(818 S. K. m. 44, 98) (6762 S. K. m. 1, 724)
Dava: Davacı vekili, müvekkili kurumun İzmir Alsancak Dispanserine ait çalınan 50 yapraklı çek defterinin içinden 10 yaprak kopartılarak, her biri 19.500.000.- lira olarak dava dışı Ali Rıza A...lehine düzenlenip,14.8.1997 tarihinde davalının 10 ayrı şubesine ibrazı sonucu ödeme yapılarak müvekkilinin toplam 195.000.000.- lira zarara uğratıldığını, davalının sahte çekleri ödediği için TTK.nun 724.maddesi uyarınca sorumlu bulunduğunu ileri sürerek, bu miktarın faiziyle tahsilini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili, müvekkili bankanın genelgesine göre 20 milyon liranın altındaki çeklerin teyidi yapılmadan provizyonsuz olarak ödendiği için imza ve mühür kontrolü yapılmadığını, ay sonunda ödeme yapan şubelerden gelen fişlerdeki bilgilerden şüphelenilmesi üzerine olayın müvekkilince ortaya çıkarılıp, davacıya bildirilmesinden sonra davacının diğer çek yapraklarının iptali için müvekkiline 16.9.1997 tarihinde başvurduğunu, dolayısıyla TTK.nun 724.maddesi uyarınca çek defterini iyi saklamamış olan davacı keşidecinin neden olduğu zarardan müvekkilinin sorumlu tutulamayacağını savunarak, davanın reddini istemiştir.
Mahkemece; iddia, savunma, toplanan kanıtlar ve benimsenen bilirkişi raporu doğrultusunda, kaybolan diğer çek yapraklarının 3.10.1997 günü davacı görevlisi muhasebeci Çetin`in çekmecesinde bulunduğu ve bu görevlinin yargılanarak çeklerin 3.kişilerin eline geçmesine neden olduğu için görevi ihmal suçundan mahkumiyet aldığı, çeklerdeki mühürlerin okunamadığı, çeklerin 3167 sayılı Kanuna aykırı olarak davacı tarafından iyi saklanmadığı ve çalındığının zamanında davalıya bildirilmediği, davalının banka genelgesine uygun olarak ödeme yaptığı, müterafik kusurundan söz edilemeyeceği gerekçeleri ile, davanın reddine karar verilmiştir.
Kararı,davacı vekili temyiz etmiştir.
Karar: Öğretiye ve yerleşik Yargıtay uygulamasına göre, TTK.nun 724.madesinde öngörülen sorumluluk, muhatap açısından kusursuz ve yasadan doğan bir sorumluluktur. Keşideci tamamen kusurlu fakat muhatap kusursuz ise muhatap sorumlu tutulamaz.Yani, tarafların hiçbirinin kusurlu olmadığı hallerde banka sahte veya tahrif edilmiş çeki ödemenin sorumluluğundan kurtulamaz. Sorumluluğun doğması için objektif özen yükümlülüğünün ihlali ile zarar arasında uygun illiyet bağının bulunması yeterlidir.Keşidecinin müterafik kusuru, TTK.nun 1.maddesinin atfı ve BK.nun 98.maddesinin yollamasıyla,BK.nun 44.maddesi uyarınca dikkate alınmalıdır.Karşılıklı kusur halinde,tarafların zarara kendi kusurları oranında katlanmaları gerekecektir. Bankanın adam çalıştıran sıfatıyla sorumluluktan kurtulabilmesi için gerekli özeni göstermiş olması halinde de zararın gerçekleşeçeğini kanıtlaması gerekir. Birer güven kurumları olan bankalar, aldıkları mevduatları sahtecilere karşı özenle korumak zorundadırlar. Bu nedenle de hafif kusurlarından dahi sorumludurlar. Sahteciliğin inandırıcı olup olmadığı, iğfal kabiliyetinin bulunup bulunmadığı yasal unsurlar arasında sayılmamıştır. ( Geniş açıklama için bkz.HGK.nun 15.6.1994 gün ve E. 94/178,K.94/398 sayılı kararı ile Fırat Öztan,Kıymetli Evrak Hukuku,Ankara 1997,2.bası,sh.1110 vd. )
Somut olayda, davacı keşideci çeklerin çalınmasında ve çalındığının zamanında bildirilmemesinde kusurlu olduğu gibi, davalı banka da iç genelgelerde önlem olarak belirtilen inceleme ve araştırmaları yapmadan, ödeme yapmakla kusurludur. Genelgelerden birinde 20 milyonun altındaki meblağlar için provizyonsuz ödeme yapılabileceği belirtilmiş ise de diğer gerekli kontrollerin yapılmasına gerek olmadığına ilişkin bir açıklama içermeyen bu genelgeden aksi yönde sonuç çıkaran bilirkişinin bu görüşünde ve bu görüşü benimseyen mahkeme gerekçesinde isabet olmadığı gibi, iç genelge sadece bankanın kendisini bağlar ve sorumluluktan kurtulmaya bir neden olarak görülmesi mümkün değildir. Kaldı ki çekler hamiline değil emre yazılı olup, bankanın kontrol olanağı daha fazladır.
O halde mahkemece,başka bir bilirkişi ya da kurulu seçilerek,davacı müterafik kusurlu kabul edilip, kusur oranları tespit ettirilmek ve sonucuna göre karar verilmek gerekirken, yazılı gerekçelerle eksik inceleme sonucu davanın reddi,bozmayı gerekmiştir.
Sonuç: Yukarda açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün davacı yararına BOZULMASINA,ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edene iadesine, 19.4.2001 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy