(2004 S. K. m. 265) (6762 S. K. m. 711)
Dava: Taraflar arasında görülen davada İstanbul Asliye 4. Ticaret Mahkemesi'nce verilen 04.02.2005 tarih ve 2004/1870-2004/1870 D.İş sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi ihtiyati hacze itiraz eden (borçlu) vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi Dilek Çakıroğlu tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe layihalar ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
Karar: İhtiyati hacze itiraz eden vekili, mahkemece müvekkili hakkında ihtiyati haciz kararı verildiğini, karara konu çekin müvekkili tarafından boş olarak Kemal Konuk adlı şahsa hatır çeki olarak verildiğini, bu şahsın evde şüpheli olarak ölümü üzerine kayıp evrak çantasındaki çekin üçüncü şahısların eline geçtiğini, müvekkilinin bankaya TTK'nun 711/3. maddesi gereğince ödemeden men talimatı verdiğini, çekte muhatap bankanın karşılıksız şerhi bulunmadığını ileri sürerek koşulları bulunmayan ihtiyati haciz kararının kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.
Mahkemece toplanan delillere göre, TTK'nun 711/1. maddesi gereğince çekten caymanın ancak ibraz müddeti geçtikten sonra hüküm ifade edeceği, bu nedenle keşidecinin ibraz süresi geçmeden muhataba verdiği ödemeden men talimatının geçersiz olduğu, ihtiyati hacze itiraz edenin ileri sürdüğü diğer iddiaların İİK'nun 265. maddesinde sayılan itiraz nedenleri arasında bulunmadığı gerekçesiyle itirazın reddine karar verilmiştir.
Kararı, borçlu ihtiyati hacze itiraz eden vekili temyiz etmiştir.
TTK'nun 711/1. maddesine göre çekten cayma, ancak ibraz müddeti geçtikten sonra hüküm ifade eder. Yine aynı maddenin son fıkrasına göre ise, keşideci, çekin kendisinin veya üçüncü bir kimsenin elinden rızası olmaksızın çıkmış olduğu iddiasındaysa, muhatabı çeki ödemekten men edebilir.
Cayma beyanı, keşidecinin yaptığı bir işlemdir. Keşideci bu işlemi muhataba yönelerek çek anlaşmasından kaynaklanan yetkisine dayanarak yapmaktadır. İşlemin muhtevası, kendisi tarafından keşide edilip tedavüle sokulan çekin ödenmemesi isteğidir. Keşideci, tabiatıyla çekin kendisinden caymamakta sadece muhataba verdiği ödeme yetkisini geri almaktadır. Buna karşılık, çekin ödenmesinin men edilmesi, temelde muhatabın bir işlemidir, muhatap karşılığın varlığına rağmen, ödemeden kaçınma konusunda işletmesini ilgilendiren bir tedbire başvurmaktadır. Bunu ise, keşidecinin beyanıyla, kendi insiyatifiyle ya da üçüncü bir kişinin talebiyle harekete geçerek yapabilir.
Çekin ödenmesinin men'iyle, koruma öncelikle keşideciye yöneliktir. Çekten cayma ile, keşideci şüphesiz aynı amacı takip edebilir ancak başka hedeflere varmayı da planlayabilir. Bunlar, keşidecinin lehtarla ilişkisinden kaynaklanan ve def'i dermeyanına imkan verdiğine inandığı bütün sebepler olabilir. Mesela; karşı edimin ayıplı olması veya başka bir sebepten alacaklı olması vs. gibi.
Çekten cayma herhangi bir şekle tabi değildir, çoğu defa durumun aciliyeti sebebiyle telefonla çekten cayıldığı da görülür. Çekin ödenmesinin men'i, muhatabın iç meselesi olmak karakterini taşıdığından onun iç düzenlemelerine göre yürütülür.
Ödemeden men talimatı verilmesi çek hakkında ihtiyati haciz kararı verilmesine engel teşkil etmediğinden ve ihtiyati hacze itiraz eden vekilinin itiraz dilekçesinde belirttiği nedenler İİK'nun 265. maddesinde tahdidi olarak sayılan hususlardan olmadığından ihtiyati hacze itiraz talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
Mahkemece birbirinden farklı kavramlar olan çekten cayma ve ödemeden men talimatı birbiriyle karıştırılarak, çekten caymanın ancak ibraz müddetinden sonra hüküm ifade edeceği, bu nedenle keşidecinin ibraz süresi geçmeden muhataba verdiği ödemeden men talimatının geçersiz olduğu gerekçesiyle İİK'nun 265. maddesine uygun düşmeyen itirazın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, ancak sonucu itibarıyla doğru olan kararın yukarıdaki değişik gerekçeyle onaması gerekmiştir
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenlerle ihtiyati hacze itiraz eden vekilinin yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle sonucu itibarıyla doğru olan hükmün ONANMASINA, istek halinde aşağıda yazılı 20.20 YTL. harcın temyiz edene iadesine, 27.06.2005 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy