(1163 S. K. m. 17)
Taraflar arasındaki davanın Adana Asliye Ticaret Mahkemesince görülerek verilen 28.4.1999 tarih ve 1996/90-1999/556 sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi davalı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla dava dosyası için Tetkik Hakimi Ali Orhan tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
Davacı vekili; müvekkilin 4.2.1988 tarihinde peşin ödeme karşılığı davalı kooperatifçe daire verilmesi taahhüdü ile üye olduğunu, istenen parayı kooperatife ödediğini ancak, kooperatif genel kurullarına çağrılmadığı gibi, durumu öğrenmek amacıyla gönderilen ihtara verilen yanıt ile müvekkilin kooperatiften çıkarıldığının bildirildiğini ileri sürerek, müvekkilin kooperatif üyesi olduğunun tespiti ile müvekkil adına daire tahsis ve tesciline, mümkün olmaz ise 1.500.000.000 TL tazminatın yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir.
Davalı vekili, davacının müvekkil kooperatif ile herhangi bir hukuki ilişki bulunmadığını, yöneticinin kişisel tasarrufunun müvekkili bağlamayacağını ileri sürerek davanın reddini istemiştir.
Mahkemece; toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporlarına göre; davacının davalı kooperatif ortağı olmasına rağmen kendisine daire tahsis edilemediği, davacının bu nedenle talep edebileceği tazminatın 1.558.572.300 TL olduğu gerekçesiyle taleple bağlı kalınarak davanın kabulüne 1.500.000.000 TL nın dava tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.
Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.
1- Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre davalı vekilinin yerinde görülmeyen ve aşağıdaki bent kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.
2-Ancak; Dairemizin önceki kararları ile davalı kooperatifin haksız olarak ihraç edilen ve bu nedenle konut veya işyeri alamayan bir ortağın eksik ödemeleri nedeniyle kooperatiften ne miktar bir tazminat isteyebileceği 6 bent halinde sayılı hesaplama formülü ile belirlenmesi gerekeceği içtihat edilmiş idi. Uygulamada bu formüldeki güncelleştirme işleminde gerek uygulamaya esas alınan endekslerin değişik olmaları, gerekse bu formüldeki 5 ve 6.bentlerdeki çıkarma işleminin ard arda uygulanması kimi durumlarda eksik dahi olsa bir ödemesi olan ortağa verilmesi gereken bir tazminat miktarının mutlaka olması gerekir iken, bu formülün sıfır veya eksi bakiye verdiği gözlenmiştir.
Bu durum karşısında tazminat hukuku ilkelerine ters düşen bu formülden 5.ve 6.bentler çıkarılarak 5 numaralı bent yerine uyuşmazlığın daha adil bir çözüme vardırmasının doğru olacağı düşünülen orandı formülü ilave edilmesi uygun görülmüştür. Ayrıca, bu formüldeki güncelleştirmede kullanılan endeksin "Toptan Eşya Fiyat Endeksi "Artış Ortalaması" esas alınarak farklı bilirkişilere göre farklı kararların çıkmasının da ödenmesi düşünülmüştür.
O halde, yukarıdaki açıklamalara göre, bu tür davalarda uygulanması gereken tazminat hesaplama ilkesinin aşağıdaki şekilde formüle edilmesi gerekmiştir.
I-Önce, ortaklara tahsis edilen konut yada işyerinin dava tarihi itibariyle rayiç değeri saptanmalıdır.
II-Davalı kooperatife normal ödemeleri dava tarihine kadar (toptan eşya fiyat endeksi artış ortalamaları rakamları esas alınarak) taşınarak, güncel değeri bulunmalıdır.
III-Bundan sonra, yukarıda (1) numaralı bentte bulunan değerden (II) numaralı bentte bulunan değer çıkarılarak, kooperatife normal ödeme yapan bir ortağın, bu ödemelerine karşı ne miktarda yararlanma elde ettikleri ortaya çıkarılmalıdır.
IV-Bunu takiben, davacı eksik ödeme yapan ortağın ödentileri (II) numaralı bentteki ilkelere göre dava tarihine taşınarak, eksik ödeme miktarı da güncelleştirilmelidir.
V-Bu saptamalardan sonra, normal ödentilerini gerçekleştirilen bir ortağın yukarıda (II) numaralı bentte bulunan ödemelerinin güncel değeri karşılığı, yine yukarıda (III) numaralı bentte bulunan bir yararlanmayı sağladığına göre, davacının (IV) numaralı bentte eksik ödemelerinin güncel değerinin ne miktarda yarar sağlaması gerektiği, oranlı kurallarına göre belirlenmelidir. Yani sonuç olarak (IV) numaralı bentte bulunan miktar (III) numaralı bentte bulunan değerle çarpıldıktan sonra bulunan miktarın (II) numaralı bentte bulunan miktara bölünmesi sonucu bulunacak miktar, dava ortağın bu davada kooperatiften talep etmesi mümkün olan zarar miktarını belirleyecek ve mahkemece (talep de değerlendirilerek) bu miktara hükmedilebilecektir. Yukarıdaki ilkeleri dikkate almayan mahkeme kararının bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda 1 nolu bentte açıklanan nedenlerle davalı vekilinin sair temyiz itirazlarının REDDİNE, 2 nolu bentte açıklanan nedenlerle kararın BOZULMASINA, ödediği temyiz peşin harcının isteği halinde temyiz edene iadesine,18.10.1999 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy