(5510 S. K. m. 96) (506 S. K. m. 121)
Dava: Davacı, ölüm aylıkları nedeniyle Kurum'a borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme, ilamında belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar vermiştir.
Hükmün, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi A. E. tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi:
Karar: Davacıya, 20.11.1991 tarihinden itibaren, babası üzerinden bağlanan ölüm aylıkları; 506 ve Emekli Sandığı kapsamındaki çalışmaları, yine kendi çalışmalarına dayalı olarak 01.11.1987 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığının anlaşılması üzerine kesilerek. 20.11.1991-21.07.2007 tarihleri arasında ölüm aylığından yapılan ödemeler borç çıkarılmıştır. Davacı, ölüm aylıkları nedeniyle borçlu olmadığının tespitini istemiş: mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir.
Babası üzerinden ölüm aylığı ödenen dönemin tamamını kapsayacak şekilde, bir kısmında Emekli Sandığı kapsamında çalışan, bir kısmın da ise çalışmalarına dayalı sigortalılık süreleri gözetilerek yaşlılık aylığı bağlanmış olan davacının, babasından ölüm aylığına hak kazanamayacağına ilişkin mahkemenin kabulü yerindedir.
Yersiz ödemelerin istirdadına ilişkin olarak; 5510 sayılı Yasanın 96. maddesi, Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler;
a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden,
b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, üç aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise, bu süre sonundan itibaren hesaplanacak olan kanuni faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa, bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır... hükmünü içermektedir.
Konuya ilişkin 5510 sayılı Yasa öncesi mevzuata bakıldığında. 506 sayılı Yasanın Yersiz ve yanlış ödemelerin tahsilini düzenleyen 121. maddesinde yersiz ödeme halinde iade yükümünün kapsamını belirleyen bir düzenleme bulunmadığı gibi, anılan Yasa içeriğinde konuyu düzenleyen başka bir düzenlemenin de yer almadığı görülmektedir. 5510 sayılı Yasanın 96. maddesi ile 506 sayılı Yasada yer almayan yeni bir düzenleme getirilmiş, sebepsiz zenginleşmenin kasıtlı kusurlu davranıştan veya Kurumun hatalı işleminden kaynaklanmasına bağlı olarak istirdadı mümkün ödeme miktarları belirlenmiştir. Kapsam belirlendikten sonra, ilgilinin Kurumdan alacağı yoksa geri alma işleminin genel hükümlere göre yapılacağı öngörülmüştür. 5510 sayılı Yasanın geçici maddelerinde ise, yersiz ödemelerin tahsili konusunda önceki hükümlerin uygulanması gereğini öngören herhangi bir kural yer almamaktadır.
Belirtilen nedenlerle; 5510 sayılı Yasanın 96. maddesi hükmünün, Kurumun yersiz ödemeden kaynaklanan alacakları konusunda süren uyuşmazlıklara uygulanması gerekmektedir.
Yukarıdaki maddi ve hukuki olgular birlikte değerlendirilerek; davalının, ölüm aylıklarından kaynaklanan yersiz ödemeleri iade yükümünün 5510 sayılı Yasanın 96. maddesi hükmü ile; davacıya aylık bağlanmaması durumunda, diğer hak sahiplerinin aylıklarında meydana gelecek artışlar birlikte gözetilerek, davacının iadeyle yükümlü olduğu miktarın buna göre belirlenmesi gerekirken; yazılı şekilde karar verilmiş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
O halde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde davacıya iadesine, 15.06.2010 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy