MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2024/301 E., 2025/138 K.
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının 01.12.1993-31.12.2001 tarihleri arasında davalı işveren nezdinde Büyükelçilik makam şoförü olarak çalıştığını, çalıştığı süre boyuca, ücretlerinin elden ödendiğini, gerçek ücretinin SGK'ya bildirilmediğini, davacı ile işveren arasında imzalanan iş sözleşmelerinin bulunduğunu, 01.12.1993 - 28.02.1994 tarihleri arasında 598 USD, 01.03.1994 - 31.12.1994 tarihleri arasında 650 USD, 01.02.1995 - 31.12.1995, 01.01.1996 - 31.12.1996, 01.01.1997 - 31.12.1997, 01.01.1998 - 31.12.1998, 01.01.2000 - 31.12.2000 tarihleri arasında 850 USD, 01.01.2001 - 31.12.2001 tarihleri arasında 1.020 USD ücret aldığını, 01.08.2010 tarihinde yaşlılık aylığı almaya başladığını, sigorta prim ödemelerinin eksik yapılması nedeniyle hak kaybına uğradığını, hak kaybına uğraması nedeniyle 15.05.2020 tarihinde, SGK'ya başvurduğunu, ancak Kurum tarafından dava açılması gerektiğinin bildirildiğini belirterek, fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla davacının 01.12.1993-31.12.2001 tarihleri arasındaki prime esas gerçek ücretinin tespitine, tespit edilecek prime esas gerçek ücretinin yaşlılık aylığına yansıtılmasına, yaşlılık aylığı almaya başladığı tarihten karar tarihine kadar yaşlılık aylığında oluşan farkların bankalarca fiilen mevduata uygulanan en yüksek faizi ile tespiti ve tahsili ile sonraki dönem yaşlılık aylığının tespit edilecek gerçek ücrete göre düzeltilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiş, davacı vekili beyan dilekçesi ile yargılama sırasında prime esas kazanç tespiti dışında bu dosyada talepleri bulunmadığını bildirmiştir.
II. CEVAP
1.Davalı ... Birleşik Devletleri Büyükelçiliği vekili cevap dilekçesi ile hak düşürücü süre, husumet ve zamanaşımı itirazlarında bulunduklarını, davacının taleplerinin müvekkiline yöneltilmesinin hukuka ve usule aykırı olduğunu, Sigorta İşleri ve Primler Dairesi Başkanlığı İşlemleri Hakkında 16 no.lu Genelge uyarınca müvekkili Büyükelçiliğin sigorta mevzuatından muaf olduğunu, buna göre müvekkilinin davacı için sigorta primi ödeme zorunluluğu dahi bulunmadığından, davanın reddi gerektiğini, Genelge hükümlerine göre bir zorunluluk bulunmamasına rağmen davacının sigorta bildirimlerinin tamamının yapıldığını ve tüm primlerinin eksiksiz olarak ödendiğini, elçiliğin Gelir Vergisi Kanunu'nun 95 inci maddesi uyarınca stopaj yükümlüsü olmadığını, ücretin prime esas kazançtan farklılık gösterdiği iddiası gerçeği yansıtmadığını, bildirimlerin asgari ücretin üzerinde olduğunu belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
2. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde, zamanaşımı, hak düşürücü süre, derdestlik, husumet, görev ve yetki itirazında bulunduklarını, davacının talebi ile ilgili Kurumun yaptığı işlemin doğru olduğunu, herhangi bir eksiklik bulunmadığını belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 01.07.2022 tarihli kararı ile davanın kabulüne, iş sözleşmeleri dikkate alınarak, tavan ücret de gözetilerek prime esas kazancın kararda belirtilen şekilde tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili ile davalı Büyükelçilik vekilinin istinaf başvurusunda bulunması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 13.03.2024 tarihli kararı ile Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı değerlendirilerek davalının istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
Bölge Adliye Mahkemesinin 13.03.2024 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine Dairemizin 28.05.2024 tarih, 2024/5764 Esas, 2024/5955 Karar sayılı kararı ile "Sigorta primine esas kazancın tespitinde davacı ile davalı arasında yapılan sözleme esas alınmış ise de, sözleşmede yer alan ücretin prime esas kazancın tespitinde esas alınması için ödenmesi gerektiğinin gözetilmemesi hatalıdır.
Mahkemece sözleşmeye uygun olarak ücretin ödenip ödenmediği araştırılmalı, ne kadar ödendiği belirlenerek buna göre sigorta prime esas kazanç tespit edilmelidir. " gerekçesiyle karar bozulmuştur.
B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Davacının ihtilaflı dönemdeki maaş hesabının bulunduğu banka hesaplarını bildirmek, yargılamaya konu edilen dönemlerde taraflar arasında sözleşmeye uygun olarak ücretin ödendiğini ispata yarar delillerini ibraz etmek/celbi talep edilen delillerini bildirmek üzere davacı vekiline 1 aylık kesin süre verilmiş, davacı vekili davacının ücretlerini elden aldığından, ihtilaf konusu dönemdeki banka ismi bildiremediğini beyan ederek süresinde herhangi bir yazılı delil sunulmamıştır.
Bu kapsamda dosyaya mübrez deliller değerlendirildiğinde; davacının iddiasını ispata elverişli yazılı delil de ibraz edemediği anlaşılmakla ispatlanamayan davanın reddine" karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde;
1.İlk Derece Mahkemesinin uyduğu bozma ilamında değinilenin aksine, sözleşmede belirlenen ücretin ödenip ödenmediği hususunun, prime esas kazancın tespiti bakımından değerlendirilmesi gereken bir husus olmaktan ziyade işçinin alacağının tahsiline yönelik bir uyuşmazlık konusu oluşturduğunu,
2.Karara esas alınan bozma ilamı, ücretin ödenip ödenmediği hususunun araştırılmasına ilişkin eksik inceleme bulunduğu yönünde olup, buna karşın, ilk derece mahkemesinin re'sen araştırma ilkesini ve asıl ispat yükümlüsünü gözetmeksizin yalnızca davacı tarafa delil sunmak üzere süre vererek ve incelemeyi banka kayıtları odağında sınırlı çerçevede gerçekleştirerek eksik inceleme sonucunda hüküm tesis ettiğini,
3.Davacı müvekkili ile çalışma dönemleri çakışan ve davalı işverenlik nezdinde çalışan işçilerin, işbu dosyayla aynı şekilde sözleşmede belirlenen gerçek ücretlerinin prime esas kazanç olarak bildirilmemesi sebebiyle açmış oldukları davaların kabul edildiğini ve Yargıtay incelemesinden geçerek kesinleştiğini, davacının çalıştığı dönemi de kapsayan emsal dosyalar gözetilmeksizin hüküm tesis edildiğini, (2023/6079 E.6685 K; 2023/11266 E.2024/2065 K.)
4.Davacı müvekkille aynı durumda olan işçilerin bu sebeple açtığı davaların, sözleşmelere dayanılarak kabul edildiği ve Kuruma intikal ettirilerek işçilerin mağduriyetlerinin giderildiği bilinmekte olup söz konusu kayıtların Kurumdan celbi talep edilmiş olmasına karşın gerekli belgelerin dosyaya kazandırılmadığını,
5.Dosyada mübrez sözleşmelerin kesin bir delil olarak nitelendirilmemesi halinde dahi; yazılı delil başlangıcının varlığı halinde tanık dinlenebileceğine ilişkin 6100 sayılı Kanun'un 202. maddesi uyarınca evvelce dosyaya sunulan tanıklarına tebligat çıkarılması ve dinlenmesi talep edildiği halde Mahkemece hiçbir gerekçe göstermeksizin taleplerinin dikkate alınmadığını ve tanıkları dinlenilmeksizin hüküm tesis edildiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, sigorta primine esas kazancın tespiti istemine ilişkindir.
Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; davacı vekili tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davacı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,
11.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.