(2926 S. K. m. 27, 31, 36) (1479 S. K. m. 53) (2926 Sayılı Tarımda Kendi Adına Ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununa Tabi Sigortalıların Ödeyecekleri Primlerin Ürün Bedellerinden Tevkif Suretiyle Tahsil Edilmesine İlişkin Karar m. 1) (YHGK. 20.10.2010 2010/10-489 E. 2010/529 K.) (YHGK. 20.10.2010 T. 2010/10-490 E. 2010/530 K.)
Dava: Dava, aksine Kurum işleminin iptali ile ürün tevkifatından dolayı Kuruma borçlu bulunulmadığının tespiti istemine ilişkindir. Mahkeme, ilamında belirtildiği biçimde isteğin kabulüne karar vermiştir.
Karar: Hükmün, davalı Kurum avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi Mustafa Taş tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi:
Davacı vekili; 2926 sayılı Kanunun yürürlükten kaldırılan 36'ncı maddesi ile 1479 sayılı Kanunun 53'üncü maddesi gereğince Bakanlar Kurulu Kararına göre, çiftçilerden satın alınan ürün bedelleri üzerinden yapılması gerektiği halde gerçekleştirilmeyen 2001, 2002, 2003 yılları prim kesintileri (tevkifat tutarları) yönünden davacının, davalı Kuruma 1.248,69 TL borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir.
Dava konusu uyuşmazlık; ticaret veya serbest meslek erbabı olanların, satın aldığı ürün bedellerinden prim tevkifatı yapılmasının gerekmediğini, ispat yükü altında olup olmadıkları ve zorunlu tarım Bağ-Kur sigortalısı olmasına rağmen teslim ettiği ürün bedellerinden prim tevkifatı yapılmayan sigortalıya ait prim miktarından sorumluluklarının bulunup bulunmadığı noktalarında toplanmaktadır.
Mahkemece, mevzuat hükümleri gereğince tevkifat görevi verilen ilgililere herhangi bir yasa hükmü gereği bunu yerine getirmemeleri halinde uygulanacak müeyyide gösterilmemiş olup, sadece yasal hükmü olmayan, bakanlık tarafınca çıkarılan genelge ile bu kişilere müeyyide yüklenmesinin mümkün olmadığı, ayrıca müstahsilin isteğine ve iradesine bağlı kesilmesi gereken bahse konu prim alacaklarının tahsil edilmemesinden dolayı davacının sorumlu tutulmasının hakkaniyete aykırı olduğu gerekçesiyle davanın kabulü ile Kurum işleminin iptali ve davalı Kuruma borçlu olmadığının tespitine karar verilmiştir.
Davanın yasal dayanağı olan 2926 sayılı Kanunun Primlerin ödenmesi başlıklı 36'ncı maddesinin birinci fıkrasında; sigortalının, 31'inci maddede belirtilen prim borcunu, ait olduğu yıl içinde Bakanlar Kurulunca belirlenen dönemlerde ödemek zorunda olduğu, Kurumun prim alacaklarının, Bakanlar Kurulu Kararı ile ürün bedellerinden tevkif suretiyle de tahsil edilebileceği belirtilmiş, anılan madde 02.08.2003 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 4956 sayılı Kanunun 56'ncı maddesi ile ilga edilmiş olmasına karşın, bu kanunun 27'nci maddesi ile söz konusu hüküm, 1479 sayılı Kanunun 53'üncü maddesinin birinci fıkrasında yapılan değişiklikle yeniden ve aynı şekilde düzenlenmiştir.
Konuya ilişkin olarak 01.04.1994 tarihinde uygulamaya başlanılan 03.04.1993 gün ve 93/4384 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi ve eki 13.05.1993 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Anılan Kararname'nin 1 'inci maddesi; Kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, zirai kazançlarını bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler ve gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, çiftçilerden satın aldıkları ürün bedellerinden, bunların Bağ - Kur prim borçlarına mahsuben %3 oranında tevkifat yaparak düzenledikleri belgelerde göstermek ve tevkif ettikleri tutarları ertesi ayın 20'nci günü akşamına kadar Bağ - Kur hesaplarına intikal ettirmek zorundadırlar. hükmünü içermekte olup, 3'üncü maddesinde. Bağ - Kur'un prim alacaklarının ürün bedellerinden tevkif suretiyle tahsili ve yersiz olarak alınan tutarların ilgililere geri verilmesine ilişkin usul ve esasların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nca belirleneceği açıklanmıştır. Devamında. 28.01.1994 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 08.01.1994 gün ve 94/5173 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile tevkifat oranı %1'e indirilmiştir. Bahse konu kanun ve kararnameler kapsamında konuyu değerlendiren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından, 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu (4) Seri Numaralı Uygulama Tebliği düzenlenerek 26.03.1994 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmış ve 01.04.1994 gününden itibaren tarım sigortalılarının ürün bedellerinden tevkif suretiyle tahsili ve yersiz olarak alınan tutarların ilgililere geri verilmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir. Tebliğin (b) bendinde tevkifat yapacak olanlar, (c) bendinde çiftçi primlerinin ürün bedellerinden tevkif suretiyle tahsiline ilişkin usul ve esaslar, (e) bendinde tevkifat tutarlarının kurum hesaplarına yatırılması ve tevkifat bildirimlerinin verilmesi, (g) bendinde 2926 sayılı Kanun kapsamına girmeyenlerin durumu, (h) bendinde 2926 sayılı Kanun kapsamına giren ve prim borcu bulunmayan veya prim borçları taksitlendirilen çiftçilerin durumu açıklanmıştır, (i) bendinde de; tebliğin (B) bölümünde belirtilen gerçek ve tüzel kişilerin, çiftçilerden satın aldıkları ürün bedellerinden, bunların prim borçlarına mahsuben tebliğdeki esaslar çerçevesinde tevkifat yapmamaları veya yaptıkları tutarlarını süresi içerisinde ve tam olarak kurum hesaplarına aktarmamaları durumunda, söz konusu gerçek ve tüzel kişilerin kuruma karşı sorumlu oldukları, tevkifatın yapılmaması veya yapılan tevkifatın süresi içinde ve tam olarak kurum hesaplarına aktarılmaması durumunda, aktarılmayan tevkifat tutarlarının sorumlularından yasal faizi ile birlikte tahsil edileceği belirtilmiştir.
Tevkifat yapma ve Kurum hesaplarına aktarma yükümü, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94/11'inci maddesinde öngörülen çiftçilerden satın alınan zirai mahsuller ve hizmetler için yapılan ödemelerden gelir vergisine mahsuben tevkifat yapma yükümüne paralel olarak getirilmiştir. Bu çevrede; gerçek gelirlerini bildirmek zorunda olan ticaret ve serbest meslek erbabının işbu prim borçlarına mahsuben tevkifat yapmak yükümünün, 2926 sayılı Kanun kapsamında zorunlu sigortalı niteliğine sahip çiftçilerden satın alınan ürün bedellerine ilişkin olacağı tartışmasızdır.
Yukarıda açıklanan hususlar ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2010/10-489 Esas -2010/529 Karar, 2010/10-490 Esas -2010/530 Karar sayılı ilamları da gözönüne alındığında, gerçek ve tüzel kişilerin, çiftçilerden satın aldıkları ürün bedellerinden, bunların prim borçlarına mahsuben tebliğdeki esaslar çerçevesinde tevkifat yapmamaları veya yaptıkları tutarlarını süresi içerisinde ve tam olarak Kurum hesaplarına aktarmamaları durumunda, söz konusu gerçek ve tüzel kişilerin Kuruma karşı sorumlu oldukları, tevkifatın yapılmaması veya yapılan tevkifatın süresi içinde ve tam olarak Kurum hesaplarına aktarılmaması durumunda, aktarılmayan tevkifat tutarlarının sorumlularından yasal faizi tahsil edilmesi gerekmekte olup, mahkemece, aksi yönde verilen hüküm isabetsiz bulunmuştur.
Mahkemece yapılması gereken iş; öncelikle davacının zamanaşımı iddiası da değerlendirilerek, dava konusu olayda zamanaşımı bulunmadığının tespiti halinde uzman bilirkişilerden oluşacak kuruldan, kendisinden ürün satın alınan kişilerin sigortalı olup olmadıkları, herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna prim veya kesenek ödeyip ödemedikleri ile buralardan gelir veya aylık alıp almadıkları; 2926 sayılı Kanun kapsamında sigortalılıkları bulunup bulunmadığı ile prim ödeme yükümleri olup olmadığı; prim ödeme yükümlüsü olanlar yönünden de ürün bedellerinden yapılması gereken tevkifat tutarını açıklıkla belirleyen rapor almak ve yapılacak irdeleme sonunda elde edilecek sonuca göre karar vermek olmalıdır.
Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı biçimde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı görülmüştür.
O halde, davalı Kurum avukatının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli, hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Açıklanan nedenlerle temyiz edilen hükmün BOZULMASINA, 03.05.2011 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy