(6762 S. K. m. 710, 720) (3167 S. K. m. 6)
Dava: Taraflar arasında görülen davada Adana Asliye 1. Ticaret Mahkemesi'nce verilen 29.09.2006 tarih ve 2006/798 D.İş sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi ihtiyati haciz isteyen vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi A.D. tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra, işin gereği görüşülüp düşünüldü:
Karar: İhtiyati haciz isteyen vekili, karşı taraf şirketin lehdarı, Sabit'in de keşidecisi müvekkilinin ise hamili bulunduğu, 10.05.2006 keşide tarihli (20.000).- YTL tutarındaki çek bedelinin ödenmediğini ileri sürerek, karşı tarafın borca yetecek miktarda hak ve alacaklarının ihtiyaten haczine karar verilmesini talep etmiştir.
Mahkemece, dosya üzerinden yapılan incelemeye dayanılarak, talep konusu çekin karşı taraf şirketçe tahsil için bankaya ibraz edildikten sonra temlik alındığı ve alacağın temliki hükümlerine uygun yazılı bir belge ibraz edilmediği gerekçesiyle, talebin reddine karar verilmiştir.
Kararı, ihtiyati haciz isteyen vekili temyiz etmiştir.3167 sayılı Çek Yasası, 26.02.2003 tarih ve 4814 Sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun ile değiştirilmiş olup, 08.03.2003 gün ve 25042 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak aynı tarihte tüm bu değişiklikler yürürlüğe girmiştir. Anılan bu değişiklik ile 3167 Sayılı Yasanın 6'ncı maddesine iki fıkra eklenmiş ve elektronik ortamda da çeklerin ibraz biçimi düzenlenmiştir. Buna göre çeklerin fiziki olarak ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden bankalararası takas odaları aracılığı ile muhatap bankaya gönderilerek işlem görmesi sağlanarak, bu halin TTK.' nun 710'uncu maddesine göre takas odasına ibraz hükmünde olduğu belirtilmiş; yine aynı madde hükmünde hesaplaşma sisteminin ve işleyişinin T.C. Merkez Bankası'nca çıkarılacak yönetmelikte belirtilen esaslara göre gerçekleştirileceği açıklanmıştır.
Esasen çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tasfiyesini sağlayacak sistemin kuruluşu ve işleyişi Merkez Bankası tarafından 25.09.1985 gün ve 18879 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bankalararası Takas Odaları Merkez Yönetmeliği ile düzenlenmiş olup, Resmi Gazete'nin 17.04.1998 tarihli nüshasında yayımlanan Bankalararası Takas Merkezi Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 7 nci maddesinin 7 nci fıkrasında elektronik ortamda işlem yapan takas odalarında muhatap bankalara fiziken ibraz edilmeyen çekler için birbirlerine vekalet vererek, hesaben tasfiye edilmek amacıyla işlem yapacak bankaların, Bankalararası Takas Odaları Merkez Yönetim Kurulu'nca bu faaliyete katılabileceği belirtilmiştir.
Takas Yönetmeliği'nde yapılan ve bugün de geçerliliğini koruyan değişiklikle bankalarca muhatap bankalara fiziken ibraz edilmeyen çeklerin, Bankalararası Takas Odaları aracılığıyla hesaben tasfiyesi kabul edilmiş (Yönetmelik 2/B md.) ve bunun uygulanması, yönetmeliğin değişik 14/B maddesine göre de yukarıda açıklandığı gibi bankaların birbirlerine vekalet vermelerine ve bir protokol imzalamalarına bağlanmıştır. Daha önceki dönemde bankaların kendi aralarında serbestçe birbirlerine vekalet vermeleri ve protokol imzalamalarının hukuken mümkün ve geçerli olmasının yanı sıra T.C. Merkez Bankası'nın da yetkisini kullanarak Çek Yasası'nın 6'ncı maddesindeki çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tasfiyesini ve hesaplaşma sisteminin kuruluş ve işleyişini sağlayan yönetmelikle fiziken ibraz edilmeyen çeklerle ilgili düzenleme yaptığı da görülmekte ve Takas Yönetmeliği ile yapılan hukuki düzenleme 4814 Sayılı Yasa ile Çek Yasası'nın altıncı maddesine yapılan üçüncü fıkra ilavesi ile de açıklığa kavuşturulmuş olmakta ve böylece çeklerin fiziki olmadan da sadece çek bilgilerinin takas odaları aracılığı ile elektronik ortamda muhatap bankaya iletilmesi takas odasına ibraz sayılmıştır. Bunun sonucunda da çeklerin fiziken takas odasına ibrazını gerektiren TTK.' nun 710'uncu maddesi elektronik takasa uyumlu hale getirilmiştir (Seza Reisoğlu, Türk Hukukunda ve Bankacılık Uygulamasında Çek, Haziran 2003. Üçüncü Baskı Sh. 208 ve devamı).
Bu genel açıklamalardan sonra yasal düzenlemeler itibariyle somut olayda bahsi geçen sistemin nasıl işlediğinin açıklanmasına gelince; öncelikle talep konusu çek, lehdar ... Ltd. Şti. tarafından temlik cirosu ile ihtiyati haciz isteyen Vakıflar Bankası A.Ş.'nin ... Şubesi'ne ciro edilmiştir. Mahkemece bu cironun tahsil cirosu olduğu kabul edilmişse de, çek üzerinde bu kabulü haklı kılacak herhangi bir açıklama yoktur. Vakıflar Bankası Şubesi, elektronik ortamda çek ile ilgili bilgileri kendi takas temsilcisi şubesine bildirmiş, bu şube de bu bilgileri elektronik ortamda takas odası merkez bilgisayarına, takas odası da keza elektronik ortamda muhatap Asya Finans Kurumu A.Ş. ... Şubesi'nin takas temsilcisine aktarmış, muhatap banka gerekli incelemeyi yaparak çekin karşılığının bulunmadığını saptamış, bu durumu tekrar takas odasının merkezi bilgisayarı ile Vakıflar Bankası'nın takas temsilcisine iletmiş ve böylece çekin karşılığının olmadığı anlaşılmış, Vakıflar Bankası ... Şubesi'nce, muhatap Asya Finans Kurumu A.Ş.'ne vekaleten çekin arka yüzüne ibraz tarihini de içeren karşılıksız kaydı yazılıp yetkilisince imzalanarak işlem tamamlanmıştır. Bu durumda, çekin TTK.'nun 710'uncu maddesine göre takas odasına ibraz edildiğinin ve TTK.'nun 720/f. 3'üncü maddesine göre çekin hukuki kıymetini muhafaza ettiğinin kabulü gerekecektir.
O halde somut olayda çekin arka yüzünde Vakıflar Bankası ... Şubesi'nce yasal süresinde muhatap bankaya vekaleten karşılıksız şerhi verilmiş olduğu gözetilerek, yukarıdaki yasal açıklamalar ışığında mahkemece durum değerlendirilip, sonucuna uygun bir karar verilmek gerekirken, çek ile ilgili işlemlere yanlış anlam verilerek, yazılı olduğu şekilde hüküm kurulması doğru olmamış, kararın bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenlerle, ihtiyati haciz isteyen vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile kararın BOZULMASINA, 22.01.2007 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy