arasında isteğe bağlı sigortalı olduğunun tespitine karar verilmiştir.
Davacının 29.12.1972 tarihli giriş bildirgesine istinaden, meslek kuruluş kaydı sebebiyle 01.10.1972 tarihi itibariyle 1479 sayılı Yasa kapsamında tescil edildiği, 01.01.1961-31.12.1978 tarihleri arasında kilim imalatı sebebiyle vergi kaydının, 01.8.1964-27.6.2005 tarihleri arasında meslek kuruluş kaydının bulunduğu, 26.4.1985 tarihli dilekçesi ile isteğe bağlı sigortalılık talebinde bulunduğu, Kurumun önce bu talebi kabul ettiği, ancak, sonrasında 01.01.1985 başlangıç tarihli 2925 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılığı sebebiyle anılan talebin geçerli olmadığını bildirdiği, vergi kaydının olmaması sebebiyle 20.4.1982-22.3.1985 döneminde sigortalılığı kabul etmediği, devam eden oda kaydı sebebiyle ise zorunlu sigortalılığın 22.3.1985den devam ettiğinin kabul edildiği anlaşılmaktadır.
1479 sayılı Yasa, zorunlu sigortalılık şemsiyesi altına en son alınan esnaf ve sanatkarlar ve diğer bağımsız çalışanlara Yasada yazılı sosyal güvenlik hükümlerini uygulama amacını taşımakta olup, 26. madde ile sigortalı olma hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemeyeceği ve kaçınılamayacağını; bu Yasaya göre sigortalı sayılanların, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescil yaptırmalarının zorunlu olduğunu, aksi durumda, Kurum tarafından resen tescil işleminin yapılacağı hükme bağlanmıştır.
Yasada tanımlanan amaca ulaşma yolunda, uygulamada rastlanılan kimi sorunlar nedeniyle kanunun amacı, sigortalı sayılanlar ve sayılmayanlar başlıklı 24. madde ve buna paralel olarak sigortalılığın başlangıç ve bitiş tarihi başlıklı 25. maddede sık sayılabilecek değişiklikler yapılmıştır.
1.4.1972 tarihinde yürürlüğe giren 1479 sayılı Yasanın 24 ve 25. maddelerinde ...kendi adına ve hesabına çalışanlar olarak nitelendirilen bağımsız çalışanlardan kanunla kurulu meslek kuruluşlarına yazılı olan gerçek kişiler..., meslek kuruluşuna yazılarak çalışmaya başladıkları tarihten itibaren zorunlu Bağ- Kur sigortalısı sayılmışken, anılan maddelerde 19.4.1979 gün ve 2229 sayılı Yasa ile yapılan değişiklik ile meslek kuruluş kaydı zorunluluğu kaldırılarak, kendi adına ve hesabına çalışma koşulu ve belirtilen nitelikte çalışmaya başlama tarihi sigortalılık niteliğini kazanmak için yeterli kabul edilmiştir.
20.4.1982 tarihinde yürürlüğe giren 2654 sayılı Yasa ile yapılan düzenlemede, kendi adına ve hesabına çalışma koşuluna ek olarak ...gerçek ve götürü usulde gelir vergisi mükellefi olanlar için mükellefiyetin başlangıç tarihinden, kendi adına ve hesabına bağımsız olarak çalışmakla beraber gelir vergisinden muaf olanlardan kanunla kurulu meslek kuruluşlarına usulüne uygun olarak kayıtlı olanlar kayıt oldukları tarihten itibaren sigortalı sayılmaktadırlar.
Ne var ki, 1479 sayılı Yasaya 2654 sayılı yasa ile eklenen Ek Geçici 13. madde ile, ...sigortalılık niteliği taşıdıkları halde bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar kayıt ve tescilini yaptırmamış olanların her türlü hak ve mükellefiyetleri bu Kanunun yürürlüğe girdiği (20.4.1982) tarihinde başlayacaktır hükmü getirilmiştir.
22.3.1985 tarihinde yürürlüğe giren 3165 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikte ise, bu kez; gerçek ve götürü usulde gelir vergisi mükellefi olanlar, Esnaf ve Sanatkarlar Siciline kayıtlı bulunanlar veya kanunla kurulu meslek kuruluşuna usulüne uygun kayıtlı bulunanlardan, gelir vergisi mükellefi olanlar, mükellefiyetin başlangıç tarihinden, gelir vergisinden muaf olanlar ile vergi kaydı bulunmayanlar da Esnaf ve Sanatkarlar Siciline veya kanunla kurulu meslek kuruluşlarına kayıt oldukları tarihten itibaren kendiliğinden sigortalı sayılmışlardır.
619 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile getirilen düzenlemelerin, anılan KHKnin Anayasa Mahkemesince iptalinden sonra 4956 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikle bu kez; ..gerçek ve basit usulde gelir vergisi mükellefi olanlar, mükellefiyet tarihinden, gelir vergisinden muaf olanlardan Esnaf ve Sanatkarlar Sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek kuruluşuna usulüne uygun kayıt olanlar ise talep tarihinden itibaren zorunlu sigortalı olarak Yasa kapsamına alınmışlardır.
Somut olayda; davacının meslek kuruluş kayıt tarihinde anılan maddenin, 1479 sayılı Yasa ile getirilmiş ilk şekli yürürlükte olup, sigortalılık niteliğinin varlığı sorunu da, anılan düzenleme doğrultusunda çözümlenmelidir.
Gerçekten de; 20.4.1982 ve 22.3.1985 tarihlerinde 2654 ve 3165 sayılı Yasalarla yapılan değişiklikler; önceki mevzuatın öngördüğü koşullara sahip olan sigortalıların, sigortalılık niteliklerine son vermemekte, değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten sonra Bağ-Kur sigortalılık niteliğini kazananlar yönünden yeni düzenlemeler içermektedir. Tersinin kabulü, kazanılmış hakları ortadan kaldırmak olur ki, bu durumun kabulüne de yasaca ve hukukça olanak bulunmadığı açıktır.
Kaldı ki, 2654 sayılı Yasa ile 24. maddede yapılan değişiklikte, vergi mükellefi olmayıp da vergiden muaf olanlardan, kanunla kurulu meslek kuruluşlarına kayıtlı olanlarında zorunlu Bağ-Kur sigortalısı sayılacağı açıktır. 3165 sayılı Yasa ile bu kapsam daha da genişletilmiştir.
Davaya konu somut olaya anılan yasal düzenlemeler karşısında bakıldığında,Kurumun muaraza çıkardığı 20.4.1982-22.3.1985 dönemi yönünden gerekli değerlendirmenin yapılmamış olması;
2- 1479 sayılı Yasanın 79. maddesi gereği, isteğe bağlı sigortalı olabilmek için Yasanın 24/I kapsamında zorunlu sigortalı olmamak koşulunun gerekliliği gözetilmeksizin, 1978 yılı sonrası zorunlu sigortalılık koşullarının bulunduğu devrede isteğe bağlı sigortalı sayılması;
3- Davacının 2925 sayılı Yasa kapsamındaki sigortalılığına dair bilgilerin doğruluğunun araştırılmaması;
4- 1479 sayılı Yasa kapsamında zorunlu sigortalılık için aslolan kendi nam ve hesabına çalışma olgusunun varlığı hakkındaki diğer tüm bilgiler araştırılarak varılacak sonucuna göre karar verilmesi gereği gözetilmeksizin, eksik araştırma ve inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma sebebidir.
O halde, davalı Kurumun bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 30.10.2008 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy