(2004 S. K. m. 200, 201) (818 S. K. m. 44)
Dava: Taraflar arasında görülen davada İstanbul Asliye 5. Ticaret Mahkemesince verilen 20.12.2006 tarih ve 2003/1419-2006/725 sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi duruşmalı olarak davalı T.İ. Bankası A.Ş. vekili tarafından istenmiş olmakla, duruşma için belirlenen 25.11.2008 gününde davacı avukatı Feyyaz C. ile davalılardan T. İş. Bankası avukatları Uğur A. K. ve Serkan G. gelip, diğer davalı L. Holding A.Ş. avukatı tebligata rağmen gelmediğinden, temyiz dilekçesinin de süresinde verildiği anlaşıldıktan ve duruşmada hazır bulunan taraflar avukatları dinlenildikten sonra, duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakılmıştı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi Ayşe A. tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
Karar: Davacı vekili, davalı L. Holding A.Ş'nin müvekkili şirketin dava dışı T. B.'dan aldığı kredi borcuna kefil olduğunu, T. Bank'ın yönetimine 11.04.1994 tarihinde el konulduğunu ve bankanın geçici yönetiminin diğer davalı T.İ. Bankası AŞ. ne verildiğini, bu olaydan hemen sonra T.İ. Bankası A.Ş. ve iştirakleri ile diğer davalı L. Holding A.Ş. arasında 22.04.1994 tarihinde çeşitli kefalet sözleşmeleri, takas işlemleri ve alacak temlikine ilişkin bir sözleşme imzalandığını, davalılar arasındaki bu sözleşme ve sonrasında buna dayanılarak vuku bulan olayların amacının, L. Holding A.Ş'ne T.İ. Bankası A.Ş'ndeki alacağını fiilen almayarak, T.İ. Bankası A.Ş'nin alacaklı olduğu T. Bank'a karşı borçlu kılmak suretiyle borçlarını, fiili ödeme yapmaksızın takas yolunu kullanarak ifa etmesi için karşı alacak yaratmak olduğunu, böylece L. Holding A.Ş'nin T.İ. Bankası A.Ş'den alacağını fiilen almadığı gibi T. Bank'a olan borçlarını da takas yolunu kullanarak ifa etme şansı doğduğunu, bu sözleşme ile ayrıca L. Holding AŞ ile T.İ. Bankası A.Ş. ve iştiraklerinin kendi aralarındaki alacak borçları tasfiye ettiklerini, ayrıca L. Holding A.Ş'nin kefalet ilişkisinden doğan rücu hakkı gibi 3.kişilere karşı da alacak hakkı doğduğunu, bu nedenle davacı şirketin T. Bank'a olan borcu için kefil sıfatı ile ödemede bulunarak kendisine karşı rücu hakkı kazanan davalı L. Holding A.Ş'ne 01.06.1994 tarihinde 2.023.000 DM ödemede bulunduğunu, T. Bank İflas İdaresi tarafından açılan davanın İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi'nce T.İ. Bankası A.Ş. ile davalı L. Holding A.Ş. arasında akdedilen 22.04.1994 tarihli sözleşmede, T. Bank'a karşı, karşı alacak kazanmak amaçlı işlemlerin İİK'nun 201. maddesi hükmüne aykırı olduğu gerekçesiyle kabul edildiğini, buna göre davalıların aralarında yaptığı 22.04.1994 tarihli sözleşme ile L. Holding A.Ş'nin, davacı şirketin T. Bank'a olan kredi borcuna kefaletinden doğan borcunu, görünüşte kefaletler ve temlikler yaparak sağlanan imkanla, fiili ödeme yapmaksızın takas yolu ile sona erdirildiği ve muvazaalı takas yolu ile ödeme varmış gibi gösterilerek davacıya karşı rücu hakkı kazandığı ve borç olmayan bir paranın L. Holding A.Ş'ne ödenmesine neden olunduğunun kesinleşmiş mahkeme kararı ile belirlendiğini, müvekkilinin T. Bank İflas İdaresi'ne ödemek zorunda kaldığı miktar kadar davalıların müvekkilini zarara uğrattığını ileri sürerek, 2.703.201 Euro anapara, 135.160 Euro işlemiş faiz olmak üzere toplam 2.838.361 Euro'nun en yüksek mevduat faiziyle, ayrıca 19.153.125.030 TL ana para ile 10.530.000.000 TL işlemiş faiz olmak üzere 29.683.125.030 TL'nın reeskont oranında faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep ve dava etmiştir.
Davalı L. Holding A.Ş. vekili, sebepsiz zenginleşme iddiasına dayalı olarak açılan davanın 1 yıllık zamanaşımı süresinde açılmadığını, müvekkilinin davacı şirketin kredi borcuna kefil olduğunu, davacının kredi işlem tarihinin 16.12.1993, takas tarihinin 04.05.1994, iflas tarihinin ise 02.02.1996 tarihi olması karşısında, kimi yerde muvazaa, kimi yerde hile, kimi yerde özel kasta ulaşan davacı iddialarının yersiz olduğunu belirterek, davanın reddini istemiştir.
Davalı T.İ. Bankası A.Ş. vekili, haksız fiil iddiasına dayanılarak açılan davada 1 yıllık zamanaşımı süresinin geçtiğini, müvekkilinin T. Bank'ın geçici yönetiminde olduğu dönemde hukuka aykırı bir eyleminin söz konusu olmadığını, bir an için müvekkilinin hukuka aykırı eylemi olduğu kabul edilse bile, iç ilişkide TMSF'na karşı sorumluluğun bulunduğunu, davacıya karşı bir sorumluluğun bulunmadığını, husumetin müvekkili bankaya değil T. Bank'a yöneltilmesi gerektiğini, öte yandan davalı L. Holding A.Ş'nin müvekkili bankanın alacaklarına değil, D. ve İ. GmbH'nin alacaklarına kefil olmak suretiyle (bir önceki iptal davasına konu) alacaklı konumuna geçtiğini, bu nedenle husumetin adı geçen tüzel kişilere yöneltilmesi gerektiğini, İstanbul 9.Asliye Ticaret Mahkemesi kararının, o davada taraf olmayan müvekkili aleyhinde kesin hüküm oluşturmadığım, 22.04.1994 tarihinde diğer davalı şirket ile yapılan sözleşmede muvazaanın söz konusu olmadığını, geçerli ve fiilen uygulanmış bir sözleşme olduğunu, İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi kararında da muvazaaya ilişkin bir hüküm bulunmadığını,ayrıca, takas işleminin muhatabın kabulüne bağlı olmayıp tek taraflı beyanla hukuki sonuç doğurduğunu, L. Holding A.Ş'nin tek taraflı takas beyanından dolayı müvekkiline kusur affedilemeyeceğini, müvekkili bankanın takası kabul etmesinin de söz konusu olmadığını, müvekkili bankanın davacıya ihbar göndererek takas beyanından sonra borcunu T. Bank'a ödemesini istediğini, ancak davacının diğer davalıya ödeme yaptığım, kaldı ki gerçekte böyle bir ödemenin de olmadığını, davacının müvekkili bankadan talepte bulunmasının kötü niyetli bir davranış olduğunu, davacı ile diğer davalı arasında çok yakın ve muvazaalı olarak nitelendirilebilecek ilişkiler mevcut olup, davacı tarafından diğer davalıya gerçek bir ödeme de yapılmadığını, davacı tarafından sunulan ödeme belgesinin her zaman düzenlenebilecek nitelikte, adi senet mahiyetinde bir belge olduğunu, davalı bankanın ihtarına rağmen T. Bank yerine diğer davalıya ödemede bulunduğunu iddia eden davacı eyleminin BK.nun 44. maddesi gereğince kötü niyetli ve ağır kusurlu bir davranış olup müvekkilinden bir talepte bulunamayacağını, kaldı ki davacının iflas idaresine ödeme yaparken de diğer davalıya ihbarda bulunmadığını, oysa diğer davalının İflas İdaresinden İİK'nun 200. maddesi kapsamında değerlendirilebilecek alacakları mevcut olup, diğer davalının İflas idaresi'ne karşı takas iddiasında bulunma hakkı bulunduğunu, ihbarda bulunmayan davacının bu hakkın kullanımına da engel olduğunu, müvekkili açısından olayda haksız bir eylemin bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.
Mahkemece iddia, savunma, bilirkişi raporu ve dosya kapsamına göre, müflis T. Bank tarafından davalı L. Holding A.Ş'nin kullandırılan kredi sözleşmesine göre 1.925.000 DM kredi kullandırıldığı, 22.04.1994 tarihi itibariyle toplam faizi ile birlikte borcun 2.023.668,46 DM'a ulaştığı, T. Bank'ın bankacılık yapma işlemlerinin bilahare kaldırıldığı ve bankanın geçici yönetiminin davalı T.İ. Bankası A.Ş'ne tevdi edildiği, davalılar arasında 21.06.1993 tarihindeki anlaşma ile D. Bank A.Ş'nin hisselerinin 75.000.000 USD tutarındaki ilk taksidinin adı geçen bankaya ödendiği, bakiyesi için L. Holding A.Ş'nin T.İ. Bankası A.Ş'ne borçlandığı, L. Holding A.Ş'nin kötü yönetimi nedeniyle Holding'in borcunu ödeyemeyeceğini düşünen İ. Bankası A.Ş. arasında D. Bank AŞ hisselerinin geri alınması için 22.04.1994 tarihinde sözleşme imzalandığı, hazırlanan bu sözleşmenin T. Bank'ın iflasından önce, karşılıklı olarak tasfiyeyi sağlamak üzere hazırlandığı, L. Holding A.Ş. yedinde D. Bank A.Ş. ve T. Bank adı altında iki banka bulunduğu, D. Bank AŞ.nin L. Grubuna geçmesi ile L. Grubu şirketlere muhtelif krediler açıldığı, bu arada 11.04.1994 tarihinde T. Bank'ın bankacılık faaliyetinin durdurulmasına karar verildiği, T. Bank'ın iflası beklenilmeden 22.04.1994 tarihli sözleşme ile 21.06.1993 tarihli D. Bank'ın satış sözleşmesinin karşılıklı olarak feshedilmesine karar verildiği, daha sonra L. Holding A.Ş, T. Bank A.Ş'nin ve L. Holding A.Ş'ne dahil şirketlerin yurt içinden ve yurt dışından kullanmış olduğu kredilerden kaynaklanan borçlan için D. Bank AŞ ve İ. Bankasına karşı kefil olduğu, buna karşılık L. Holding A. Ş'nin söz konusu kefaletlerinden dolayı 75.000.000 USD peşinat alacağının İ. Bankası A.Ş'nin D. Bank AŞ ve İ. Bank GmbH'dan temlik suretiyle devir aldığı alacakları takas-mahsuba tabi tuttuğu, netice olarak davalı İ. Bankası A.Ş'nin L. Holding A.Ş'nin kefil olduğu şirketlerden alacaklarını L. Holding AŞ.in borcu ile takas-mahsup ettiği, yapılan bu sözleşmelerin geçici olarak yönetimi devir edilmiş olan T. Bank'ın aleyhine olduğu, 22.04.1994 tarihli sözleşme ile davalı bankanın geçici yönetimi sırasında 04.05.1994, 01.06.1994, 03.10.1994 tarihli takas beyanlarını 22.04.1994 tarihi itibariyle muhasebeleştirmek suretiyle kayıtlarına geçirdiği, davacının takas beyanına konu T. Bank'a kredi borcunun 04.05.1994 tarihli takas beyanı içinde yer aldığı, L. Holding AŞ.nin bu takas beyanına göre 01.06.1994 tarihinde davacının, T. Bank AŞ.nden kullanılan krediye kefaleti sebebiyle 2.023.000 DM karşılığı 38.436.514.480 TL'nı L. Holding A.Ş'ne ödediği, Müflis T. Bank İflas İdaresi tarafından Tentur, L. Holding AŞ, Hamit B., Unsal T. aleyhinde iflas masasının aktiflerini azaltıcı nitelikteki takas işlemine itiraza ilişkin İstanbul 9.Asliye Ticaret Mahkemesi'nde 1997/467 Esas numarası ile açtığı davada mahkemece İİK'nun 201. maddesi kapsamında davanın kabulüne, L. Holding A.Ş. ile İ. Bankası A.Ş. arasında yapılan 22.04.1994 tarihli sözleşme ve buna bağlı 04.05.1994 tarihli takas-mahsup işleminin taraflar yönünden iptaline ve 3.998.766,65 DM alacağın tahsiline karar verildiği, mahkeme kararı ile faaliyeti durdurulan bankanın aciz halinde olduğunu bilerek temlik aldığı alacakla borcunu takas ettiği bildirilen davalı L. Holding A.Ş'nin İİK'nun 201. maddesine göre takasının geçersiz olduğunun kesinleştiği, bu karardan sonra davacının iflas masasına 2.kez 1.034.343 Euro ve 19.153,12 YTL'nı 24.12.2002 tarihinde ödediği, davalılar arasındaki takas-mahsup işleminin haksız işlem olduğunun İstanbul 9.Ticaret Mahkemesi kararı ile kabul edilmesi karşısında davalı bankanın da davacı zararından sorumlu olacağı, İstanbul 9.Asliye Ticaret Mahkemesi kararının 13.03.2006 tarihinden kesinleşmesi karşısında davalıların zamanaşımı def ilerinin yerinde olmadığı gerekçesiyle, davanın kısmen kabul-kısmen reddine karar verilmiştir.
Karar, davalı T.İ. Bankası AŞ vekilince temyiz edilmiştir.
Davacı vekili, müvekkilinin dava dışı T. Bank AŞ.den kullandığı kredi borcunu davalılar arasındaki 22.04.1994 tarihli sözleşme sonrası davalı L. Holding AŞ.ne, bilahare Müflis T. Bank A.Ş. İflas İdaresi'ne ödemek zorunda kaldığını, aynı borç nedeniyle mükerrer ödemeye neden olan davalıların müvekkiline karşı sorumlu olduğunu iddia etmiştir.
Davacı şirket, dava dışı T. Bank A.Ş'nden 1.925.000 DM limitli kredi kullanmış, kullanılan krediye davalı L. Holding AŞ de kefil olmuştur.
T.İ. Bankası A.Ş'nin sahibi olduğu dava dışı D.bank A.Ş. hisselerinin 21.06.1993 tarihli sözleşmeyle 75.000.000 USD'lık kısmı peşin, kalanı taksitle ödenmek koşulu ile L. Holding A.Ş'ne satıldığı, 75.000.000 USD'lık peşinatın İ. Bankası A.Ş'ne ödendiği ve hisse devrinin gerçekleştiği, kalan taksitlerin ödenmediği, D.bank AŞ yönetimine geçen L. Holding A.Ş'nin ödeme güçlüğü nedeniyle kalan taksitleri ödemediği ve davalı L. Holding A.Ş. ile diğer davalı T.İ. Bankası A.Ş, dava dışı İ.bank GMBH, T. Bankası A.Ş. ve T.İ. Bankası A.Ş. iştirakleri olan bazı şirketler arasında 22.04.1994 tarihli sözleşme imzalandığı tarafların kabulündedir. 22.04.1994 tarihli sözleşme ile, D.bank AŞ hisselerinin T.İ. Bankası A.Ş. tarafından L. Holding A.Ş'ne satışına dair 21.06.1993 tarihli sözleşmenin feshine karar verilmiş olup, sözleşmede özetle davalı L. Holding AŞ, T. Bank A.Ş'nin ve L. Holding A.Ş'ne dahil diğer şirketlerin yurt dışından ve yurt içinden kaynaklanan borçlan için D.bank A.Ş. ve T.İ. Bankası A.Ş'ne karşı kefil olmuştur. Bu kapsamda İ. Bankası A.Ş'nin dava dışı T. Bank A.Ş'nden olan 2.000.000 USD alacağına da L. Holding A.Ş. kefaleti söz konusudur. Aynı sözleşmenin 16. maddesinde ise, sözleşmenin 4. maddesine göre L. Holding A.Ş'nin kefil olduğu 2.000.000 USD T. Bank A.Ş'den olan İ. Bankası A.Ş.- alacağı ile İ. Bankası A.Ş'nin L. Holding A.Ş'ne olan borcu takas-mahsup edilmiştir.
T. Bank A.Ş'nin İ. Bankası A.Ş'ne olan borcu, 22.04.1994 tarihli sözleşmenin 16. maddesinde yazılı takas-mahsup hükmü ile L. Holding A.Ş'ne nakledilmiş bulunmaktadır. Böylelikle L. Holding A.Ş, T. Bank A.Şden alacaklı konuma gelmiştir.
Yukarıda davacının T. Bank A.Ş'den kullandığı krediye kefil olduğu açıklanan davalı L. Holding A.Ş. bu kez, sadece kefili olduğu davacının borcu ile T. Bank A.Ş'den olan alacaklarını takas-mahsup etmiş ve davacının T. Bank A.Ş'ne olan kredi borcunu sona erdirerek, davacıya karşı alacaklı konuma gelmiştir. Kefil olduğu borcu takas-mahsup ile sonlandıran davalı L. Holding A.Ş, davalıdan olan alacağını 01.06.1994 tarihinde tahsil etmiştir. Ancak, 02.02.1996 tarihinde T. Bank A.Ş'nin iflasına karar verildikten sonra, T. Bank A.Ş. İflas İdaresi 15.04.1999 tarihinde, Ten Tour Turizm End. Tic. A.Ş. ve L. Holding A.Ş. aleyhine, İİK'nun 201. maddesine dayanarak dava açmıştır. Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin de temyiz incelemesinden geçen İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 16.05.2002 tarih ve 1999/467 E, 2002/512 K sayılı kararında Davanın İİK'nun 201. maddesi kapsamında kabulü ile davalı L. Holding A.Ş. ile T.İ. Bankası A.Ş. arasında yapılan 22.04.1994 tarihli sözleşme ile buna bağlı 04.05.1994 tarihli takas-mahsup işleminin taraflar yönünden iptaline ve Müflis Banka alacağı olan 4.001.690,23 DM toplam alacağın, 3.988.766,65 DM asıl alacağa 15.03.1999 temerrüt tarihinden itibaren %20 oranında temerrüt faizi uygulanarak tahsili ile davacıya verilmesine karar verilmiş, bunun üzerine davacı taraf Müflis T. Bank A.Ş. İflas İdaresi ile yaptığı 26.08.2002 tarihli protokol sonrası T. Bank A.Ş'e olan kredi borcu nedeniyle yeniden ödeme yapmıştır. İşbu davada da, aynı kredi borcu nedeniyle L. Holding A.Ş. ve Müflis T. Bank İflas İdaresi'ne iki kez ödeme yapmak zorunda kaldığını iddia ederek, mükerrer ödenen miktarın tahsilini istemiştir.
Dava konusu olayda uyuşmazlık, davalı T.İ. Bankası A.Ş'nin mükerrer ödenen bedelden davacıya karşı sorumlu olup olmadığından kaynaklanmaktadır.
İstanbul 9.Asliye Ticaret Mahkemesin'de 1999/467 E numarası ile açılan davada T.İ. Bankası A.Ş. taraf değildir. 1999/467 E (Bozmadan sonra 2003/717 E) numaralı davada da verilen karar, 22.04.1994 tarihli sözleşme ile buna bağlı 04.05.1994 tarihli takas-mahsup işleminin Taraflar Yönünden İptaline olup, o davada taraf olmayan T.İ. Bankası A.Ş. aleyhinde bir karar bulunmamaktadır. İstanbul 9.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin iptal ettiği takas-mahsup işlemi, L. Holding A.Ş'nin T. Bank A.Ş. ile yapmış olduğu takas-mahsup işlemidir. 22.04.1994 tarihli sözleşmeyle T.İ. Bankası A.Ş. ve L. Holding A. Ş. arasında gerçekleştirilen takas-mahsup ve borcun nakli işlemlerinin İİK'nun 201. maddesi gereğince iptali istemi ile açılan bir dava ve kesinleşmiş bir mahkeme kararı bulunmamaktadır. Buna göre davacının mükerrer ödemesinin nedeni, 22.04.1994 tarihli sözleşmeden sonra davalı L. Holding A.Ş'nin alacaklı konuma geldiği T. Bank A.Ş'ne olan borçlarını takas-mahsup etmesidir. İstanbul 9.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin kararı ile de L. Holding A.Ş'nin tek yanlı yaptığı bu işlemi iptal edildiğinden, davalı T.İ. Bankası A.Ş'nin davacıya karşı bir sorumluluğu bulunmamaktadır. Mahkemece davalı banka hakkındaki davanın buna göre değerlendirilmesi gerekirken, yazılı gerekçeyle davanın kısmen kabulü do?ru değildir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenlerle davalı banka vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile kararın davalı T.İ. Bankası A.Ş. yararına BOZULMASINA, takdir edilen 550.00 YTL duruşma vekillik ücretinin davacıdan alınarak davalı T. İş. Bankası A.Ş'ne verilmesine, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edene iadesine, 27.11.2008 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy