(506 S. K. m. 82)
Dava: Davacılar, davalı Kurum'a 655.952.538 TL. prim borcu ve gecikme zammından dolayı borçlu olmadıklarının tespiti davasının yapılan yargılaması sonunda; ilamda yazılı nedenlerle gerçekleşen davanın kabulüne karar verilmesi üzerine hükmün süresi içinde duruşmalı olarak temyizen incelenmesi davalı tarafından istenilmesi üzerine; tetkik hakimi tarafından düzenlenen raporla, dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi:
Karar: Taraflar arasındaki uyuşmazlık; S... Madencilik Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi ile E... Madencilik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketleri'ne ait toplam 655.342.636 TL. prim borcu ve gecikme zammından bu şirketlerin işyerlerini sırasıyla devir ve satın alan davacılar K.... Madencilik Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi ile Ş... Madencilik Ticaret ve Sanayi A.Ş.'nin birlikte sorumlu tutulup tutulamıyacaklarına ilişkindir. Mahkeme, istek doğrultusunda, kısa adları S.... ve E.... borçlarının K..... Limited Şirketi'ne devir edilmediğini dolayısıyla gerek bu şirket, gerekse en son şirket olan Ş.... A.Ş.'nin sözü edilen prim borçları ile eklentilerinden sorumlu olamayacaklarına karar vermiştir.
Gerçekten, davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasanın 82. maddesine göre, bir işyerinin devir veya intikal etmesi durumunda, yeni işveren eski işverenin Kurum'a olan prim borçları ile eklentilerinden müteselsilen sorumludur. Bu surumluluk, yasanın belirlediği veçhile, işyerini devreden veya intikaline neden olan işverenle burasını devralan veya işyerinin kendisine intikal ettiği yeni işveren arasında söz konusudur. Bu sorumluluğun alanını, daha önceki veya daha sonraki işverenlere yüklemek, kısaca sorumluluk halkalarını uzatmak mümkün değildir. Yasa, işyerinin ve sigortalılarının durumunu bilebilecek yeni işvereni sorumlu tutmuş ve eski işverenin prim borçlarında devam edeceğini öngörmüştür. Yasal tabirle, eski ve yeni işverenler için müteselsil bir sorumluluk söz konusudur. Ne var ki, hile veya muvazaa halleri, bu kuralın dışındadır. Salt, prim borçlarından kurulması veya işyerinin bunlara devir veya satış gösterilmesi yasanın amacına uygun düşmez ve kanuna karşı hile yapan yeni işverenleri sorumluluktan kurtarmaz. Aksine düşünce, çalışanların bir bölümü yönünden sosyal güvenliklerini sağlama görevini üstlenen Sosyal Sigortalar Kurumu'nun ana gelir kaynağını oluşturan primlerin tehlikeye atılması sonucunu doğurur ve Kurum'u mali yönden güç durumda bırakır.
Dava konusu olaya gelince; prim borçları ve eklentilerinin ilişkin olduğu işyeri, linyit kömürü üretimi yapan bir maden sahasıyla ilgili olup, sahanın işletme ruhsatı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 3253 sicil nolu ruhsat ile davacı K.... Madencilik Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi'ne verilmiştir. Davacı K... Madencilik Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi, bu işyerini ilk defa, 1.4.1986 tarihli işyeri bildirgesine göre işletmeye açmış ve 50088.43 sicil numarası ile sigorta yasası kapsamına alınmıştır. Kurum'a verilen dilekçelere göre, 30.10.1986 tarihinde işletmeye ara veren şirket, 1.10.1987 tarihinde yeniden faaliyete geçmiş ve 19.3.1990 tarihine kadar belirtilen işyeri numarası üzerinden faaliyetini sürdürmüştür. Ne var ki, bu arada, 21.6.1986 tarihli işyeri bildirgesine göre S... Madencilik Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi aynı maden sahası içerisinde faaliyete geçmiş ve işyerini olduğu gibi K.... Şirketi'nden devir almıştır. K... Şirketi ile aralarında yaptıkları rödovans anlaşmasına göre, işyeri yeni işveren S... Şirketi üzerine 51331.43 sicil numarasına göre tescil edilmiştir. K.... Şirketi 1.7.1986 günlü dilekçesi ile durumu doğrulamıştır. Bu şirkette iki yıl kadar faaliyet göstermiş ve 20.6.1988 tarihinde çalışmasına son vermiştir. 21.6.1988 tarihinde, devreye E... Madencilik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi girmiş ve bu tarih itibariyle, S... Şirketi'nin işlettiği işyerini aynı tesis ve işçilerle devir alarak işletmeye devam etmiştir. E.. Şirketi yeni bir işyeri sicil numarası da almamıştır. 1.7.1989 tarihine kadar üretimm yapan bu şirket, belirtilen tarihten itibaren işyerini ilk işveren olan aynı zamanda işletme ruhsatı sahibi K... Şirketi'ne devir etmiştir. Davacı K.... Şirketi işçilerin yeniden girişlerini yapmış ve 18.3.1990 tarihine kadar işçilerini çalıştırmıştır. Aynı tarihte Ş.... Madencilik Ticaret ve Sanayi A.Ş. ile yapılan satış anlaşmasına göre, işyeri yeni işverene el değiştirmiş ve 19.3.1990 tarihinden itibaren bu işverence aynı işçilerle çalışmaya devam edilmiştir. Uyuşmazlık konusu borç, 1.8.1986-30.6.1989 dönemi, S... ve E... Şirketleri'ne ilişkin olarak ortaya çıkmış ve diğer şirketlerin bu prim borç ve eklentileriyle ilgili olmadıkları, aralarında, borç devrini gerektirecek hukuksal neden bulunmadığı mahkemece hüküm altına alınmışsada, dosyadaki bilgi ve belgeler bu konu hakkında ciddi kuşkular uyandırmakta, 506 sayılı Yasanın 82. maddesinde öngörülen ve müteselsil sorumluluğu gerektirebilecek bir durum ortaya çıkmaktadır. Gerçekten, dosya içerisinde örneği bulunan 18.10.1988 günlü Kurum müfettişleri tutanakları ile, 21.11.1989 günlü Sosyal Sigortalar Kurumu müfettişi tarafından düzenlenen tutanak ve rapordan anlaşıldığı ve ayrıca, rapor örneği dosya içerisinde olmamakla birlikte aynı durumu doğrulayan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Müfettişinin 18.8.1989 günlü raporla doğrulandığı biçimde; "kısa adları, K..., S... ve E.... Limited Şirketleri Birbirlerinden ayrı, bağımsız kuruluşlar değillerdir. Biçimsel olarak ayrı tüzel kişilik ünvanı almış ve ayrı şirketler gibi gösterilmelerine rağmen bu üç şirket iç içe girmiş, kardeş kuruluşlardır. K... Şirketi, her iki şirketinde ortağı ve en büyük pay sahibidir. Şirketlerin sahibi kişiler yönünden de, aralarında ilişki mevcuttur. S.... ve E.... Şirketleri aslında paravan kuruluşlardır. Nitekim, E... Şirketi yeni bir işyeri sicil numarası alma gereğini dahi duymamış, aynı işyeri sicil numarasında çalışmasına devam etmiştir. Bu iki şirketin ayrıca mal varlıkları da bulunmamaktadır. Bunun üzerinedir ki, Kurum 12.12.1989 tarihli yazısıyla sözü edilen S..., E... Şirketleri'ne bildirimde bulunarak, kendi faaliyet dönemlerine ilişkin tüm bildirimlerin, ilk işveren olan ve işyerinin ilk tescil edildiği 50088.43 sicil numarası üzerinden verilmesini istemiştir". Kısaca, işyerinin, 1.4.1987-19.3.1990 dönemi tüm faaliyetleri ve çalışan sigortalıların prim borçlarından dolayı asıl borçlu, işletme ruhsatı sahibi K.... Limited Şirketi olduğu yolunda ciddi kuşku ve tereddüt uyandıracak bilgi ve belgeler bulunması karşısında bu konunun yeterince araştırılıp incelenmesi gerekir. Biçimsel olarak ayrı tüzel kişiler olarak ortaya çıkmalarına karşın, gerçekte yukarıda ad ve ünvanları verilen şirketler arasındaki, mali ve hukuksal ilişkiyi belirlemek, şirketlerin sermayelerinin kimler tarafından oluşturulduğunu saptamak, K.... Şirketi'nin bu şirketlerin kuruluş, devam ve ortadan kalkışlarındaki rolünü açıklamak tüm delilleri toplayarak birlikte değerlendirmek ve böylece sonuca gitmek gerekirken, belirtilen maddi ve hukuksal olguların gözardı edilerek eksik inceleme ve değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O halde, davalının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle (BOZULMASINA), davalı avukatı yararına takdir edilen 250.000 TL. duruşma avukatlık parasının karşı tarafa yükletilmesine, Üye Erdoğan Aktekin'in muhalefetine karşı Başkan Teoman Ozanoğlu, Üye Orhan Yalçınkaya, Yılmaz Darendelioğlu ve Utkan Araslı'nın oylarıyla ve oyçokluğu 13.4.1993 gününde karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy