MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 51. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/302 E., 2024/560 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul Anadolu 9. İş Mahkemesi
SAYISI : 2015/570 E., 2023/704 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararının davalılar ... Sigorta AŞ. ve ... Belediye Başkanlığı vekilleri tarafından temyiz edildiği; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava ve birleşen dava dilekçesinde özetle; sigortalının 04.03.2015 tarihinde meydana gelen iş kazasında sürekli iş göremezliğe uğradığını iddia ederek maddi ve manevi tazminat isteminde bulunmuştur.
II. CEVAP
Davalılar vekilleri cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini savunmuştur.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile
"A-Davalılardan ... yönüyle davacının davasının açılmamış sayılmasına,
B-Asıl davada ve birleşen dava olan 2020/18 Esas, 2020/776 Esas ve 2023/343 Esas sayılı dosyalarda davacının maddi tazminat talebinin kabulü ile
1-Tahsilde tekerrür olmamak şartı ile 2.529.930,34 TL net maddi tazminatın davalı ... İnşaat Proje ...Tekstil San. Ltd. Şti. İle ... Konut A.Ş.'den olay tarihi olan 04/03/2015 tarihinden itibaren işleyecek ve hesaplanacak yasal faizi ile davalı ...Ş.'den poliçe limiti dahilinde ve dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte olacak şekilde davalılardan müşterek ve müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine,
2-Manevi tazminat yönüyle davanın Kısman Kabulü ile takdiren belirlenen 50.000,00 TL net tahsilde tekerrür olmamak şartı ile davalı ... İnşaat Proje ... Gıda Tekstil San. Ltd. Şti. İle ... A.Ş.'den olay tarihi olan 0403.2015 tarihinden itibaren işleyecek ve hesaplanacak yasal faizi ile birlikte davalılardan müşterek ve müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine,
C-Birleşen dava olan 2023/333 Esas sayılı dosyada davacının maddi tazminat talebini kabulü ile
1-Tahsilde tekerrür olmamak şartı ile 2.529.930,34 TL net tazminatın davalı ... Belediyesinden olay tarihi olan 04.03.2015 tarihinden itibaren işleyecek ve hesaplanacak yasal faizi ile birlikte davalı ... Belediyesinden tahsili ile davacıya ödenmesine,
2-Manevi tazminat yönünden davacının davasının kısmen kabulü ile ve tahsilde tekerrür olmamak şartı ile 50.000,00 TL net tazminatın olay tarihi olan 04.03.2015 tarihinden itibaren işleyecek ve hesaplanacak yasal faizi ile birlikte davalı ... Belediyesinden tahsili ile davacıya ödenmesine,
3-Fazlaya ilişkin tüm taleplerin reddine," karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ... AŞ, ... Mesken Konut AŞ. ve İBB vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile somut olayda davacının ...'nin 09.02.2016 tarihli maluliyet raporunda tespit edilen %11,2 maluliyet oranına itiraz üzerine alınan ... Yüksek Sağlık Kurulunun 11.12.2017 tarihli maluliyet raporunda oranın %11,2 olduğu, 20.03.2018 tarihinde kontrol muayenesinin gerektiğinin bildirildiği, ... Yüksek Sağlık Kurulunun 11.12.2017 tarihli raporu ile maluliyet oranının %36 olarak belirlendiği, karar tarihinden itibaren 2 yıl sonra kontrol muayenesinin gerektiğinin bildirildiği, maluliyet oranlarında çelişki olmaması açısından ... tarafından İstanbul Anadolu 19. İş Mahkemesinde açılan rücuen tazminat dosyasında ATK incelemesi yapıldığından mahkemece bu dosyadaki incelemenin beklendiği ve ATK 3. İhtisas Kurulu tarafından 16.08.2021 tarihli raporunda maluliyet oranının %31,3 olarak belirlendiği çelişki üzerine İstanbul Anadolu 19. İş mahkemesince ATK 2. Üst kurulu tarafından maluliyet oranının %31,3 olduğunun doğrulanmış ve maluliyet oranının kesinleşmiş olması karşısında davalıların bu yöndeki istinaf talebinin reddine karar verildiği, Mahkemece bilirkişi heyetinden alınan 31.05.2023 tarihli kusur raporu ile ... tarafından İstanbul Anadolu 19. İş Mahkemesinde açılan rücuen tazminat dosyasında alınan 14.09.2019 tarihli kusur raporunda tespit edilen kusur oranlarının ve ... Müfettiş İnceleme Raporunda belirlenen kusur oranlarının birbirini doğruladığı kazalı işçinin %10, asıl ve alt işveren olarak diğer davalıların %90 oranında kusurlu olduğu, davacının yaptığı iş, davalı ve davacı tanıklarının ortak beyanlarında davacının günlük 60,00 TL yevmiye aldığı beyanları ve ... verileri dikkate alındığında Mahkemece davacının düz işçi olarak çalıştığının tespiti ile kabul edilen ücretin dosya kapsamına uygun olduğu, 02.10.2023 tarihli aktüerya raporunun denetime elverişli olduğu, bakiye ömür hesabında davacının kaza tarihindeki yaşının esas alınmasının isabetli olduğu, ... tarafından davacıya istirahatli kaldığı tarihlerde yapılan geçici iş göremezlik miktarlarının sorulduğu ve hesaplamadan mahsup edildiği, davalı ... şirketinin ... Elek. Ltd. Şti. Ve ... Ltd. Şti. Adi İş Ortaklığı tarafından yapılan inşaatta sıva, dış cephe vb. bazı işleri üstlendiği davalı “...” ile davalı ... arasında asıl işveren – alt işveren ilişkisi kurulduğu, ... ilçesi, ... Mah. ... parselde 379 konut, ... ve ... Düzenleme İnşaatı işini yaptıran davalı ... Başkanlığının ise asıl işveren konumunda olduğu, 14.09.2021 tarihli Hukuk Müşavirliği yazısında İş Ortaklığının işin toplamda %95'lik kısmı için alt yüklenici çalıştırmak isteğinin kabul edildiği ve alt yükleniciye onay verildiği ve davalı ...nin asıl işveren olduğu, dava konusu olayın meydana geldiği inşaat işinin "... ilçesi, ... Mah. ... Parselde 379 konut, ... ve Düzenleme İnşaatı" olduğu, poliçenin de bu iş için düzenlendiği İlk Derece Mahkemesi tarafından sigorta şirketi yönünden poliçe limiti dahilinde karar verildiği gerekçesiyle; davalılar ... AŞ, Yapı ... Mesken Konut AŞ ve İBB vekillerinin istinaf kanun yoluna başvuru talebinin HMK.'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1.Davalı ... AŞ vekili temyiz dilekçesinde özetle;
a.Kazanın meydana geldiği adres ile riziko adresi farklı olduğundan davalının sorumluluğunun bulunmadığını,
b.Poliçe teminat limiti aşılarak karar oluşturulduğunu,
c.Hükme esas alınan bilirkişi raporuna yapılan itirazların değerlendirilmediğini,
d.Davacının asgari ücretin üzerinde bir ücretle çalıştığını ispat edemediğini,
e.Yemek ve barınma giderinin işveren tarafından ödendiği hususunda kesin bir delil yokken giydirilmiş ücretin hesabında dikkate alınamayacağını,
f.Kusur oranına itiraz ettiklerini davacıya iş güvenliği eğitimi verildiğini,
g.Maluliyet raporları arasında çelişki bulunduğunu,
h.02.10.2023 tarihli raporda bakiye ömrün kaza tarihinden itibaren hesaplanmasının hatalı olduğunu, hesap tarihi itibariyle hesaplanması gerektiğini,
ı.Sigorta ettirenin poliçe genel şartlarındaki yükümlülüklerini yerine getirmediğini belirterek kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.
2.Davalı İBB vekili temyiz dilekçesinde özetle;
a. Husumet itirazında bulunduklarını kamu kurum ve kuruluşlarının sadece üç aylık ücretten sorumlu olduklarını, bunun maddi ve manevi tazminatı kapsamadığını belirterek kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, iş kazasında sürekli iş göremezliğe uğrayan sigortalının maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.
1.Davalı ... AŞ. nin temyiz itirazlarının incelenmesinde;
a.Miktar veya değeri kesinlik sınırını geçmeyen davalara ilişkin nihai kararlar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 362. maddesi uyarınca temyiz edilemez. Temyize konu edilen miktarın kesinlik sınırının altında kalması hâlinde anılan Kanun’un 366. maddesi atfıyla aynı Kanun'un 352. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekir.
b.6100 sayılı HMK nın 110 uncu maddesi kapsamında dava yığılması (objektif dava birleşmesi) kapsamında her bir talebin ayrı bir dava olduğu ve ayrı ayrı hüküm ve sonuç doğuracağı dikkate alınmalıdır.
c.Dosya içeriğine göre kaza tarihi olan 04.03.2015 tarihi itibariyle poliçe limiti, 100.000,00-TL olup temyize konu edilen toplam miktar Bölge Adliye Mahkemesinin karar tarihi itibari ile kesinlik sınırı olan 378.290,00 TL’nin altında kalmaktadır.
2.Davalı İBB vekilinin yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde;
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'nun 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2/6. maddesi uyarınca, “Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden ... yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.”
3.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 12. maddesinin son fıkrasında (5510 sayılı Kanun md. 12/6); alt işveren, bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği sigortalıları çalıştıran üçüncü kişi olarak tarif edilmiştir. Maddeye göre; sigortalılar üçüncü kişiler aracılığıyla işe girmiş ve bunlarla sözleşme yapmış olsalar dahi, asıl işveren bu Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı alt işveren ile birlikte sorumlu olacaktır.
4. 4857 sayılı Kanun'un 2/6. maddesi ile işçilerin İş Kanunu, sözleşme ve toplu iş sözleşmesinden ... hakları, 5510 sayılı Kanunun 12/6. maddesi ile de Kurumun alacakları ve işçinin sosyal güvenlik hakkı daha geniş koruma-güvence altına alınmak istenmiştir. Aksi hâlde, 48 57... sayılı Kanun'dan kaynaklanan yükümlülüklerinden kaçmak isteyen işverenlerin işin bölüm veya eklentilerini muvazaalı bir biçimde başka kişilere vermek suretiyle yükümlülüklerinden kaçması mümkün olurdu (Y. HGK. 2021/(21)10-37 E, 2022/448 K).
5.Asıl-alt işveren ilişkisinde önemli olan asıl işverene ait "iş" kavramının hangi iş olduğudur. Asıl işverene ait olan ve alt işverenin yapacağı iş, asıl işverenin ürettiği mal ve hizmet süreci içinde veya tamamlayıcı olmalıdır.
6.Anahtar teslimi işten bahsedilmesi için; alt işverenin asıl işverenden aldığı işin, asıl işverenin sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir nitelik taşıması, işyerindeki üretimle ilgisinin olmaması veya asıl işin tamamlayıcısı niteliğinde bulunmaması, verilen işin asıl iş ya da yardımcı iş niteliğinde olmayıp, başkaca bağımsız bir iş olması gerekir. Görüldüğü gibi anahtar teslimi işte, işverenin asıl faaliyet alanı olan mal ve üretim alanı dışında bir yapım işi söz konusudur.
7.Bir işverene ait işyerindeki üretim sürecine, başka bir işverenin dahil olması durumunda alt işverenden söz edebilmek için aranan bağlantının tespitinde işyerinde üretilen mal ya da hizmetin niteliğine bakılması gerekir. Asıl işverenden alınan iş, onun sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir nitelik taşımaktaysa, işi alan kimse alt işveren değil, bağımsız işveren sayılacaktır. Bu noktada belirleyici yön; yapılan işin, diğerinin bütünleyici, yardımcı parçası olup olmadığıdır. İşyerindeki üretimle ilgili olmayan ve asıl işin tamamlayıcısı niteliğinde bulunmayan bir işin üstlenilmesi hâlinde, aracıdan söz etme olanağı kalmayacak, ortada iki bağımsız işveren bulunacaktır. Nitekim, Hukuk Genel Kurulunun 06.06.2012 tarihli 2012/21-135 E., 2012/-346 K., 18.11.2015 tarihli 2015/9-3132 E., 2015/2652 K. ve 2021/(21)10-37 E, 2022/448 K. sayılı kararlarında da aynı ilkeler benimsenmiştir.
8. 5393 sayılı Belediyeler Kanunu'nun 14. maddesinde belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında açıkça "konut" yapacağı ve yaptıracağı hükmüne yer vermiş, 69. madde de ise arsa ve konut ve toplu konut üretimi yapacağı, bu konuda projeler geliştireceği, işletme tesis edebileceği anlaşılmaktadır.
9. Konut yapma ve üretme yasal düzenleme gereği belediyelerin asıl faaliyeti kapsamında olup, bu asıl işidir. Nitekim belediyelerin ... Daire Başkanlıklarının bu faaliyet alanını gerçekleştirdiği, bu faaliyet alanı için personel bulundurduğu, işçi çalıştırdığı sabittir. Nitekim Dairemizin 06.06.2023 tarih ve 2022/11559 E, 2023/6457 K. sayılı ilamında aynı esaslar benimsenmiş ve Belediyenin asıl işini yükleniciye vermesinin onu asıl işverenlikten ve sorumluluktan kurtarmayacağı belirtilmiştir.
10.Belediyenin asıl faaliyet alanı konut yapma işini, yükleniciye vermesi, onu asıl işverenlikten kurtarmaz. Kaldı ki Pendik ilçesi, ... Mah. 3939 parselde 379 konut, ... ve Çevre Düzenleme İnşaatı işini yaptıran davalı ... Başkanlığının 14.09.2021 tarihli Hukuk Müşavirliği yazısında İş Ortaklığının işin toplamda %95'lik kısmı için alt yüklenici çalıştırmak isteğinin kabul edildiği ve alt yükleniciye onay verildiği de görülmüş olup Belediyenin asıl işveren konumunda olduğu anlaşılmaktadır.
11.Temyizen incelenen kararın, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1.Davalı ...Ş. vekilinin temyiz dilekçesinin miktardan REDDİNE,
2.Davalı İBB vekilinin temyiz itirazlarının reddine, Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın 6100 sayılı Kanun'un 370. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,
Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz eden ilgiliye yükletilmesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
05.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.