(4721 S. K. m. 2) (1086 S. K. m. 118)
Taraflar arasında görülen davada İstanbul Asliye 5. Ticaret Mahkemesi'nce verilen 02.03.2006 gün ve 2002/6-2006/87 sayılı kararın Yargıtay'ca tetkiki duruşmalı olarak davalı vekili tarafından istenmiş olmakla, duruşma için belirlenen 11.07.2006 günde davacı avukatları İ. Ekin ve H. Burcuoğlu ile davalı avukatları A. E. ve A. K. gelip, temyiz dilekçesinin de süresinde verildiği anlaşıldıktan ve duruşmada hazır bulunan taraflar avukatları dinlenildikten sonra, duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakılmıştı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi Ayşe Altun tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve bütün belgeler okunarak incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
Davacı vekili, müvekkilinin dava dışı M. Holding A.Ş. ile 19.03.1998 gününde muhtelif sözleşmeler imzaladığını ve ödediği 65.000.000 DM. tutarındaki bedel karşılığında K.'ın hisselerinin %25, 17'sini iktisap ettiğini, sözleşme hükümleri gereğince, M. Holding A.Ş.nin sözleşmelerden doğan yükümlülüklerini teminat altına almak amacıyla bir banka garantisi vermeyi taahhüt ettiğini, banka garantisinin 30.04.2001 ile 31.07.2001 tarihleri arasında talep edilebileceğini, banka garantisinin paraya çevrilmesi konusunda müvekkilince davalı bankaya gönderilen 15.05.2001 ve 17.05.2001 günlü ihtarnamelere olumlu cevap alınamadığını, oysaki müvekkili talebinin, teminat mektup metninde ön görülen süre ve şekil şartlarına uygun olduğunu ileri sürerek, şimdilik 25.000.000 DM.nin ihtarname gününden itibaren faiziyle birlikte aynen, olmadığı takdirde fiili ödeme tarihindeki TL. karşılığının tahsilini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili, müvekkili banka tarafından M. Holding A.Ş. lehine ve S. Holding GmbH.na hitaben düzenlenen 19.03.1998 günlü banka teminat mektubu ile M. Holding A.Ş.nin K. Gıda San. ve Tic. A.Ş.nin idari ve örgütsel yönetime katılması ile ilgili yükümlülüklerinin garanti edildiğini, M. Holding A.Ş. ile O. M. tarafından İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nde 2001/916 Esas numarası ile dava konusu teminat mektubunun hükümsüzlüğünün tespiti ve iptali istemi ile açtıkları davanın derdest olduğunu, öte yandan aynı kişilerin Kadıköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nden 2001/119 D.İş numarası ile aldığı ihtiyati tedbir kararı ile teminat mektubunun nakde çevrilmesinin dava sonuna kadar ertelendiğini, tedbir kararının da müvekkili bankaya tebliğ edildiğini, tedbir kararının tebliğinden sonra davacının teminat mektubunu nakde çevrilmesi istemi ile müvekkili bankaya müracaat ettiğini, muhatabın tazmin talebinde bulunabilmesi için riskin doğmuş olması gerektiğini, garanti kapsamı dışında kalan riskten dolayı tazmin istenemeyeceğini savunarak, davanın reddini istemiştir.
Mahkemece iddia, savunma, bilirkişi raporları ve dosya kapsamına göre, davalı banka tarafından düzenlenen 19.03.1998 günlü davacı lehine düzenlenmiş 25.000.000 DM tutarlı teminat mektubu incelendiğinde, bankanın M. Holding A.Ş ile davacı şirket arasındaki sözleşmeden bilgilendirildiği, M. Holding A.Ş.nin K.'ın idari ve organizasyonel yönetimine katılım ile ilgili yükümlülüklerini yerine getirme teminatı olarak mektubun verildiği, ödeme talebinin alınması üzerine ilk yazılı talep halinde 25.000.000 DM. tutarın ödenmesinin protesto veya mahkemece kararı yada M. Holding A.Ş.nin rızasına gerek olmadan şartsız ve geri dönülmez şekilde taahhüt edildiği, davacının ödeme talebinde bulunduğu 30.04.2001 gününden önce 27.04.2001 gününde Kadıköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nden verilen tedbir kararının bulunduğu, davalı bankanın da mahkeme kararına uymak durumunda kaldığı, ancak bankanın da taraf olduğu teminat mektubunun iptali istemi ile açılan davanın 20.05.2002 gününde reddedildiği, tedbirin devamına ait bir karar verilmediğinden HUMK. nun 118 inci maddesi gereğince tedbir kararının mürtefi olduğu, bu gün itibariyle davalı bankanın teminat mektup bedelini ödeme yükümlülüğünün doğduğu, riskin yalnızca yönetim ve organizasyona şeklen katılmayı değil, taraflar arasında kararlaştırılan süre sonunda belirli bir karlılığa ulaşılamama rizikosunu da kapsadığı, nitekim Uluslararası Tahkim Mahkemesi'nin 11585 numaralı kararında da tarafların K. hissedarlar sözleşmesinin 5 numaralı ekinde sözü geçen banka teminatını başkası ile değiştirmediği... denildiği, sözleşmeye ait uyuşmazlıkta Tahkim'de açılan davanın da davacı lehine sonuçlandığı gerekçesiyle, 25.000.000 DM.nın aynen veya fiile ödeme tarihindeki TL. karşılığının 20.05.2002 gününden itibaren faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.
Karar, davalı vekilince temyiz edilmiştir.
Dava, davalı bankaca düzenlenen teminat mektubu bedelinin tahsili istemine ilişkindir. Davacı ile dava dışı M. Holding AŞ ve bazı ortakları arasında K. AŞ. hisse senetlerinin davacıya devri konusunda sözleşme imzalanmıştır. Sözleşme sonrasında davalı Garanti Bankası AŞ.'nin Lüksemburg Şubesi 19.03.1998 gün ve 983012 referans numarası ile M. Holding AŞ. nin (M. Holding) ortağı olduğu K. Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.nin (K.) %25, 17'lik hissesini satın alarak söz konusu şirkete iştirak etmeye hazırlandığınızı ve %60'lık kısmı size ilişkin bir şirket kurmaya hazırlandığınızı öğrenmiş bulunmaktayız. K.'ın idaresi ve organizasyonunda rol almak üzere M. Holding'in yükümlülüklerinin yerine getirilmesinin teminatı olarak banka tarafından bir garanti verilecektir. Herhangi bir protesto çekmeye veya mahkeme kararı almaya veya M. Holding'in rızasını istemeye gerek kalmaksızın K.'ın idaresi ve organizasyonunda M. Holding'in yükümlülüklerini gereği gibi yerine getirmediğini ifade eden, tarafınıza ilişkin ve usulüne uygun olarak imzalanmış ödeme talebinizin tarafımızdan alınması üzerine 25.000.000,00 DEM tutarına kadar bir meblağ ile yazılı talebinizde size ödemeyi gayri kabili rücu olarak ve kayıtsız şartsız kabul ederiz. metnini içeren, muhatabı davacı olan teminat mektubunu düzenlemiştir.
Davalı banka tarafından düzenlenen teminat mektubu, ilk talepte ödeme kaydını havi nitelikte bir mektuptur. İlk talepte ödeme kaydını havi banka teminat mektuplarında banka, muhatabın talebi üzerine herhangi bir itiraza mahal vermeden ve muhataptan teminat mektubuna dayanarak talepte bulunma hakkının olduğunu ispat etmesine gerek kalmadan ödeme yapmayı taahhüt etmektedir. Kural olarak ilk talepte ödeme kaydını havi banka teminat mektuplarında banka, sadece şekli manada inceleme yapma yetkisini haiz olup, esasa ait herhangi bir inceleme yapma hak ve yetkisini haiz değildir. Bu nedenle de ilk talepte ödeme kaydını havi banka teminat mektuplarının esas itibariyle muhatap lehine olduğu kabul edilmektedir. Bu kuralın iki önemli istisnası bulunmaktadır. Birincisi, banka, teminat mektubu sözleşmesinin tarafı sıfatıyla kendisine ilişkin olan def'ileri ileri sürerek ödemeden kaçınabilecektir. İkinci istisna da, lehtarın mahkemelerden ihtiyati tedbir kararı alarak, bankanın ilk talepte ödeme kaydını havi teminat mektuplarının ödenmesine engel olabilmesi halidir. Öte yandan, muhatabın talebinin haksız olduğunu, dürüstlük kuralı ile (MK. m.2) bağdaşmadığını kesin olarak bilen bankanın ilk talepte kaydına rağmen muhataba ödeme yapmaktan kaçınabilmesi gerekir. İlk talepte ödeme kaydını havi banka garantilerinde banka, lehtarın her uyarısını değil, likit delillere dayanan uyarısını dikkate almak zorundadır. Örneğin, lehtar, asıl ilişkiden doğan borcunu ödediğini ispat eden belgeleri bankaya ulaştırmış ve bankadan teminat mektubunun serbest bırakılmasını istemiş ve bu arada muhatap teminat mektubunu iade etmek yerine bankadan ödeme talebinde bulunmuş ise, banka ödemeden kaçınmalıdır. Çünkü, bu durumda teminat mektubu ile güvence altına alınan riskin gerçekleşmediği, dolayısıyla da yapılan ödeme talebinin hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğu aşikardır. Hukuk düzenleri de hakkın kötüye kullanılmasını korumazlar (Doç. Dr. Vahit Doğan, Banka Teminat Mektupları, Genişletilmiş 2.Baskı, Ankara 2002, sayılı 52-55, 182-183).
Ayrıca, lehtar ile muhatap arasındaki sözleşmenin hukuki niteliğinin de teminat mektubu bakımından bir önemi yoktur. Lehtar ile muhatap arasında bulunan sözleşmede teminat mektubunun verilmesine dair yazılı riskin, teminat mektubunda gösterilmemesi halinde banka, teminat mektubunda yazılı olmayan riskin gerçekleştiğinin ileri sürülmesi halinde ödemeden kaçınmak durumundadır. Başka bir ifade ile, teminat mektubunda yazılı risk, değiştirilemez ve genişletilemez.
Yukarıdaki açıklamaların ışığında dava konusu olaya dönülecek olursa; Dava konusu teminat mektubunun lehtarı olan M. Holding AŞ. Kadıköy 1.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2001/1119 D.İş numarası ile teminat mektubunun ödenmemesi yönünde 27.04.2001 gününde ihtiyati tedbir kararı almış ve mektup bedelinin ödenmesi istemli 30.04.2001 günlü davacı başvurusuna karşı davalı bankanın olumsuz yanıt vermesi üzerine işbu dava açılmıştır.
M. Holding AŞ. tarafından İstanbul 5.Asliye Ticaret Mahkemesinde 2001/916 Esas numarası ile açılan davaya verdiği 22.06.2001 ve 25.06.2001 günlü dilekçelerle davacı vekili itiraz ederek, tedbir kararının kaldırılmasını istemiştir. İtiraz dilekçelerinde davacı vekili; teminat mektubunun, K. firmasının 1998-2000 yılları arasındaki vergi ve faiz öncesi toplam (kümülatif) işletme karının (EBIT) 66 Milyon Alman Markı seviyesine ulaşmaması halinde, M. Holding'in S. Holding'e ödeyeceği bedeli garanti etmek amacına matuf olduğu, M. Holding tarafından taahhüt edilen en az 66 Milyon Markı olması gereken işletme karının da 3.843.861 Alman Markı seviyesinde kaldığı, bu itibarla taraflar arasındaki Hissedarlı Sözleşmesinin (v) numaralı eki ile M. Holding tarafından taahhüt edilen karlılık rakamlarına ulaşmadığı için teminat mektubu ile garanti altına alınan bedelin ödenmesi zorunluluğunun ortaya çıktığını iddia etmiştir. Başka bir değişle davacı vekili, davalı banka tarafından teminat altına alınan riskin, M. Holding tarafından taahhüt edilen kar olduğunu belirtmiş ve bu karın elde edilememesi sebebiyle riskin gerçekleştiğini ileri sürmüştür. Oysa, davalı banka tarafından düzenlenen teminat mektubunda bankanın garanti altına aldığı risk, K.'ın idaresi ve organizasyonunda M. Holding'in yükümlülüklerini gereği gibi yerine getirmemesi olup, K.'ın belirli bir dönemde, belirli bir karlılığa ulaşmaması değildir. Her ne kadar teminat mektubunun muhatabı olan S. Holding GmbH, teminat mektup bedelinin ödenmesi istemi ile davalı bankaya ilk müracaatında K.'ın idaresi ve organizasyonunda M. Holding'in yükümlülüklerini gereği gibi yerine getirmediğini ileri sürmüş ise de, yukarda belirtilen ihtiyati tedbir kararına itiraz dilekçelerinde, gerçekleşen risk olarak, belirli miktarda karlılığa ulaşılamamasını göstermiştir. Davalı banka tarafından düzenlenen dava konusu teminat mektubunda ise, bu risk garanti altına alınmış değildir. Ayrıca, muhatap ile lehtarın taraf olduğu ancak, davalı bankanın taraf olmadığı Hakemde açılan davada verilen kararda yer alan gerekçeler de, işbu davada banka açısından bağlayıcı olamaz. Teminat mektubunda yazılı riskten dolayı değil de, mektup ile bankanın garanti altına almayı taahhüt etmediği bir riskten dolayı mektubun paraya çevrilmesi istendiği hususu, davacı muhatabın dilekçeleri ile, yani likit delillerle kanıtlanmış bulunmaktadır. Mahkemece bu gerekçelerle davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçeyle davanın kısmen kabulü doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple davalı yararına bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan sebeplerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile kararın davalı yararına BOZULMASINA, takdir edilen 450,00 YTL. duruşma vekillik ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edene iadesine, 13.07.2006 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy