MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2025/1228 E., 2025/2127 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 14. İş Mahkemesi
SAYISI : 2023/592 E., 2024/781 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili, davalı vekili ve feri müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı apartmana ait işyerinde 16.05.1999 - 01.06.2016 tarihleri arasındaki çalışmalarının tespitini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; öncelikle hizmet tespitinin yapılabilmesi için işçi - işveren ücret ve bağımlılık unsurlarının birlikte gerçekleşmesi gerektiğini, 14 dairelik apartmanda apartmanın kalorifer işlerinin davacının eşi ... tarafından yerine getirildiğini, davacının bir kadın olarak bu hizmeti yapmasının söz konusu olmadığını, dava dilekçesinde iddia edilenin aksine davacının eşi ...'un davacıya yardım etmediğini, davacının eşi ...’a fiilen bu yardımı yapmasının olanaksız olduğunu, davacının sürekli bir çalışmasının olmadığını beyanla, davanın reddini talep etmiştir.
Fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü süre itirazında bulunduklarını, bu tür davaların kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğini beyanla, davanın reddini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili, davalı vekili ve feri müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı esastan reddine dair karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1-Feri müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; hak düşürücü süre yönünden itirazları dikkate alınmadan hüküm kurulduğunu, eksik araştırma ile karar verildiğini, kararın bozulması gerektiğini beyan etmektedir.
2-Davacı vekili temyiz dilekçesinde; kısmi çalışma yaptığı tespitinin hatalı olduğunu, bilirkişi raporuna yaptıkları itirazların değerlendirilmediğini, sürekli çalıştığını beyan etmektedir.
3-Davalı vekili temyiz dilekçesinde; kapıcılık işinin ailece yapıldığı hususunun gözetilmediğini, eksik araştırma ile karar verildiğini, tanık beyanlarının çelişkili olduğunu beyan etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.
1. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79. maddesi ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86/9. maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve bu davada dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği göz önünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
2. İnceleme konusu eldeki davada, davacı davalı apartmanda 16.05.1999 - 01.06.2016 tarihleri arasında kapıcı olarak çalıştığının tespitini talep etmiş olup, Mahkemece Kurum denetmeni tarafından tespit edilen süreler dışlanmak sureti ile davacının hizmetlerinin tespitine ilişkin yazılı şekilde kısmen kabul kararı verilmiş ise de Mahkemece yapılan araştırma yeterli değildir. Öncelikle davalı tarafından kapıcılık hizmeti davacının eşi Kazım tarafından yerine getirildiği belirtilmiş olup, bu husus yeterince araştırılıp kapıcının kapıcılık hizmetinin nelerden ibaret olduğu, kim tarafından yerine getirildiği belirlenmelidir.
Davacının eşinin memur olması ve mesai saatlerinde apartmanda bulunmaması hususu kapıcılık hizmetinin koca tarafından yerine getirilmemesi için tek başına gerekçe olamaz. Kapıcılık hizmeti belirlenerek, bunların mesai saatleri dışında yerine getirilmesi mümkün olup olmadığı özellikle araştırılmalıdır. Özellikle davacının kocasının ateşçilik belgesinin bulunduğu, kalorifer yakma işinin davacının eşi tarafından yerine getirildiği açıktır. Davacının gündüz vakti kömür teslim tutanaklarının imzalanması, kaloriferin de davacı tarafından yakıldığı anlamına gelmeyecektir. Davacının yapmış olduğu işlerin esas itibariyle eşe yardım niteliğinde olup olmadığı araştırılmalı, eşe yardım niteliğinde değilse bu çalışmaların süresi belirlenmeli, kapıcılarda özel hayat ile aile hayatı iç içe geçmesi konusu nedeniyle kısmi çalışma üzerinde durulup, kapıcılık hizmeti için geçirilen süre günlük 7.5 saati geçirmek sureti ile çalışma süreleri belirlenmelidir. Bu amaçla apartmanda kat maliki olmayan tanıklar, kiracı olarak ikamet eden tanıklar, komşu apartmanda bulunan kapıcılar, bakkal, fırın, manav, market gibi komşu iş yerlerinde bulunan tanıklar tespit edilerek belirlenmeli ve dinlenmeli, çalışma olgusu tereddütsüz bir şekilde ortaya konularak karar verilmelidir.
Mahkemece bu maddi ve hukuki olgulara gözetilmeksizin, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgililere iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
17.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.