Mahkemesi: ... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi
No: 2020/1425-2021/630
İlk Derece
Mahkemesi: Lüleburgaz İş Mahkemesi
Dava, davacının 2926 sayılı Kanun kapsamında zorunlu Tarım Bağ-Kur sigortalılığının tespiti istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine dair verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesince davacı vekilinin istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.
... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesince verilen kararın, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
I-İSTEM:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacıya ait Bağ-Kur başvuru evrakları, ... ve Oğulları İşletmesinin müstahsil makbuzları ile SGK kayıtları dikkate alındığında, müvekkilinin 1988 yılı Mart ayından bu yana Bağ-Kur kapsamında sigortalı olması gerekirken Kuruma yapılan başvurulardan sonuç alınamadığını, Kuruma yapılan başvuruya verilen cevapta; Ziraat Odası kaydı ile ürün tevkifat kesintisi bulunmadığından 2926 sayılı kanun gereğince tescilinin başlatılmadığı ve emeklilik tahsis talebinin reddedildiğini, müvekkilinin; ... ve Oğulları İşletmesinin 31/03/1998 tarihli 19010 seri nolu, 30/04/1998 tarih ve 12808, 31/08/1989 tarih ve 34260 sıra nolu müstahsil makbuzlarından belli olduğu üzere Bağ-Kur kesintisi yapılarak aynı tarihte primini yatırmış olmasına rağmen SGK tarafından bu belgeler dikkate alınmadan Bağ-Kur sigortalılık tarihinin ileri bir tarihten itibaren sayılmakta olduğunu beyanla; müvekkilinin, Bağ-Kur ilk sigortalılık başlangıç tarihinin 31/03/1988 tarihi olarak tespitini talep etmiştir.
II-CEVAP:
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iddiasının hukuki mesnetten yoksun ve yersiz olduğunu, davacıya ait Kurum kayıtları ve dosyası ile tevkifat belgeleri incelendiğinde; tarım tevkifat talebinde Ziraat Odası kaydı ve ürün tevkifat kesintisinin bulunmadığının tespit edildiğini, bu sebeple davacının 2926 sayılı yasanın 7 seri nolu tebliği uyarınca tescilinin başlatılmadığını beyanla; davanın reddini talep etmiştir.
III-MAHKEME KARARI
A-İLK DERECE MAHKEME KARARI
Mahkemece yapılan yargılama sonunda "... davacı adına tevkifat yoluyla kesilen Bağ-Kur priminin, Kurum hesabına intikal edip etmediği hususunun tespiti için SGK'ya yazılan müzekkereye verilen cevabi yazıda; 01/03/1988 - 30/09/1990 tarihleri arası kurum hesaplarına intikal eden Bağ-Kur tevkifat kesintisine rastlanmadığının bildirildiği, aynı şekilde istinaf ilamı doğrultusunda; ... ve Oğulları İşletmesine yazılan müzekkereye ise herhangi bir cevap verilmediği, kaldı ki davalı Kurum hesaplarına intikal eden Bağ-Kur tevkifat kesintisine rastlanmadığının resmi yazı ile dava dosyasına bildirilmesi üzerine dava dışı ... ve Oğulları İşletmesine yazılan müzekkereye herhangi bir cevap verilmemesinin sonuca etkili olmayacağı, zira her ne kadar davacının; ... ve Oğulları Kaşar ve Beyaz Peynir İmalatı unvanlı işverene süt sattığına ilişkin müstahsil makbuzları var ise de söz konusu müstahsil makbuzları ile yapılan kesintilerin Kurum hesaplarına intikal ettirildiğine ilişkin herhangi bir banka kaydı ve davacıya ait Ziraat Odası kaydının da bulunmadığı gerekçesiyle; davacı tarafından ispat edilemeyen davanın reddine,
' karar verilmiştir.
B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
... Bölge Adliye Mahkemesince; davacı ...'ın mahkemeye davet edilerek davaya konu dönemin başlangıç ve bitiş tarihlerinin gün, ay ve yıl olarak açıklattırıldığı ve 01.03.1988 ile 30.09.1990 tarihleri arasındaki dönemin davaya konu edildiğinini anlaşıldığı, uyuşmazlık konusu döneme ilişkin kesintinin Kurum kayıtlarına intikal edip etmediğinin Kurumdan ve kesinti yapıp makbuzu düzenleyen firmadan araştırıldığı, makbuzu düzenleyen firmaya ulaşılamamakla birlikte davalı Kurum tarafından 01.03.1988 ile 30.09.1990 tarihleri arasında davacının Kurum hesaplarına intikal eden Bağ-Kur tevfikat kesintisine rastlanılmadığının bildirildiği anlaşıldığından, ilk derece mahkemesince davacının davasının reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı herhangi bir yön görülmemiş olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf isteminin reddine,karar verilmiştir.
IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ:
Davacı vekili, davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğinden bahisle kararın bozulmasını istemiştir.
V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME:
Davanın yasal dayanağı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 7. maddesi delaletiyle mülga 2926 sayılı Kanunun 2.,3.,6.,9. ve 10. maddeleridir.
2926 sayılı Kanunun 2. maddesinde, Kanunla veya Kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdiyle bağlı olmaksızın, 3. maddenin (b) bendinde tanımlanan tarımsal faaliyette bulunanların Tarım Bağ-Kur sigortalısı sayılacakları belirtilmiştir.
Anılan Kanunun 3. maddesinin (b) bendinde; "Tarımsal faaliyette bulunanlar: kendi mülkünde, ortaklık veya kiralamak suretiyle başkalarının mülkünde, kamuya mahsus mahallerde ekim dikim, bakım, üretim, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veya doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle bitki, orman, hayvan ve su ürünlerinin üretimini, avlanmasını, avcılar ve yetiştiriciler tarafından muhafazasını, taşınmasını sağlayanlar veya bu ürünlerden sair bir şekilde faydalanmak suretiyle kendi adına ve hesabına faaliyette bulunanlar" olarak tanımlanmış, 5. maddesinde, sigortalı olmanın zorunlu olduğu, sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemeyeceği ve kaçınılamayacağı, 6. maddesinde ise, diğer sosyal güvenlik kuruluşları kapsamına tabi bir işte çalışanların, çalışmaya başladıkları tarihten bir gün önce, sigortalılıklarının sona ereceği hüküm altına alınmıştır. Ayrıca aynı Kanunun 9. maddesi Kuruma re'sen tescil yükümlülüğü yüklemiştir.
Anılan Kanunun 10. maddesine göre ise, kayıt ve tescil işlemlerinde valilik, kaymakamlık, özel idare, belediye, muhtarlık ve nüfus idareleri kayıtları ile, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, Kanunla kurulu meslek kuruluşlarının, tarım satış kooperatifleri ve birliklerinin T. Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi ve tarım kesimine yönelik faaliyette bulunan milli bankaların kayıtlarının esas alınacağı bildirilmiştir.
Tarım Bağ-Kur sigortalılığının yasal dayanağını oluşturan 2926 sayılı Kanunda, bildirimsiz kalan sigortalılar için 506 sayılı Kanunun 79 ve 5510 sayılı Kanunun 86. maddesinde öngörülen "hizmet tespiti" davasına koşut bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Anılan düzenlemede, kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülüklerinin kayıt ve tescil edildikleri tarihi takiben başlayacağının hükme bağlanmış olması karşısında, kayıt ve tescil, yada tescil yerine geçen iradi prim ödemesi veya prim tevkifatı öncesine isabet eden tarımsal faaliyet ve buna dayalı "Tarım Bağ-Kur sigortalılığının tespiti" söz konusu olamayacaktır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 18.05.2011 gün, 2011/10-230 Esas 2011/319 Karar sayılı, 29.02.2012 gün ve 2011/10-769 Esas 2012/107 Karar sayılı ve 27.06.2012 gün 2012/10-292 Esas ve 2012/415 Karar sayılı kararlarında da açıkça belirtildiği üzere, davacının tarımsal faaliyetinin kesintisiz sürüp sürmediğinin tespiti için, mahkemece;
1-Çekişmeli dönemde davacının nerede oturduğu; nüfus müdürlüğü, ilçe seçim kurulu başkanlığı ve muhtarlık kayıtları esas alınarak belirlenmeli,
2-Dönem içinde Ziraat Bankası, kooperatif veya birlikler aracılığıyla "Tarımsal Amaçlı Kredi" kullanıp kullanmadığı araştırılmalı,
3-Dönem içinde ürün teslimatından dolayı prim kesintisi yapılıp yapılmadığı veya sigortalılık iradesini ortaya koyacak şekilde prim ödemesinin bulunup bulunmadığı araştırılmalı,
4-25.04.2006 gün 26149 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5488 sayılı Tarım Kanunun 19. maddesi uyarınca Çiftçi Kayıt Sistemine dahil edilerek doğrudan gelir desteği alıp almadığı ve bu bağlamda davacının hangi ürünleri ekerek bunları nerelere sattığı, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun "Zirai Kazanç, Zirai Faaliyet, Zirai İşletme, Çiftçi ve Mahsulün Tarifi" başlıklı 52., "Zirai Kazançta Vergileme" başlıklı 53., ve "Vergi Tevkifatı" başlıklı 94. vd. maddeleri ile 213 Vergi Usul Kanununun "Vergi Kesenlerin Sorumluluğu" başlıklı 11. maddesi kapsamında zirai kazançlarından dolayı vergi ödeyip ödemedikleri araştırılmalıdır. Konu ile ilgili Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 08.12.2010 gün ve 2010/10 E. -580-647 K. sayılı kararında da açıkça belirtildiği üzere "Tevkifat yapma ve kurum hesaplarına aktarma yükümü, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 94/11. maddesinde öngörülen çiftçilerden satın alınan zirai mahsuller için yapılan ödemelerden gelir vergisine mahsuben tevkifat yapma yükümüne paralel olarak getirilmiştir. Bakanlar Kurulu Kararı kapsamındaki gerçek ve tüzel kişiler, tarımsal faaliyette bulunan bu kişilerden satın aldıkları ürün bedellerinden tevkifat yapmakla yükümlüdürler." Tevkifat suretiyle vergilendirilen çiftçiler yaptıkları satış ve hizmetleri dolayısıyla müstahsil makbuzu almak ve saklamak zorundadırlar.
5-Tarımsal faaliyeti kapsamında ilaç, gübre ve sulama parası ödeyip ödemediği, varsa bunların fatura ve belgelerinin nelerden ibaret olduğu, ziraat odası, kooperatif veya birliklere üyeliği varsa bu kuruluşlara düzenli bir şekilde aidat ödeyip ödemediği araştırılmalı, tarımsal faaliyete elverişli tapulu taşınmazının bulunup bulunmadığı, tarımsal faaliyetin taşınmaz kiralanması yoluyla gerçekleştirildiğinin savunulması halinde; taşınmazların, kimden hangi yıllar için kiralandığı, kiracının; kiralama yoluyla faaliyetini yürütmeye elverişli alet ve edavatının bulunup bulunmadığı araştırılmalı, traktörünün bulunduğunun ileri sürülmesi halinde, traktörün hangi tarihte satın alınıp ilgilisi adına trafiğe tescil edildiğini gösteren fatura ve trafik tescil belgesinin celp edilmeli,
6-Hayvan yetiştiriciliği bulunduğunun ileri sürüldüğü hallerde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 01.06.2011 gün ve 2011/10 E. -306-365 K. sayılı kararında da belirtildiği üzere 16.05.1986 tarihinde yürürlüğe giren 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanununun 22. maddesi kapsamında hayvanlarına ilişkin menşe şehadetnamesinin bulunup bulunmadığı tespit edilerek, büyük ve küçükbaş hayvanlarına ilişkin istatistik bilgileri ve bu hayvanlara ilişkin yapılması zorunlu bulunan periyodik aşılara ilişkin bilgiler ilçe tarım müdürlüklerinden sorulmalı, köy muhtarı ve ihtiyar heyeti üyeleri gibi tarımsal faaliyetin varlığını yakından bilebilecek durumdaki tanıklar dinlenilerek sigortalılık olgusunun varlığı hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.
