(6762 S. K. m. 672) (CMR m. 15, 16, 17)
Dava: Taraflar arasında görülen davada Kadıköy Asliye 2.Ticaret Mahkemesi'nce verilen 22.10.2003 tarih ve 2001/407-2003/1138 sayılı kararın Yargıtay'ca duruşmalı olarak incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş olmakla, duruşma için belirlenen 07.12.2004 günde taraf avukatları tebligata rağmen gelmediğinden, tetkikatın evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten, temyiz dilekçesinin de süresinde verildiği anlaşıldıktan ve dava dosyası için Tetkik Hakimi Ahmet Susoy tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
Karar: Davacı vekili, müvekkilinin ürettiği kumaşları Aracı İhracatçı Sözleşmesi uyarınca GA.Ş. üzerinden ihraç ettiğini, müvekkilinin 10.453, 50 USD bedelli malının vesaik mukabili teslim koşuluyla taşınmasının davalı tarafından üstlenildiğini, vesaik mukabili yapılan ihracat işlemlerinde vesaiklerin alıcı konumunda olan banka onayı alınmadan teslim edilmesinin mümkün olmadığı halde, davalının (bankaya teslimi veya vesaikler üzerine banka garantisi almaksızın) kumaşları talimat dışı olarak Romanya gümrüğüne bıraktığı, böylece müvekkilinin malı iade alamadığı gibi, bedelinden de mahrum kaldığı gerekçesiyle (10.453, 50) USD.nin ihtarname tebellüğ tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili, davanın bir yıllık süre dolduktan sonra açıldığını, CMR'ya göre malın gerçek alıcısının İngiltere'de faaliyette bulunan United Textiles firması, Romanya'daki teslim muhatabının ise, D Star İmpex SRL isimli firma olduğunu, yüklenen mallarla birlikte müvekkiline teslim edilen faturaya göre malın alıcısının D Star İmpex SRL bulunduğu, alıcı firma tarafından mal bedelinin W Bank Int'L Banking isimli bankaya yatırıldığına ilişkin belge ibraz edilemediğinden malın alıcıya teslim edilmeyerek tarafsız bir gümrükleme deposuna boşaltıldığını, Romanya'da mevcut uygulamaya göre, CMR'lerde yer alan banka kayıtlarının hiçbir şekilde dikkate alınmayıp, malın göndericisi tarafından düzenlenen fatura mukabilinde malın gümrükten çekilebildiğini, gönderici G A.Ş. tarafından malların D Star isimli Romanya firmasına fatura edilmişken, gönderici firma tarafından oIan G Clothing Ltd isimli bir İngiliz firması lehine mükerrer fatura düzenlenerek verildiği, adı geçen firmanın da D Star isimli firma adına düzenlediği proforma fatura ile malı teslim aldığını, kusurun tamamen davacıda bulunduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.
Mahkemece, iddia, savunma, dosyadaki kanıtlar ve bilirkişi raporuna nazaran, dosyada mevcut CMR'ye göre malı teslim alacak olanın İngiltere'de mukim W Bank, malın varış yerinin Bükreş/Romanya olduğu, nihai alıcı olarak gözüken Bükreş'te mukim D Star firmasının sadece malın geldiğinin haber verileceği firma olduğu, böyle bir hamule senedine göre hukuka uygun işlem yapmanın mümkün olmadığı, yeni taşıma senedindeki taşıma talimatına taşıyıcının uymasının mümkün bulunmadığı, nihai alıcının mal bedelini ödediğine dair belgenin veya banka garantisinin ibraz edilememesi üzerine taşıyıcının tarafsız bir gümrük antreposuna malı boşalttığı, mal bedelinin ödenmemesi halinde taşıyıcının ne şekilde hareket edeceğine dair gönderenin talimatının bulunmadığı, malın yurda geri getirilmesi hususunda kendisine taşıma ücreti ödeneceği konusunda garantisi bulunmayan taşıyıcının malı tarafsız gümrük deposuna bırakmasında özensizlik bulunmadığı, nihai alıcının bu malları gümrükten çekebilmesinin malın orijinal vesaikini ele geçirmesi ile mümkün olup, bunu sağlayabilecek yegane kişinin ihracata aracılık eden G A.Ş. olabileceği gerekçeleriyle, davanın reddine karar verilmiştir.
Karar, davacı vekilince temyiz edilmiştir.
Dava, vesaik mukabili teslim şartıyla davalı tarafından taşıması üstlenilen malın, taşıyıcı tarafından gümrüğe teslimi dolayısıyla uğranılan zararın tazmini istemine ilişkindir.
Böyle bir davada, öncelikle çözümlenmesi gereken sorun, davalı taşıyıcının savunduğu gibi bir teslim engeli ile karşılaşıp, karşılaşmadığının tespitinde yatmaktadır. Gerçekten taşıyıcının böyle bir teslim engeli ile karşılaşması halinde nasıl hareket edeceği CMR'nin 15 ve 16 ncı maddelerinde hükme bağlanmış olup, buna göre böyle bir engelle karşılaşan taşıyıcı, CMR.nin 15/1 nci maddesi uyarınca ya teslim engellerini gönderene bildirip, ondan talimat alma ve bu talimata uygun davranmak, yada 16/II nci maddesi uyarınca doğrudan, doğruya yükü boşaltmak haklarına sahiptir. Taşıyıcı, bu iki yoldan dilediğini kullanabilir, taşıyıcının bu iki yoldan her hangi birisine uygun hareket ettiğinin tespiti halinde CMR'nin 17 vd. maddeleri hükümlerine tabi sorumluluğu son bulur. Bu kısa açıklamadan da anlaşılacağı üzere, taşıyıcının CMR'nin 15 ve 16 ncı maddelerinde belirlenen davranış alternatif hareket tarzlarını kullanabilmesi için öncelikle bir teslim engeli ile karşılaşmış olması ön koşuldur. Somut olayda, davalı taşıyan böyle bir engelle karşılaştığını savunmuş ise de, bu aşamada bu engeli kanıtlayabilmiş durumda değildir. Bu durumda, mahkemece, taşıyıcının konşimentoda yer alan notify (ihbar) adresine gerekli bildirimde bulunduğuna dair kanıtlarının davalıdan istenilmesi, bundan sonra davalının malı gümrüğe tesliminin onun CMR'nin 17 vd. maddelerinde yer alan sorumluluğunu bertaraf edip, etmeyeceğinin aralarında taşıma hukukunda uzman bir bilirkişinin de bulunduğu bilirkişi kurulundan rapor alınmak suretiyle belirlenmesi gerekirken, somut olayı çözümlemekten uzak bilirkişi raporuyla yetinilip, davacının rapora vaki ciddi itirazları dikkate alınmayarak yazılı şekilde hüküm tesisi hatalı olmuş ve kararın açıklanan nedenle davacı yararına bozulmasına karar vermek gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulüyle kararın davacı yararına BOZULMASINA, davalı vekili duruşmaya gelmediğinden duruşma vekillik ücretinin takdirine yer olmadığına, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edene iadesine, 07.12.2004 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy