(1475 S. K. m. 41, 61) (4857 S. K. m. 13, 63) (657 S. K. m. 89) (1739 S. K. m. 47) (506 S. K. m. 79) (6100 S. K. m. 116) (5510 S. K. m. 4)
Dava: Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.
Mahkemece, bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucu davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Hükmün, davalı SGK Başkanlığı vekiliyle davalı İçişleri Bakanlığı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra, işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi:
Karar: Dava, davacılar murisinin 2.1.1986-14.8.1986, 2.4.1988-15.8.1988 ve 15.11.1988-23.8.1989 tarihleri arasında aralıksız usta öğretici olarak çalıştığının tespiti istemine dair olup; mahkemece, murisin çalışmalarının kısmi süreli olduğu değerlendirilmek suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
1) İşveren, 5510 Sayılı Kanun'un 4. maddesinde; ...sigortalıları çalıştıran... kişiler... olarak tanımlanmış olup, hizmet tespitine yönelik davalarda, çalışma ilişkisinin nitelik ve süresinin belirlenmesi, bu yöndeki işyeri bilgi ve belgelerine ulaşılması, bir başka anlatımla, davanın sübutu, kanıtlama yükümlülüğü ve verilen kararın infazı açısından, husumetin kendisine yöneltilmesi zorunlu olan kişidir.
Dava konusu sübjektif hak (dava hakkı) ile taraflar arasındaki ilişkinin varlığı medeni usul hukukumuzda sıfat olarak tanımlanmakta ve bir davada taraf olarak gösterilen kişilerin o davayla ilgili kimseler olması zorunlu bulunmaktadır. Sübjektif bir hakkı dava etme yetkisi (dava hakkı) kural olarak o hakkın sahibine aittir. Bir hakka dair davada davacı olma sıfatı da hakkın sahibine ait bulunmakta ve buna aktif husumet denilmektedir. Sübjektif hak kendisinden istenebilecek olan kişi de o hakka uymakla yükümlü olan kimse olup, bu da pasif husumet (davalı sıfatı) olarak adlandırılmaktadır. Sübjektif hak sahibi ile o hakka uymakla yükümlü bulunan kişinin kimler olduğunun belirlenmesi, bunun neticesinde, dava açan veya aleyhine dava açılan kişiler, o davada davacı veya davalı olarak taraf sıfatına sahip değillerse, mahkemece davaya konu hakkın esası hakkında inceleme yapılmaksızın davanın sıfat yokluğundan reddedilmesi gerekmektedir. Taraf sıfatı (husumet) ve sıfat yokluğu, davada taraf olarak görünen kişiler arasında davaya konu hakkın doğumuna engel olan bir itiraz niteliğinde olup, H.U.M.K.nun 187. maddesinde (H.M.K. m. 116) yer alan ilk itirazlardan olmadığından davanın her aşamasında ileri sürülebileceği gibi, taraflarca ileri sürülmese dahi, gerek, mahkemece, gerekse, Yargıtay'ca tarafların bu yönde bir savunmalarının olup olmadığına bakılmaksızın kendiliğinden nazara alınır.
Açıklamalar ışığında eldeki dava incelendiğinde, tespiti istenen çalışmanın geçtiği işyeri olan Hacıbektaş Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü, esas itibariyle Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı ve halen anılan Bakanlık bünyesinde faal olduğundan, davalı İçişleri Bakanlığı yönünden husumet yokluğu sebebiyle dava reddedilmeli, Hukuk Muhakemeleri Kanunu 124. maddesi gereğince husumet Milli Eğitim Bakanlığı'na yöneltilmeli ve tarafların göstereceği deliller de toplandıktan sonra hasıl olacak sonuca göre yeni bir karar verilmelidir.
2) Dava konusu uyuşmazlığın dayandığı mevzuat hükümleri 506 Sayılı Kanunu'nun 79. maddesiyle 1739 Sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 47. maddesidir.
Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 47. maddesinde ek ders görevi verilmek yoluyla usta öğreticilerin görevlendirilebileceği, 21.5.1977 tarihli Milli Eğitim Bakanlığı Kurumlarında Sözleşmeli veya Ek Ders Göreviyle Görevlendirilecek Uzman ve Usta Öğreticiler Hakkında Yönetmelik ile 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 89. maddesi uyarınca yürürlüğe konulan Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen ve Yöneticilerinin Ücretli Ders Saatlerine dair 4.11.1983 tarihli Bakanlar Kurulu kararında da kadrolu bulunmayan usta öğreticilerin ders ücreti karşılığı görevlendirileceği açıkça belirtilmiştir. Ayrıca, 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi (1475 Sayılı Kanun'un 61. maddesi) gereğince 7,5 saatlik çalışma süreleri bir gün kabul edilmekte, aynı Kanun'un 13. maddesinde ise kısmi süreli ve tam süreli iş sözleşmeleriyle ilgili düzenleme yer almaktadır.
Kamu kuruluşlarında çalışanların kayıtlara geçirilmesi ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılması asıl olup, eldeki davada murise ait çalışmaların resmi kayıtlara intikal ettirildiği ve davacılar murisinin davalıya ait işyerinde hizmet akdine bağlı olarak çalıştığı konusunda uyuşmazlık bulunmamaktadır. Uyuşmazlık, davacının davalıya ait işyerinde geçen çalışmalarının kısmi veya tam süreli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.
İş görme: ücret ve bağımlılık öğelerinden oluşan hizmet sözleşmesinin türlerini belirlemede iş (çalışma) süresi önem taşır. 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 13. maddesine göre; işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda (iş) sözleşmesi kısmi süreli iş sözleşmesi olarak tanımlanmaktadır.
İş süresi, işçinin kendisini işverenin emrine amade tutmak zorunda olduğu süre olup, 1475 Sayılı İş Kanunu'nun 61 ve 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 63. maddeleri uyarınca; Genel bakımdan iş süresi haftada en çok 45 saattir. Bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. 1475 Sayılı Kanun'un 41 ve 4857 Sayılı Kanun'un 46. maddelerine göre; haftanın tatilden önceki altı iş gününde (tatil gününden önce 63. maddeye göre belirlenen iş günlerinde) çalışanlara hafta tatili verilir ve bu sürede de işçi çalışmış sayılır. (Yargıtay H.G.K.'nun 12.2.2003 gün ve 2003/21-143 Esas, 2003/159 Sayılı kararı)
Somut olayda; Hacıbektaş Halk Eğitim Merkezi'nde usta öğretici olarak çalışan davacılar murisinin, 2.1.1986-14.8.1986 ve 1.1.1989-23.1.1989 dönemlerindeki çalışmalarının hafta tatili ve resmi tatil günleri dışında altı saat üzerinden gerçekleştiğinin, 1986 yılına ait ek ders çizelgeleri ve 1989 yılına ait puantaj kayıtlarından anlaşılması karşısında, bu şekildeki bir çalışma ilişkisinde, tam süreli çalışmaya dair hakların doğması olanaklı değil ise de; tam süreli hizmet sözleşmesine dayalı bir çalışma durumunun, fiili olarak oluştuğunun iddia edilip kanıtlanması da mümkündür. Ancak, bu yöndeki iddia, hizmet tespiti davalarının kamu düzenine dair niteliği gözetilerek kanıtlanmalı; hafta sonu çalışmalarının bulunması halinde işverenin resmi Kurum niteliği, ücret ödemelerinin kayıtlara dayalı olması gerektiği dikkate alınmak suretiyle bu hususun araştırılarak tespit edilebileceği değerlendirilmeli, Kurum kayıtlarının aksinin kanıtlanmasına yönelik delillerin hüküm kurmaya elverişli olup olmadığı, sosyal güvenlik hakkının yaşama geçirilmesine yönelik davanın özelliklerinin gerektirdiği duyarlılık uyarınca denetlenmelidir.
O halde, davacılar murisinin hafta tatilini hak ettiğine dair dayanaksız bilirkişi raporunun esas alınması, bu şekilde hizmet süresinin belirlenerek, yetersiz kanıt ve eksik araştırma sonucu yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, isabetsizdir.
3) Kabule göre de;
a) Kısmen reddedilen 2.4.1988-31.12.1988 dönemi yönünden, avukatla temsil edilen davalı Kurum lehine karar tarihi itibariyle yürürlükte olan tarife uyarınca vekalet ücretine hükmedilmemesi;
b) Davacılar ve davalı Kurum lehine, kabul ret oranına göre yargılama giderine hükmedilmemesi usul ve yasaya aykırıdır. Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
O halde, davalı SGK Başkanlığı vekiliyle davalı İçişleri Bakanlığının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Temyiz edilen hükmün yukarda açıklanan sebeplerle bozulmasına, temyiz harcının istenmesi halinde iadesine, 24.09.2013 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy