MAHKEMESİ :... Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi
SAYISI:2024/243 Esas, 2025/666 Karar
HÜKÜM:Karar verilmesine yer olmadığına, kabul, kabul
Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar birleşen 2017/187 E. sayılı davada davacı ... .... A.Ş. vekili ve davalı .... A.Ş. vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
KARAR
I. DAVA
1.Asıl davada davacılar vekili dava dilekçesinde; müvekkillerinin davalı şirkette hissedar olduklarını, çoğunluk hissedarların oy hakimiyetini kötüye kullanarak şirket imkânlarını hakim hisseye tahsis ettiğini, müvekkili ortaklara yönelik husumet ve baskının yıllardır devam ettiğini, ortaklığın devamının müvekkil ortaklar yönünden çekilmez hâle geldiğini, anonim şirketlerin haklı sebeple feshine ilişkin sebeplerin gerçekleştiğini, müvekkili ...'in davalı şirkette 2007 yılına kadar şirket müdürü olup görevde olduğu sürece şirket imkanlarının hakim ortak ...ve ...'e kullandırılmasına engel olduğunu, müvekkili ...'in görevden ayrılmasından sonra çoğunluk hissenin azlık hisseleri zarara uğratma kastıyla hareket etmeye başladığını, şirket ortağı olan ailelerin 2012 tarihinden itibaren müşterek çıkar dengesine göre hareket ettiklerini, kârın büyük bölümünün yönetim kurulu ücreti olarak hakim ortaklara kullandırıldığını, şirketin mallarının başka şirketlere bedelsiz olarak kullandırıldığını, şirketin bağımsız denetim kuruluşlarınca denetlenmesi isteminin çoğunluk oyları tarafından engellendiğini, davalı şirket yönetiminin müvekkillerinin istediği bilgi ve belgeleri ticari sır olduğunu söyleyerek vermediklerini, bilgi ve belge haklarının engellendiğini, yönetim kurulu faaliyet raporlarının şirket faaliyetlerini anlatma amacı dışına çıkarak ... Ailesini karalama kampanyasına dönüştüğünü, bu ifadelerin tarafların uzlaşamayacağının göstergesi olduğunu, davalı şirket yönetiminin hisseleri teslim etmemek için elinden gelen zorluğu çıkardığını, şirketin zarara uğradığını iddia ederek davalı şirketin haklı nedenle feshine karar verilmesini talep etmiştir.
2.Birleşen ... 13. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2017/187 E. sayılı dava dosyasında davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirketin davalı şirkete ait payların %10 azlık payına sahip olduğunu, çoğunluk paya sahip ... genel kuruldaki oy hakimiyetini kullanarak şirket imkânlarını hakim hisseye tahsis ettiğini, keyfi ve kötü yönetimleri ile şirketi zarara uğrattıklarını, şirket ile ilgili bilgi haklarını kullanmalarına engel olduklarını, müvekkili şirkete baskı yaptıklarını, ortaklığın müvekkili yönünden çekilmez hâle geldiğini, ücrete ve huzur hakkına ilişkin kararların, aleyhe mahkeme kararları bulunmasına rağmen yeniden genel kuruldan geçirildiğini, davalı şirketin imkânlarının hakim hissenin sahibi ...ait şirkete kullandırıldığını iddia ederek davalı şirketin haklı nedenle feshine, aksi kanaat hasıl olursa müvekkiline ait payların en yakın gerçek değerinin tespit edilerek müvekkili şirkete ödenmesine ve ortaklığın sonlandırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
3.Birleşen ... 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/... E. sayılı dava dosyasında davacılar vekili dava dilekçesinde; davalı şirketin haklı sebeple feshi talepli açılan dava tarihinden bu yana aradan geçen sürede hakim ortakların azlık ortaklara zulmünün, kendilerine haksız menfaat temini ve azlığın yasal haklarını yok sayıcı eylem ve işlemlerinin aynen devam ettiğini, davalı şirkette azlık paya sahip müvekkilleri yönünden ortaklığın devamının çekilmez hâle geldiğini iddia ederek davalı şirketin haklı nedenle feshine, aksi kanaat hâlinde müvekkillerinin paylarının karar tarihine en yakın gerçek değeri davalı şirket tarafından ödenmek suretiyle ortaklık ilişkisinin sonlandırılmasına, hesaplanacak çıkma payı alacağının davalı şirketten alınarak hisseleri nispetinde müvekkillerine ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
1.Asıl davada davalı vekili cevap dilekçesinde; davacı ...'in yönetimindeki dönemde şirketin sadece zarar ettiğini, davacıların yönetimden uzaklaştırılmasından sonra şirketin kârlılığının ve dağıtılan kârın ciddi bir artış gösterdiğini, şirket imkânlarının ve hesaplarının görevde olduğu dönemde davacı ... tarafından kullanıldığını savunarak davanın reddini istemiştir.
2.Birleşen ... 13. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2017/187 E. sayılı dava dosyasında davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın haksız ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, bu dava nedeniyle şirketin değerinin düştüğünü, hangi azlık hakkının ihlâl edildiğinin bildirilmesi hâlinde bu sorunların giderilebileceğini savunarak davanın reddini istemiştir.
3.Birleşen ... 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/... E. sayılı dava dosyasında davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın derdestlik nedeniyle reddi gerektiğini, yönetim kurulu ücretlerinin fazla olduğu yönündeki iddiaların mahkemelerce kabul edilmediğini, bu şekilde dava açılmasının hakkın suistimali olduğunu, kanunda sayılan haklı nedenlerin oluşmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.
III. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
Bölge Adliye Mahkemesince bozma ilamına uyularak asıl davaya ilişkin verilen karara karşı yapılan temyiz başvurusu Yargıtay 11. Hukuk Dairesince reddedildiğinden asıl davanın reddine ilişkin kararının kesinleştiği anlaşılmakla asıl dava hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerektiği, birleşen davalarda davacının anonim şirketin haklı sebeple fesih koşullarının oluştuğunu ileri sürdüğü, davalının ise davanın reddini savunduğu, taraflar arasında birleşen dosya davacılarının davalı şirket ortağı oldukları hususunda herhangi bir ihtilaf bulunmayıp, uyuşmazlığın anonim şirketin haklı sebeple fesih koşullarının oluşup oluşmadığı, oluşmuş ise feshe dayanak gösterilen haklı nedenlerin diğer ortaklardan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, feshe dayanak gösterilen haklı nedenlerin oluşmasının davacılardan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, davacılardan kaynaklanmıyor ise fesih yerine alternatif çözüm yollarının uygulanıp uygulanmayacağı hususlarından kaynaklandığı, birleşen ... 13. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2017/187 E. ve birleşen ... 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/... E. sayılı dosyaları yönünden yapılan incelemede, anılan birleşen dosyalar yönünden hükmüne uyulan Yargıtay bozma ilamında da belirtildiği üzere ortaklar arasında yaşanan ihtilaflar nedeniyle ortaklığın ya da birlikte iş yapmanın gerektirdiği güvenin ve saygının sona erdiği, bu aşamadan sonra birlikte ortaklığa devam etmenin mümkün görünmediği, ihtilafların kökleşmeye ve müzmin bir hâl almaya başladığı ve bu itibarla davada haklı nedenlerle fesih koşullarının gerçekleştiği anlaşılmış ise de dosya içerisinde yer alan bilgilerden İlk Derece Mahkemesinin karar gerekçesinde de ifade edildiği üzere, çoğunluk hisse sahipleri ile şirket çalışanlarının ve şirket faaliyetlerinden yararlanan diğer üçüncü kişilerin menfaatlerinin şirketin devamını gerektirdiği, esasen birleşen dosyalarda davacı olan ortakların da ortaklıktan çıkmayı istediği, bu nedenle davalı şirketin haklı nedenle feshi yerine davacı ortakların pay bedelinin verilecek yeni karar tarihine en yakın tarihteki şirketin gerçek mal varlığı değerinin tespiti yapılarak hesaplamaya göre birleşen dosya davacılarına ödenmesi suretiyle ortaklıktan çıkarılmasına karar verilmesinin somut olaya uygun olacağı, anılan kabul çerçevesinde istinaf aşamasında talimat mahkemesi ve ilk derece mahkemesi olan ... 3. Asliye Ticaret Mahkemesince yargılama aşamasında rapor hazırlayan makine mühendisi, mali müşavir, inşaat mühendisi/gayri menkul değerleme uzmanı, iktisadi idari bilimler fakültesi öğretim üyesi bilirkişi heyetinden alınan 12.05.2025 tarihli ikinci ek raporda terditli hesaplama yapılması yoluna gidildiği, ek raporda davalı şirketin rayiç değer tespitleri dikkate alınarak şirketin varlıklarının 31.03.2025 tarihi itibarıyla, şirketin maddi ... varlıklarının belirlenen rayiç değerlerinin KDV hariç olduğu ve kurumlar vergisi dikkate alınmadığı taktirde rayiç değer varlıklar toplamı 5.550.954.740,23 TL, borçlar toplamı 25.947.466,68 TL, şirketin reel öz varlık değeri ise 5.525.007.273,55 TL olarak hesaplandığı, şirketin 193.200 adet olan paylarından 1 adet payın rayiç değerinin 28.597,35 TL olduğu, buna göre birleşen dosya davacısı şirketin 19.320 adet pay karşılığı 552.500.802,00 TL, birleşen dosya davacısı ...'lerin ayrı ayrı 3.864'er pay karşılığı 110.500.160,40'ar TL çıkma paylarının bulunduğu tespit edildiği gibi, şirketin maddi ... varlıklarının belirlenen rayiç değerlerinin KDV hariç olduğu, ancak şirketin çıkma payını ödeyecek likiditesinin bulunmadığı, bu nedenle taşınmazların satışı ile ödemenin gerçekleşebileceği, dolayısıyla tasfiye koşulları çerçevesinde kurumlar vergisi ve tapu harcı giderlerinin dikkate alınması durumuna göre davalı şirketin hesaplanan 1 adet payının reel değerinin 21.278,05 TL olduğu, buna göre birleşen dosya davacılarının çıkma paylarının hesaplandığı, şirketin maddi ... varlıklarının belirlenen rayiç değerlerinin KDV dahil değerler olduğu, ancak şirketin çıkma payını ödeyecek likiditesinin bulunmadığı, bu nedenle taşınmazların satışı ile ödemenin gerçekleşebileceği, dolayısıyla tasfiye koşulları çerçevesinde kurumlar vergisi ve tapu harcı giderlerinin dikkate alınması durumunda davalı şirketin hesaplanan 1 adet payının reel değerinin 17.806,66 TL olduğu, buna göre birleşen dosya davacılarının çıkma paylarının hesaplandığının görüldüğü, belirtilen terditli hesaplama yöntemlerinden davalı şirketin maddi ... varlıklarının raporda belirlenen rayiç değerlerinin KDV hariç olduğu ve kurumlar vergisi dikkate alınmadığı taktirde rayiç değer varlıkları toplamı, borçlar toplamı ve şirketin reel öz varlık değeri gözetilerek şirketin 1 adet payının rayiç değerinin 28.597,35 TL olarak belirlenip, buna göre birleşen dosya davacısı şirketin 19.320 adet pay karşılığı 552.500.802,00 TL, birleşen dosya davacısı ...'lerin ise ayrı ayrı 3.864'er pay karşılığı 110.500.160,40'ar TL çıkma payları bulunduğuna yönelik hesaplama yöntemini içeren ek raporun ayrıntılı, denetime ve hüküm kurmaya elverişli bulunduğu gibi, taraf vekillerinin birinci ek rapora itirazlarını da karşılayacak nitelikte olduğu ve hisse değerlerinin karşılanma biçiminin henüz belirlenmediği de gözetilerek birleşen davalar yönünden TTK'nın 531. maddesi gereğince davanın fesih yerine davacı pay sahibine payının karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değerinin ödenip, davacı pay sahibinin şirketten çıkarılmasına karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle asıl davanın reddine ilişkin Dairemizin 18.05.2022 gün ve 2021/876 E., 2022/661 K. sayılı karara karşı taraf vekillerince yapılan temyiz başvurusunun Yargıtay'ca reddine karar verilmekle kesinleştiği anlaşıldığından asıl dava hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığına, birleşen ... 13. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2017/187 E. sayılı dosyasında TTK'nın 531.maddesi gereğince davanın fesih yerine davacı pay sahibine payının karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değerinin ödenip davacı pay sahibinin şirketten çıkarılması şeklinde kabulüne, buna göre davacı şirketin, davalı şirketteki 19.320 pay karşılığı 552.500.802,00 TL çıkma payı ödenmesi suretiyle davalı şirket ortaklığından çıkarılmasına, birleşen ... 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/... E. sayılı dosyasında TTK'nın 531.maddesi gereğince davanın fesih yerine davacı pay sahiplerine paylarının karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değerlerinin ödenip davacı pay sahiplerinin davalı şirketten çıkarılması şeklinde kabulüne, buna göre; davacı muris ...'in davalı şirketteki 3.864 pay karşılığı 110.500.160,40 TL çıkma payının davacı muris mirasçılarına veraset ilamındaki payları oranında ödenmesi suretiyle davalı şirket ortaklığından çıkarılmasına, davacı ...'in davalı şirketteki 3.864 pay karşılığı 110.500.160,40 TL çıkma payının anılan davacıya ödenmesi suretiyle davalı şirket ortaklığından çıkarılmasına, davacı ...'in davalı şirketteki 3.864 pay karşılığı 110.500.160,40 TL çıkma payının anılan davacıya ödenmesi suretiyle davalı şirket ortaklığından çıkarılmasına, davacı ...'in davalı şirketteki 3.864 pay karşılığı 110.500.160,40 TL çıkma payının anılan davacıya ödenmesi suretiyle davalı şirket ortaklığından çıkarılmasına, davacı ...'in davalı şirketteki 3.864 pay karşılığı 110.500.160,40 TL çıkma payının anılan davacıya ödenmesi suretiyle davalı şirket ortaklığından çıkarılmasına karar verilmiş, hüküm, birleşen ... 13. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2017/187 E. sayılı dosyasında davacı ... .... A.Ş. vekili ve birleşen dosyalarda davalı .... A.Ş. vekilince temyiz edilmiştir.
IV. TEMYİZ
A. Dava ve Hukuki Nitelendirme
Asıl ve birleşen davalar, anonim şirketin haklı sebeple feshi ve çıkma payı alacağının tahsili istemine ilişkindir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dosyadaki yazılara, Bölge Adliye Mahkemesince 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 373/3 hükmü uyarınca uyulan bozma kararı gereğince hüküm verilmiş olmasına ve delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, birleşen ... 13. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2017/187 E. sayılı dosyasında davacı ... .... A.Ş. vekili ve birleşen dosyalarda davalı .... A.Ş. vekilinin bütün temyiz itirazları yerinde değildir.
V. SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, birleşen ... 13. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2017/187 E. sayılı dosyasında davacı ... .... A.Ş. vekili ve birleşen dosyalarda davalı .... A.Ş. vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA, aynı Kanun'un 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz edenlere yükletilmesine, 25.03.2026 tarihinde kesin olarak oy çokluğuyla karar verildi.
K A R Ş I O Y
Çoğunlukla ortaya çıkan uyuşmazlık, Türk Ticaret Kanunu (TTK) madde (m) 531 hükmü uyarınca açılan anonim şirketin feshi davasında, çıkma karşılığı olarak birleşen davalardaki davacıların paylarının gerçek değerlerinin hesaplanmasında şirketin yükümlü olduğu kurumlar vergisi ile şirketin işleyen değeri ile payların değerine etki edecek muhtemel hususların dikkate alınmasının gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.
TTK’nın şirketler topluğunu düzenleyen hükümlerinden m. 202/2 ve m. 208, bu davanın hukuki dayanağı olan anonim şirketlere ilişkin m. 531 ve limitet şirketlere ilişkin m. 636/3 ve m. 641 hükümleri, şirketten ayrılma karşılığı olarak varsa payların borsa değeri, borsa değeri yoksa karar tarihine en yapın tarih itibariyle payların gerçek değerini öngörmektedir.
Bu durumda, Kanunun ilgili hükümlerine göre, İster şirketlerin yeniden yapılandırılmasında, isterse şirketin feshi için açılan davalarda şirketten çıkarılan pay sahibinin paylarının karşılığı varsa borsa değerine göre, borsa değeri yoksa karar tarihine en yakın tarihteki payların gerçek değerine göre çıkma payı belirlenmek durumundadır.
Kanunun konuya ilişkin hükümleri ile bu hükümlerin gerekçelerinden anlaşıldığı ve doktrinde de belirtildiği üzere; payın gerçek değeri, ortaklığın öz varlıkları, karlılık durumu, dağıtılan kar payları ve sermaye yapısı gibi çeşitli unsurlar dikkate alınarak hesaplanan değerdir. Bir başka ifade ile gerçek değer, good will (şerefiye) ve gizli yedek akçeler de dahil olmak üzere ortaklığın tüm aktif ve pasifleri birlikte değerlendirilerek hesaplanır. Gerçek değer belirlenirken tasfiye payından farklı olarak davacı pay sahibi ayrıldıktan sonra da şirketin faaliyetine devam edeceği de dikkate alındığından çıkma karşılığı tasfiye payından daha yüksek bir değere karşılık gelmek durumundadır. Belirtmek gerekirse payın gerçek değeri net aktif değerdir. Net aktif değer yani gerçek değer; ortaklığın borç ve yükümlülükleri çıktıktan sonra, net aktiflere göre hesap edilen öz varlık miktarının pay sayısına bölünmesi sonuncu elde edilen değer olarak ifade edilebilir (..., .../..., ..., Şirketler Hukuku Şerhi, C. III, ..., ... 2022, s. 3611).
Belirtmek gerekir ki, gerçek değerin belirlenmesi için karar tarihine en yakın tarihe göre, şirketin gayrimenkul, menkul vs gibi ... varlıkları dahil olmak üzere tüm varlıklarının parasal değeri belirlenip, bu belirlenen tutardan kurumlar vergisi vs gibi şirketin tüm yükümlülükleri ve ayrıca varsa borçları da tespit edilip, yükümlülük ve borçlarını pasif tarafta gelir ve diğer değerlere de aktif tarafta yer verilerek kalan artı değeri, yani şirketin öz varlığının belirlenmesi gerekir. Diğer taraftan işleyen şirket değeri (yatırımlar ve devam eden projeler vs nedeniyle oluşacak değer) ile şirketten çıkarılan pay sahiplerinin paylarının satın alınması nedeniyle ortaya çıkacak hakimiyet nedeniyle şirket değerinde meydana gelecek olası artışlarda hesaba dahil edilerek gerçek değer belirlenmelidir.
Bu açıklamadan sonra somut olaya gelince, şirketin gayrimenkul vs gibi ... varlıklarının parasal değerleri hesaplandıktan sonra, bu değerlerin parasal karşılığından şirketin yükümlü olduğu kurumlar vergisi karşılığı, şirket pasifinde gösterilmeden belirlenen gerçek değer dikkate alınmış, ancak bunun sebebi açıklanmamıştır. ..., ... varlıların parasal karşılıklarının muafiyeti düzenleyen Kurumlar Vergisi Kanunu m. 5 hükmü ile Gelir İdaresi Başkanlığının istisna rehberine göre, muafiyet kapsamında olup olmadıkları belirlenip, tamamı muafiyet kapsamında ise parasal karşılıkların bu nedenle şirket aktifinde gösterildiğinin belirtilmemesi, şayet tamamı istisna kapsamında değilse istisna kapsamında olmayan kısım şirket pasifinde gösterilip ona göre payların karşılığı belirlenmesi gerekirken bu hususun dikkate alınmaması doğru olmadığı gibi, işleyen şirket ile oluşan hakim durumun şirketin değerini artırıp artırmadığı, şayet şirketin değerini artırmışsa artan değerden de davacıların çıkma payına bir ilave yapılması gerektiğinin gözetilmemesi de doğru olmamıştır.
Bu nedenlerle birleşen ... 13. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2017/187 E. sayılı dosyasında verilen kararın temyiz edenler, davacı ... … A.Ş. ile davalı ...… A.Ş. lehlerine, birleşen ... 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/... E. sayılı dosyasında verilen kararın ise temyiz eden davalı ...… A.Ş. lehine bozulması gerektiği görüşünde olduğumdan sayın çoğunluğun onama yönündeki görüşüne katılmamaktayım.