(818 S. K. m. 101)
Dava: Taraflar arasındaki davadan dolayı Ankara Asliye 2. Ticaret Mahkemesince verilen 25/06/1997 tarih ve 317-289 sayılı hükmün duruşmalı olarak temyizen tetkiki davalı R. Dış Tic. AŞ. vekili tarafından istenmiş olmakla duruşma için tayin edilen 20/04/1998 gününde davacı avukatı H. Ü. Çakır oğlu ile davalı avukatı M. Durak oğlu gelip, temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşıldıktan ve hazır bulunan taraf avukatları dinlendikten sonra vaktin darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması duruşmadan sonraya bırakılmıştı. Bu kere dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği konuşulup düşünüldü:
Karar: Davacı vekili, davalılardan R. Dış. Tic. AŞ. nin Libya'ya dış satım yaptığı un emtiasından 9.000.m ton unu müvekkilinin taahhüt edip süresinde teslim ettiğini ve R. AŞ. nin ihracatı gerçekleştirdiğini, akreditifli un satışlarını müteakip TMO. tarafından yapılacak buğday desteğinden faydalanmak amacıyla 23.08.1994 tarihinde davalı Toprak Mahsulleri Ofisine müracaat ettiğin, ancak bu kurumun akreditif ibrazını istemesi üzerine R. AŞ. en akreditifin istendiğini, ihracata ilişkin akreditifin 3/9/1994 tarihinde geldiğini, oysa R. AŞ. ile yapılan 12/8/1994 tarihli sözleşmede akreditifin Libya Arap Türk Bankası nezdinde 51/94 numarasıyla açıldığının yazılı olduğunu, müvekkilinin davalı TMO. İle Akreditifli Un İhracatını müteakip yapılacak Buğday Desteği sözleşmesi akdedildiğini ancak Ağustos ayına göre destek miktarı olan ton başına 397 kg yerine, Eylül ayı destek miktarına göre ton başına 304 kg buğday verildiğini, bu fark nedeniyle müvekkiline 837.000 kg buğdayın eksik teslim edildiğini, davalı TMO'nun bir başka firmaya akreditif ibrazın şart koşmadan destekleme buğdayı verdiğini, akreditifin geç gelmesinden de davalı R. AŞ. nin sorumlu olduğunu ileri sürerek 837.000 kg buğdayın aynen davalılardan alınarak müvekkiline teslimine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı R. Dış Ticaret AŞ. vekili, TMO'nun buğday desteği konusunda müvekkilinin bir taahhüdünün bulunmadığını, sözleşmelerin bağımsız olduğunu, davacının noksan buğday almasında R. AŞ. nin bir kusurunun bulunmadığını, müvekkilinin satışa aracılık ettiğini, akreditif tarihinin 31.03.1994 olduğunu ve geç ibrazını tahsisin yapılmasına engel olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.
Davalı Toprak Mahsulleri Ofisi vekili cevabında müvekkilinin 94/5688 sayılı kararname gereğince buğday desteği ile görevlendirildiğini ve belirlenen uygulama esasları çerçevesinde hareket edildiğini, destekleme amacıyla buğday verilmesi için ibrazı şart olan söz konusu akreditifin müvekkiline 07.09.1994 tarihinde ulaştığını ve davacı ile 09.09.1994 tarihinde destekleme sözleşmesi imzalandığını ve davacının Eylül-1994'e göre buğday desteğinden faydalandığını müvekkiline kusur ve sorumluluk yüklenemeyeceğini savunarak davanın reddini istemiştir.
Mahkemece, iddia, savuma, dosyadaki kanıtlar ve bilirkişi raporuna göre, davacı ile davalı R. Dış Ticaret AŞ. arasında akdedilen 12/08/1994 tarihli iç alım sözleşmesinde satış konusu malın Libya'nın Arap Türk Bankası nezdinde açtığı 51/94 nolu akreditif çerçevesinde ihracat konusu olduğu açıkça yazılı olmasına rağmen davalı R. AŞ. nin 31.08.1994 tarihine kadar akreditifi temin edip davacıya verememesi nedeniyle davacının TMO. nun 94/5688 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ve uygulama esaslarını belirleyen mevzuata göre hareket etmesi zorunlu olduğundan kusurunun bulunmadığı gerekçesiyle, TMO. hakkındaki davanın reddine 837.000 kg buğdayın davalı R. AŞ. tarafından aynen teslimine, bu mümkün olmazsa bedeli 15.484.500.000 liranın dava tarihinden itibaren % 57 oranında faizi ile birlikte bu davalıdan tahsiline karar verilmiştir.
Kararı davalı R. Dış Tic. AŞ. vekili temyiz etmiştir.
1- Davacı ile davalı R. Dış Ticaret AŞ. arasında imzalanan 12/08/1994 tarihli satış sözleşmesinde akreditifin verileceği tarih belirtilmemiş ve ayrıca davacının, TMOnun buğday desteğinden faydalanacağına ilişkin bir hüküm de olmadığı gözlenmiştir. Bu sözleşmede, akreditif nosu tam olarak yazılmadığı ve ... şeklinde açık bırakıldığı halde, davacı bu hususa dikkat edip akreditifin 31/08/1994 tarihinden önce mutlaka düzenlenmesi bakımından ihtarname çekmemiş, beklenen çabayı göstermemiş ve davalı R. AŞ. ni bu konuda temerrüde düşürmemiştir. Davacının 23.08.1994 tarihinden sonraki istemi karşısında, akreditifin düzenlenmesi için davalı R. AŞ. de bu konuda gerekli çabayı göstermiş ise de, akreditifin düzenlenmesi 31/08/1994 tarihinden sora mümkün olabilmiştir. Bu durumda, sözleşmeye göre yükümlülüğü bulunmayan ve önceden ihtarname gönderilerek temerrüde düşürülmeyen R. Dış Tic. AŞ. ne davacının buğday desteğinden Eylül ayı itibariyle ve daha az miktarda faydalanmış olmasında kusur ve sorumluluk yüklenemez. Bu nedenlerle, davalı R. AŞ. yönünden de davanın reddine karar verilmesi gerekirken, davanın kabulü doğru görülmemiştir
2- Bozma sebep ve şekline göre davalın diğer temyiz itirazlarının incelenmesine gerek görülmemiştir.
Sonuç: yukarıda 1. bentte yazılı nedenlerle davalı R. AŞ. vekilini temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, 2. bentte yazılı edenlerle diğer temyiz itirazlarının incelenmesine gerek bulunmadığına, 20.000.000 lira duruşma vekillik ücretini davacıdan alınıp davalı R. AŞ. ne verilmesine, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edene iadesine, 26.02.1998 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy