(CMR m. 25, 29)
Dava: Taraflar arasında görülen davada Trabzon Asliye Ticaret Mahkemesi'nce verilen 31.03.2004 tarih ve 2002/351-2004/67 sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi davalı Ayhan Aydın vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi Salih Çelik tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
Karar: Davacı vekili, müvekkilinin CMR Sorumluluk Sigorta Poliçesi ile taşıma rizikolarından doğan hukuki sorumluluğunu üstlendiği sigortalısı taşımacı Umat Ltd. Şti.nin alt taşımacısı olan davalılardan Ayhan'ın maliki, diğer davalının sürücüsü olduğu Tır ile Gebze'den Özbekistan-Taşkent'e taşınırken Samsun ili Kavak ilçesi civarında meydana gelen kazada plastik kapak emtiasından bir kısmının kaybolduğunu, bir kısmının kullanılamaz hale geldiğini, taşıtan-satıcı Bericap Ltd. Şti.ne müvekkilince 17.518.948.297 lira ödeme yapıldığını, sigortalısının hasar halinde rücu edebileceğine ilişkin alt taşıyıcı (taşıt kira) sözleşmesinin 10 ncu maddesinde yer alan hüküm nedeniyle, asıl hak sahibi olan sigortalı yerine müvekkilinin rücuan bu davayı açtığını ileri sürerek, ödenen meblağın temerrüt faiziyle birlikte tahsilini talep ve dava etmiştir.
Davalılardan Ayhan vekili, kusura, hasar miktarına ve ödeme belgesine itiraz ederek, davanın reddini istemiştir.
Mahkemece, dosya kapsamına, toplanan kanıtlara ve benimsenen bilirkişi raporuna göre, davanın davalılardan Ayhan bakımından kısmen kabulüne, diğer davalı bakımından davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.
Dava, CMR sorumluluk sigorta poliçesinden kaynaklanan tazminat alacağın rücuen tahsili istemine ilişkindir.
Davacı sigortacının, gerçek hak sahibine ödeme yapmamış olması halinde, halefiyet hakkı doğmayacağından, zarar sorumlusuna rücuan açacağı davanın, aktif dava ehliyeti yokluğundan reddi gerekecektir. Davacının ödeme yapıp, ibraname aldığı satıcı-taşıtan, dava dışı alıcıdan mal bedelini peşin almamış olması ya da hiç olmazsa, hasarlı ve eksik mal bedelini tahsil edememiş ya da peşin tahsilat sonrası bu bölümü iade etmiş olması halinde, satıcının gerçek hak sahibi olduğunun kabulü gerekir. CMR taşıma senedinde peşin ödeme anlamına gelen Freight Prepair ibaresine yer verilmiştir. Bu itibarla, mahkemece, dava hakkına ilişkin bu yön üzerinde yeterince durulması, bu ibarenin mal bedeli ile ilgisinin bulunup, bulunmadığının, uzman bilirkişi incelemesi ile saptanması, tarafların dava hakkına ilişkin delilleri üzerinde inceleme yaptırılması, sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, bu yönde, eksik incelemeye dayalı yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmamıştır.
Davacının dava hakkının varlığının belirlenmesi halinde, bundan sonra, davacının halefiyet hakkının miktar bakımından, sınırının tespiti önem arzedecektir. Zira, sigortalısı asıl taşımacı şirketin hukuki sorumluluğunu üstlenen davacı sigortacının, üstlendiği sorumluluk miktarı kadar, taşıtan-satıcıya ödeme yapması gerekecek ve yaptığı bu ödeme miktarı kadar, zarar sorumlusu alt taşımacı davalılara rücu hakkı doğacaktır. Bu itibarla, sigortalının sorumluluk miktarının tespiti için, CMR Konvansiyonu'nun buna ilişkin sınırlı ve sınırsız sorumluluk hallerinin somut olay bakımından tartışılması gerekmektedir. Konvansiyonun 29 ncu madde hükmü koşullarının varlığı halinde taşımacının sorumluluğu sınırlı olmayıp, gerçek zararın tamamından sorumluluğu söz konusudur. Bu madde hükmünün değerlendirilmesi sonucunda sigortalının sınırsız sorumluluğa tabi olmadığının anlaşılması halinde, aynı Konvansiyonun malın eksik taşınması haline ilişkin 23 ncü malın hasarlı taşınmasına ilişkin 25 nci madde hükmünde yazılı üst sınırın tespiti gerekecektir. Bu itibarla, davalı alt taşımacı Ayhan Aydın'ın sorumluluk miktarının, hükme esas bilirkişi raporunda bu ilkelere göre, tartışılmasının yapılmaması, mahkemece de bu yönlerin gözetilmemesi doğru bulunmamıştır.
Diğer yandan, hükme esas bilirkişi raporuna karşı, davalılardan Ayhan vekilinin, 22.03.2004 havale tarihli dilekçesinde zarar miktarına ilişkin yaptığı itirazın üzerinde mahkemece durulmaması da doğru görülmemiştir.
Bu durumda, mahkemece, CMR taşıma sigorta hukukçusu ile taşınan malların cinsini, özelliklerini ve gıda sektörü bakımından zararın miktarını, niteliğini bilen bir uzmanın da içinde bulunduğu bilirkişi kurulu oluşturularak, davacının dava hakkının ve bunun miktar bakımından sınırlarının üzerinde durulması, rapora itirazın karşılanması, sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, yetersiz bilirkişinin düzenlediği rapora itibar edilerek, eksik incelemeye dayalı yazılı şekilde hüküm tesisi, bozmayı gerektirmiştir.
2- Dava kısmen reddedildiğine göre, davalılardan kendisini vekille temsil ettiren Ayhan yararına hüküm tarihinde geçerli tarife uyarınca vekalet ücreti hükmedilmesi gerekirken, buna ilişkin olumlu ya da olumsuz hüküm tesis edilmemesi de kabul şekli bakımından isabetsiz olmuştur.
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenlerle, davalılardan Ayhan vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün, bu davalı yararına BOZULMASINA, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edene iadesine, 18.04.2005 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy