Mahkemesi : Adana 5. İş Mahkemesi
Tarihi : 26.06.2014
No : 2011/1036-2014/520
Dava, davalı Kurumun sigortalılığın iptaline yönelik işleminin iptali istemine ilişkindir.
Mahkemece, ilamında belirtildiği şekilde davanın kabulüne karar verilmiştir.
Hükmün, davalılardan Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
İncelenen dosyada; 06.11.2008 tarihli Sosyal Güvenlik Kontrol Memurluğu raporuna istinaden, davacının, davalı şirkete ait 1071969.01 nolu işyerinden yapılan 04.07.2006-31.01.2008 tarihleri arasındaki bildirimlerinin fiili çalışmaya dayanmadığı gerekçesi ile iptal edildiği anlaşılmıştır.
Davanın yasal dayanaklarından olan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun; 2. maddesinde, bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanların bu Kanuna göre “sigortalı” sayılacağı belirtildikten sonra, 3. maddesinde, kimlerin bu Kanunun uygulanmasında sigortalı sayılmayacakları ve hangi kişiler hakkında da bazı sigorta kollarının uygulanmayacağı açıklanmış, 6. maddesinde, çalıştırılanların, işe alınmalarıyla kendiliğinden “sigortalı” olacakları, sigortalılar ile bunların işverenleri hakkında sigorta hak ve yükümlerinin, sigortalının işe alındığı tarihten başlayacağı, bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamayacağı ve vazgeçilemeyeceği, sözleşmelere, sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamayacağı öngörülmüş, 79. maddesinin onuncu fıkrasında, yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca belirlenmeyen sigortalıların, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile kanıtlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayılarının dikkate alınacağı bildirilmiş, 108. maddesinde, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmasında dikkate alınacak sigortalılık süresinin başlangıcının, yürürlükten kaldırılmış 5417 ve 6900 sayılı Kanunlara veya bu Kanuna tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarih olduğu yönünde düzenleme yapılmıştır.
506 sayılı Kanun kapsamında zorunlu sigortalı sayılmanın koşulları, hizmet akdine (iş sözleşmesine) göre çalışma, sözleşmede öngörülen edimin (hizmetin) işverene ait işyerinde veya işyerinden sayılan yerlerde görülmesi, 3. maddede belirtilen “sigortalı sayılmayan” kişilerden olunmamasıdır. Hizmet akdi ise, pozitif hukukumuzda 818 sayılı Borçlar Kanununun 313 – 354. maddelerinde düzenlenmiş olup, buna göre sözleşme, işçinin belirli veya belirsiz bir zaman süresince hizmet görmeyi, iş sahibinin de kendisine ücret ödemeyi taahhüt ettiği bir akit olarak tanımlanmış, aksine hüküm bulunmadıkça, sözleşmenin özel şekle tabi olmadığı belirtilmiş, ücretin, zaman itibarıyla olmayıp yapılan işe göre verilmesi durumunda da işçinin belirli veya belirsiz bir zaman için alınmış veya çalışmış olduğu sürece akdin “parça üzerine hizmet” veya “götürü hizmet” adı altında varlığını koruduğu açıklanmıştır. Belirtilmelidir ki, “ücret” unsuruna her ne kadar tanımda ve iş sahibinin borçları belirtilirken yer verilmiş ise de, 506 sayılı Kanunun sistematiği ve maddelerinin düzenleniş şekline göre, anılan unsurun sigortalı niteliğini kazanabilmek için zorunlu olmadığının kabulü gerekmektedir. Baskın olan bilimsel ve yargısal görüşlere göre, iş sözleşmesinin ayırt edici ve belirleyici özelliği, “zaman” ile “bağımlılık” unsurlarıdır. Zaman unsuru, çalışanın iş gücünü belirli veya belirsiz bir süre içinde işveren veya vekilinin buyruğunda bulundurmasını kapsamaktadır ve anılan sürede buyruk ve denetim altında edim yerine getirilmektedir. Bağımlılık ise, her an ve durumda çalışanı denetleme veya buyruğuna göre edimini yaptırma olanağını işverene tanıyan, çalışanın edimi ile ilgili buyruklar dışında çalışma olanağı bulamayacağı nitelikte bir bağımlılıktır. İş sözleşmesinde çalışan, emeğini iş sahibinin emrine hazır bulundurmaktadır ve ücret, yapılan faaliyetin karşılığı olarak ödenmektedir.
Sigortalı statüsünde olmayan, sigortalı niteliği taşımayan bir kimsenin sigortalılık süresinden söz etme olanağı bulunmamaktadır. Olağan olarak sigortalılık niteliği, taraflar arasında iş sözleşmesi ilişkisinin kurulması ve çalışmaya/çalıştırılmaya başlanması ile kazanılmakta olup, yazılı olarak düzenlenen veya sözlü olarak benimsenen sözleşme ile birlikte, sigortalılığın oluşumu yönünden eylemli (fiili = gerçek) çalışma olgusunun varlığının da kanıtlanması gerekmektedir. Kuruma verilen ve çalışmayı (hizmeti) ortaya koyabilecek belgeler; gerek 506 sayılı Kanunda, gerek 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda, gerekse anılan Kanunlara dayanılarak hazırlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği (SSİY)'nde açıklanmış olup, sigortalılıktan söz edilebilmesi için, eylemli çalışmanın varlığı, hizmet tespiti davaları yönünden kabul edilen yöntem ve ilkelere uygun biçimde saptanmalıdır. Bu tür sigortalı hizmetlerin belirlenmesine ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup, mahkemece, tarafların gösterdiği/sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 01.10.2011 günü yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.
Diğer taraftan, 506 sayılı Kanunun 130. maddesinde, bu maddenin uygulamasında teftiş, kontrol ve denetleme yetkisine sahip olanlar tarafından düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu, Kurumun, sigorta yoklama memurları aracılığıyla işyerlerinin mevcut durumları, faal olup olmadığı, sigortalı çalıştırılıp çalıştırılmadığı, çalıştırılıyorsa kimlerin, hangi sürede ve ücretle çalıştırıldıkları ve kendilerine verilecek benzeri görevlerde inceleme, araştırma, tespit ve yoklama yaptırabileceği hüküm altına alınmıştır. 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanunun 59. maddesinde ise, bu Kanunun uygulanmasına ilişkin işlemlerin denetiminin, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları eliyle yürütüleceği, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının görevleri sırasında belirledikleri Kurum alacağını doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemlerin, yemin dışında her türlü kanıta dayandırılabileceği, bunlar tarafından düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu, bu Kanunun uygulanması bakımından, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının, 4857 sayılı İş Kanununda belirtilen denetim, teftiş ve kontrol yetkisine de sahip oldukları belirtilmiştir.
Mahkemece, çalışma olgusunun varlığı kanaatine varıldığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiş ise de, hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.
06.11.2008 gün ve 2008/134 no’lu Sosyal Güvenlik Kontrol Memurluğu raporuna göre, ”.. Mh. .. Cd.Kuru Köprü işhani . No. .. Seyhan/Adana” adresinde davalı ... Hafriyat Taş.İnş.Mkn.Yed.Parça Tic.Ltd.Şti adına “Toptan Yedek Parça” faaliyet alanıyla 24.03.2006 tarihi itibarıyla kapsama alınmış olan 1071969.01 no’lu işyerinin anılan adreste tanınmadığı; Şirket ortakları S. G.. ile T. G..’in, şirketi kurduktan kısa bir süre sonra dava dışı C. H.. ve H. Ş..’a Şirketi devrettikleri, Şirketi devralan bu kişilerin de adres değişikliği yapmadan, Adana ...Noterliğinin 29.06.2006 tarih 12743 sayılı vekaletname ile E. K..’a vekalet verdiği, E..’ın da bu vekalet ile aynı adresten sigortalı bildirimlerini Kuruma yaptığı; dava dışı O.. Ö.. adlı kişinin anılan Şirket yetkilisi olarak kendini tanıtıp Seyhan Rotari Anadolu Lisesi Okul Aile Birliğiyle “Temizlik işleri sözleşmesi” yapmak suretiyle işçiler A.D.., E.. Y.., K. Ö.., Ö. K.. ve T. B.. adlı işçilerin Şirket adına çalıştıklarının anlaşılması nedeniyle;
a) 1071969.01 no’lu işyeri adresinin Seyhan Rotari Anadolu Lisesi Yüreğir/Adana olarak düzeltilmesi,
b) Anılan okulda fiilen çalışmaları belirlenen A. D.., E.. Y.., K.Ö.., Ö. K.. ve Tu. B..’in çalışmalarının fiili olarak değerlendirilmesi,
c)Şirket adına vekaleti olmayan O.. Ö..’ın şirket adına yapılan tüm işlemlerden sorumlu tutulması,
d) 1071969.01 no’lu işyerinden sigortalı bildirimleri yapılan aralarında davacı A.. B..'in de bulunduğu 15 kişinin çalışmalarının fiili olmaması nedeniyle, bu kişiler adına yapılan bildirimlerin tamamının iptal edilmesi,
e)Anılan 15 kişi ile Şirketi devralan C. H..ve H. Ş..hakkında suç duyurusunda bulunulması talimatlandırılmıştır.
Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde yapılması gereken iş; 06.11.2008 gün ve 2008/134 no’lu kontrol memuru raporuyla ”.. Mh... Cd.Kuru Köprü işhani . No. ... Seyhan/Adana” adresinde davalı ..Hafriyat Taş.İnş.Mkn.Yedk.Parça Tic.Ltd.Şti adına “Toptan Yedek Parça” faaliyet alanıyla 24.03.2006 tarihi itibarıyla kapsama alınmış olan 1071969.01 no’lu işyerindeki tespitler uyarınca, işyerine ilişkin Kurum nezdindeki işyeri sicil dosyası getirtilmeli, anılan raporda Kuru Köprü işhanı yöneticiliğinde çalıştığı belirtilen Y. G..'in, bahse konu adresteki büro işyerinin 2005 yılı Eylül ayında muhasebecilik faaliyetinde bulunmak üzere E. K..'a kiraya verildiği ve bu şahsın 2006 yılı Kasım ayında bürodan ayrılmasından sonra da C. A..isimli bir şahsın aynı büroyu 2006-2007 yılları arasında ilaçlama deposu olarak kiraladığı yönündeki iddiaları araştırılarak ilgili kira sözleşmeleri celp edilmeli, ... Hafr…Ltd.Şti’ne ait ticaret sicil kayıtları ile vergi kayıtları celbedilerek Şirketin faaliyet durumu, ortakları ile bildirimli çalışmaların gerçekliği araştırılmalı, bu işyerinden yapılan bildirimlere ilişkin olarak davacının hangi işi, nerede ve ne süreyle yaptığı konusunda beyanı alınmalı, çalışmanın geçtiği işyerinden bildirimleri sahte olmayan başkaca aynı işyeri çalışanlarının (işçiler Adem Doğan, E.. Y.., K. Ö.., Ö. K.. ve T. B.. gibi) bilgilerine başvurulmalı, tespit edilebilirse komşu işyeri sahipleri veya çalışanları, bu anlamda Seyhan Rotari Anadolu Lisesi görevlilerinin konuya ilişkin bilgilerine başvurulmalı; ifadesine başvurulan O.. Ö..’ın 09.10.2012 günlü ifadesinde, ... Hafr.Taş..Ltd.Şti Müdüründen vekaletname aldığını beyan etmesi karşısında, vekaletnamenin varlığı irdelenmeli; anılan O.. Ö..’ın temizlik işinden başka şirket adına başkaca bir iş alıp almadığı, burada davacıya çalıştırıp çalıştırmadığı araştırılmalı, böylece toplanacak ve ibraz edilecek tüm kanıtlar birlikte ve yeniden değerlendirilerek, çalışmanın gerçek ve fiili olup olmadığı belirlenmeli ve varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.
Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular dikkate alınmaksızın, eksik araştırma ve inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
O hâlde, davalılardan Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ : Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 11.12.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.