Ayrıca 2926 sayılı Kanunun 6. maddesinde belirtilen şekilde sigortalılığın sona erip ermediği araştırılmalı ve bu bağlamda çekişmeli dönemde 506 sayılı Kanun kapsamında SSK sigortalılığı ya da 1479 sayılı Kanun kapsamında zorunlu Bağ-Kur sigortalılığı varsa ve bu sigortalılık süresi makul süreyi aşmışsa, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 14.02.2007 gün, 2007/21-73-71 sayılı ve 14.03.2012 gün, 2011/10-804-152 sayılı kararları göz önünde bulundurularak sigortalılığın sona erdiği olgusu da dikkate alınmalıdır.
Öte yandan, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2926 sayılı Yasa'nın uygulanmasına ilişkin 26/03/1994 günlü 4 nolu tebliğine göre ürün bedellerinden % 1 oranında tevkifat yapmakla yükümlü gerçek ve tüzel kişilerin bu tevkifatı yaparak Kurum hesabına intikal ettirmek zorunda oldukları, kesinti yaptığı halde Kurum hesabına yatırmayan gerçek veya tüzel kişilerin, Kuruma karşı sorumlu oldukları, bu kesintilerin yasal faiziyle birlikte kendilerinden tahsil olunacağı TCK.'nun 526.maddesi gereğince cezalandırılmaları için suç duyurusunda bulunulacağı bildirildiğinden davacının sattığı ürün bedelinden kesinti yapıldığının tespiti sigortalılığın kabulü için yeterli olup, kesintiyi yapan davalı Kuruma karşı sorumlu olacağından kesinti yapıldıktan sonra Kurum hesabına yatırılmamış olması dahi sonuca etkili değildir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 15/02/2017 tarih 2015/10- 1283 E. 2017/242 K. sayılı kararına göre de tevkifat kesintisinin Kuruma intikal etmemesi Tarım Bağ-Kur sigortalılık hakkı kazanmasına engel değildir.
Somut olayda, davacı 01.03.1988-30.09.1990 tarihleri arasında tarım bağ-kur sigortalılığının tespitini talep etmiş olup; Mahkemece, davacının; ... ve Oğulları Kaşar ve Beyaz Peynir İmalatı unvanlı işverene süt sattığına ilişkin müstahsil makbuzları var ise de söz konusu müstahsil makbuzları ile yapılan kesintilerin Kurum hesaplarına intikal ettirildiğine ilişkin herhangi bir banka kaydı ve davacıya ait Ziraat Odası kaydının da bulunmadığı gerekçesiyle; davacı tarafından ispat edilemeyen davanın reddine, karar verildiği anlaşılmış ise de verilen karar eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda ayrıntılı açıklandığı üzere; tarım bağ-kur sigortalılık hakkının kazanılması için tevkifat kesintisi yeterli olup, tevkifat kesintisinin ayrıca kuruma intikal etmesi aranmaz. Bu doğrultuda; dosyaya davacı vekili tarafından sunulan ... ve Oğulları Kaşar ve Beyaz Peynir İmalatı unvanlı işverene süt sattığına ilişkin 31.03.1988, 30.04.1988, 28.02.1989, 31.03.1989, 31.08.1989, 30.09.1989, 30.11.1989, 30.04.1990, 30.09.1990 tarihli müstahsil makbuzlarında %2 oranında stopaj kesintisinin mevcut olduğu görülmekle, söz konusu prim kesintilerinin akıbeti araştırılarak, anılan kesintilerin tarım tevkifat kesintisi olup olmadığı belirlenmeli, anılan tevkifatların (prim kesintilerinin) gerçekliğinin belirlenmesi halinde, zorunlu sigortalılık hak ve yükümlülüğünün tevkifat tarihini izleyen aybaşından itibaren başlatılarak ait olduğu yılın sonuna kadar, davacının sigortalı olarak kabul edileceği hususu gözetilerek, yukarıda açıklanan ilkeler çerçevesinde toplanan deliller nazarında değerlendirme yapılmalı, sonucuna göre karar verilmelidir.
Tüm bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
O hâlde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararı kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ: ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi kararının HMK’nın 373/1 maddesi gereği kaldırılarak temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 23/03/2022 gününde karar verildi.