(1086 S. K. m. 388) (818 S. K. m. 110)
Dava: Taraflar arasında görülen davada İstanbul Asliye 2.Ticaret Mahkemesi'nce verilen 13.5.2003 tarih ve 2001/1-2003/567 sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi duruşmalı olarak davalı vekili tarafından istenmiş olmakla, duruşma için belirlenen 21.9.2004 günde davacı avukatı A... K ile davalı avukatı Fazilet A gelip, temyiz dilekçesinin de süresinde verildiği anlaşıldıktan ve duruşmada hazır bulunan taraflar avukatları dinlenildikten sonra, duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakılmıştı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi Ahmet Susoy tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
Karar: Davacı vekili, 14.8.1991 tarihinde Yugoslav İkarus Beograd Zamun (IBZ) firması ile müvekkili arasında 169 adet körüklü tip otobüs alımı konusunda gerçekleştirilen sözleşme uyarınca IBZ tarafından davalı banka merkez şubesinde düzenlenmiş (872.040) USD tutarındaki kesin teminat mektubunun müvekkiline verildiğini, firmanın yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle müvekkili Belediye Encümeni'nce 17.06.1999 tarihinde teminat mektubunun irad kaydedildiğini, alınan bu karar nedeniyle 10.11.1999 tarihinde davalı bankadan teminat mektubu bedelinin paraya çevrilmesinin talep edilmesine karşın ödemeye yanaşılmadığını, oysa söz konusu teminat mektubunun kesin, süresiz ve ilk talepte ödeme kaydına havi olduğunu ileri sürerek, (872.040) USD'nin tazmin talebi olan 17.6.1999 tarihindeki cari kur üzerinden TL karşılığının hesaplanarak, temerrüt faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili, Türkiye'nin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin eski Yugoslavya Federal Sosyalist Cumhuriyeti'ne yaptırım uygulanmasına dair 30.5.1992 gün ve 757 sayılı kararını kabul ettiği, bu nedenle otobüslerin ithalatının tamamen gerçekleşemediğini, Kontigarens Besgradska Bank'ın 8.11.1993 ve 18.11.1993 tarihinde hükümetin uyguladığı ambargo nedeniyle sözleşme kapsamındaki otobüs ithalatını yasakladığı ve böylece teminat mektubunun geçersiz kaldığını belirterek müvekkilinden garantiyi geri çekmesini istediği, bu talebe istinaden teminat mektubunun davalıdan iadesinin talep edilmesine karşın bankaca uzun süre sessiz kalınıp bilahare tazmin talebinde bulunulduğunu, oysa sözleşme ambargo kararı nedeniyle hükümsüz hale gelince, teminat mektubunun da hükümsüz hale geldiğini belirterek, davanın reddini istemiştir.
Mahkemece, iddia, savunma, dosyadaki kanıtlar ve bilirkişi asıl ve ek raporuna nazaran, teminat mektuplarının hukuki nitelik itibarı ile BK.110. madde uyarınca başkalarının <üçüncü kişinin> fiilinin taahhüt mahiyetinde bir garanti sözleşmesi niteliğinde olduğu, asli borçtan ayrı olarak taahhüt eden kişi açısından asli borç niteliği doğuracağı, mektup bedelinin ödenmesi konusunda beklenmeyen nedenler ortaya çıksa bile garanti verenin sorumluluğunun devam edeceği, dava tarihi itibariyle davacı alacağının (468.779.846.743) TL olduğu gerekçesiyle, davanın kabulü ile toplam (468.307.753.355) TL'nin (426.812.129.640) TL esas alacak bölümüne dava tarihinden itibaren yasal faiz yürütülmek suretiyle davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.
Karar, davalı vekilince temyiz edilmiştir.
1- Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davalı vekilinin yerinde görülmeyen diğer temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.
2- Dava, davalı Banka tarafından Ikarus Socally Owned Firma'sı lehine verilen teminat mektubu bedelinin muhatap İ.E.T.T Genel Müdürlüğünce tazmini istemine ilişkindir.
Davaya konu teminat mektubunun 14.03.1991 tarihli sözleşme gereğince 169 adet körüklü tip otobüs işinin garantisi olarak verildiği, sözleşme konusu işin kısmen ifa edilmiş durumda iken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 30.05.1992 tarih ve 757 (1992)sayılı eski Yugoslavya Federal Sosyalist Cumhuriyeti'ne yaptırım uygulanması kararı uyarınca sözleşme konusu körüklü otobüslerin ithalinin gerçekleşmediği, bilahare ticari sözleşmenin
Her ne kadar mahkemenin de karar gerekçe bölümünde açıkladığı gibi banka teminat mektupları hukuki niteliği itibariyle BK.nun 110. maddesi hüküm uyarınca garanti sözleşmesi kapsamında ise de, davalı bankaca yargılama aşamasındaki savunmalarında teminat mektubunun dayanağı olan sözleşmeyi davacının tek yanlı ve haksız olarak fesh ettiği, bu konuda yatırdığı avansı çektiği, konunun davacı tarafından Hazine Müsteşarlığı'na intikal ettirildiği, 1993 yılından beri sözleşmenin akıbetinin muallâkta kaldığı, 6 yıl sonra teminat mektubunun paraya çevrilmesinin talep edilmesinin hakkın kötüye kullanılmasını oluşturduğu savunularak, davanın reddine karar verilmesi talep edildiği halde, mahkeme gerekçesinde bu konuya yer verilmemiş, diğer bir deyişle bu savunma açısından Yargıtay denetimine elverişli bir karar oluşturulmamıştır. Bu açıdan HUMK. nun 388/3. maddesi unsurlarını içermeyen kararın bozulması gerekmiştir.
3- Öte yandan, 4743 sayılı Yasa ile değiştirilen 4389 sayılı Bankalar Kanunu'nun 14/5 c maddesi uyarınca davalı Bankanın harçtan muaf olmasına karşın, bu hususta sorumluluğuna hükmedilmiş olması da hatalı olmuş ve kararın açıklanan nedenlerle davalı yararına bozulmasına karar vermek gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenle davalı vekilinin yerinde görülmeyen diğer temyiz itirazlarını reddine, ancak (2) ve (3) numaralı bentlerde açıklanan nedenlerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile kararın davalı Banka yararına BOZULMASINA, takdir edilen 375.000.000 lira duruşma vekillik ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, 21.09.2004 tarihinde oybirliği ile karar verildi.(¤¤)