MAHKEMESİ:İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/403 E., 2024/230 K.
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının ... sicil sayılı ...Matbaacılık Sanayi Şirketinde, 01.08.1982 tarihinde çalışmaya başladığını, ...'ya başvurduğunda sigortalılık başlangıç tarihinin 01.03.1986 olduğunu öğrendiği, 01.08.1982 tarihinde çalışmış olmasına rağmen primlerinin ödenmemiş olduğunu belirterek, sigortalılık başlangıç tarihinin 01.08.1982 tarihi olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, Kurum işleminde bir hata bulunmadığını beyanla, hak düşürücü süre nedeni ile davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 11.05.2017 tarihli kararı ile davanın kısmen kabulü ile, davacının davalı ... sicil sayılı ...Matbaa Sanayi-... iş yerinde 01.08.1982 tarihinde 1 gün asgari ücretle çalıştığının tespiti ile bu tarihin sigorta başlangıç tarihi olarak tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin 11.05.2017 tarihli kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 22.05.2018 tarihli kararıyla istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA KARARI
A. Bozma Kararı
Bölge Adliye Mahkemesinin 22/05/2018 tarihli kararının süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairenin 30.05.2019 tarihli kararı ile "... davacının, matbaacılık işyerinde çalıştığını belirtmiş olmakla birlikte, davasını somutlaştırmadığı, öte yandan davacı tarafından tanık deliline başvurulmadığı, Mahkemece de resen komşu, bordro tanıklarının araştırılmadığı anlaşılmakla, yukarıda yapılan açıklamalar gözönünde bulundurularak, Mahkemece, HMK 31 maddesi ve 119/1-e maddesi gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği davacının eylemli çalışmasını ortaya koyacak şekilde işyerinde ne iş yaptığı, çalışma şeklinin nasıl olduğu, işyerinin niteliği, kapasitesi, işyeri komşularının kimler olduğunun davacıya sorulup açıklattırılmalı, bu doğrultuda gerekli araştırmalar usulünce yapılmalı, hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalı, davacının işyerinde çalıştığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir..." gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.
B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İk...Karar
İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ".., ... cevabında; ... sicil numaralı dosyada işlem gören ...-Yeni ...Matbaacılık Sanayi ve Kağıtçılık ünvanlı işyerine ait 01,08.1982 tarihi ve bu tarihten 1
(bir) yıl öncesi ve sonrası dönemlerini kapsayan dönem bordrolarına rastlanılmadığının belirtildiği, kolluk araştırma tutanağında; ... sokak No:... de bulunan iş yerinin sahibi ...’nin adı geçen ... davacıyı tanımadığını, başkaca komşu iş yeri tespit
edilemediğinin belirtildiği görülmektedir.
7. celsede dinlenen davacı tanığı ...'ın, ... davacıdan duyduğuna göre şirkette çalışmasının olduğunu ifade ettiği, yine 16. celsede dilenen tanık ...'in, ... davacının iddia olunan tarihte, şirkette, düzenli ve sürekli çalışmasına bizzat şahitliğinin olduğunu ifade ettiği anlaşılmaktadır.
İddiaları doğrulayan tanık beyanlarıyla birlikte iş yerinin, 10.01.1981tarihinde 506 sayılı Kanun kapsamına alınıp, 30.09.1982 tarihinde kapsamdan çıkarılmış olması, davacının tespitini talep ettiği süre içerisinde davalı işyerinin kanun kapsamında bulunması, işe giriş bildirgesindeki kimlik bilgilerinin nüfus kaydıyla uyumlu olması, ... davacıya ait sigorta giriş kartının mevcudiyeti, ... davacıya verilen sigorta sicil numarasının 1982 yılı serilerinden olması ve aynı sicille sigortalı çalışmalarının devam etmesi, iddia olunan dönemde davalı Kurum tarafından davacı lehine oluşan yasal karine aleyhine herhangi bir kanıt sunulmamış olması karşısında mahkememizce önceden verilen kararda isabetsizlik görülmeyerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur..." gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile davacının davalı ... sicil sayılı ...Matbaa Sanayi-... iş yerinde 01.08.1982 tarihinde 1 gün asgari ücretle çalıştığının tespiti ile bu tarihin sigorta başlangıç tarihi olarak tespitine, karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili fiili çalışmanın ispatlanamadığını belirterek karara karşı temyiz talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.
1.Davanın yasal dayanakları, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2., 6 ., 9., 79.,108. maddesi hükümleridir.
Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin kanunun belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur.
Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-4 48... /21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.
Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.
Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.
Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 5 06... sayılı yasalar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir.
2.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, bozmaya uyulmak suretiyle yapılan yargılamada, Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Bozma sonrasında Mahkemece komşu işyeri araştırmasının sadece Emniyet vasıtasıyla yapıldığı,komşu işyeri tespit edilemediği,başkaca komşu işyeri araştırması yapılmadığı, davacı tanığı olarak davacının eşi ... ile dava konusu dönemde hiç bir yerden sigortalılığı olmadığı hizmet döküm cetvelinden anlaşılan ...'in dinlendiği, böylelikle Mahkemece anılan tanık beyanlarına göre ve dosyadaki diğer delillere göre yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.
3.Buna göre, Mahkemece, işyerine dava konusu dönemde komşu iş yeri ve kayda geçmiş çalışanlarının, belediye,vergi dairesi ve ... aracılığıyla da yapılacak araştırmayla yöntemince saptanarak, sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle re’sen bilgi ve görgülerine başvurulmalı, komşu iş yeri ve çalışanlarının tespit edilememesi halinde taraflara sorulmak suretiyle davacının çalışmasını bilebilecek olan kişiler tespit edilerek sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanları alınmalı, bozma öncesi dinlenen tanık beyanları da değerlendirilmek suretiytle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
VII. KARAR
Açıklanan sebeple,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,
04.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.