(5846 S. K. m. 22, 23, 48, 49, 50, 52, 68)
Dava ve Karar: Taraflar arasında görülen davada İstanbul 1. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nce verilen 31.01.2006 tarih ve 2003/1098-2006/16 sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi duruşmalı olarak davacı vekiliyle davalılar Tofaş Türk Otomobil Fab. A.Ş. Ve Pen Ajans D'arey A.Ş. vekili tarafından istenmiş olmakla, bazı noksanlıkların ikmali için dosya mahalline gönderilmişti. Bu noksanlıkların giderilerek dosyanın gönderildiği anlaşılmakla, duruşma için belirlenen 24.03.2009 gününde davacı avukatı Mahmut Koçlanla davalılardan Tofaş Türk Ot. Fab. A.Ş. vekili Av. Elif Müftüoğluyla davalı Migros Türk Tic. A.Ş. Av. M. Erkan İnak geldi, davetiye tebligatına rağmen Pen Ajans vekili duruşmaya gelmediğinden, temyiz dilekçesinin süresinde verildiği anlaşıldıktan ve duruşmada hazır bulunan taraf avukatları dinlenildikten sonra, duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakılmıştı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi Ayşe Altun tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşüldü düşünüldü:
Davacı vekili, otomobil fotoğrafları çeken tanınmış bir fotoğrafçı olan müvekkilinin davalı Pen Ajans A.Ş. ile Co Production firması aracılığıyla davalı Tofaş A.Ş. için broşürlerde kullanılmak üzere fotoğraf çekim anlaşması yapıldığını, sözleşme gereği müvekkilince çekilen fotoğrafların ajansa teslim edildiğini, davalı Tofaş A.Ş'nin de bu fotoğrafları kullanmak suretiyle broşürleri hazırladığını, ancak davalı Tofaş A.Ş'nin fotoğrafları başka amaçla kullanma lisansına sahip olmamasına rağmen, fotoğrafları eser sahibi olan müvekkilinin izni olmadan çeşitli internet sitelerinde yayınladığını, ayrıca davalı Tofaş A.Ş'nin günlük, aylık gazete ve dergilerde, yaklaşık 985 kampanya ilanında izinsiz kullandığının tespit edildiğini, davalı Migros A.Ş.'nin ise müvekkilinden lisans almadan söz konusu fotoğrafları poster olarak kullandığını, davalı taraf eylemlerinin FSEK'ndan doğan davacı haklarının ihlali olduğunu, fotoğraf sanatçısı olan müvekkilinin adının broşürlerde ve diğer biçimlere yazılmadığını, bunun da müvekkilinin manevi haklarının ciddi ihlali olduğunu, ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 2.000 USD'nın maddi tazminatın davalı Migros AŞ.den, 20.000 YTL manevi tazminat ile 24.000 USD maddi tazminatın davalı Tofaş A.Ş. ile Pen Ajans A.Ş'den müştereken ve müteselsilen temerrüt tarihinden itibaren faiziyle birlikte tahsiline, davalıların tecavüzlerinin men'ine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı Pen Ajans D'arcy A.Ş. vekili, müvekkilinin davacıyla borç doğuracak herhangi bir hukuki ilişkisi olmadığını, yapılmış olan istisna akdinin tarafı olmayan davacının aktif husumet ehliyeti bulunmadığını, dava konusu fotoğrafların FSEK kapsamında eser olmadığını, bu nedenle Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nin görevli olmadığını, kaldı ki müvekkili şirketin Co Production A.Ş'den dava konusu tüm fotoğrafların çoğaltma, kullanma ve temsil işaret-ses ve görüntü nakline yarayan araçların iletim hakkı gibi mali haklarının devralındığını ve çekilen tüm fotoğraf dialarının müvekkilince teslim alındığını, fotoğrafların altında davacı adının yer almamasından dolayı da davacının bir zararı olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.
Davalı Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş. vekili, dava konusu fotoğrafların eser olmaması nedeniyle görevli mahkemenin Asliye Ticaret Mahkemesi olduğunu, müvekkili şirketin davalılardan Pen Ajans D'arcy A.Ş. ile yaptığı reklam ajansı sözleşmesine istinaden reklam hizmetlerinin bir kısmını adı geçen şirkete yaptırdığını, Pen Ajans D'arcy A.Ş'nin araçların fotoğraflarını davacının da dahil olduğu muhtelif fotoğrafçılardan temin ettiğini, ancak hangi fotoğrafın kime ait olduğunun müvekkilince bilinmediğini, fotoğrafların sırf broşür için çekildiği iddiasının yersiz olduğunu, dava konusu fotoğrafların bir an için eser olduğu kabul edilse bile, çekilen fotoğraflarının dialarının davalı Pen Ajans D'arcy A.Ş'e teslim edilmekle bu fotoğrafların tüm haklarının da devredildiğini, ayrıca fotoğrafların yayınladığı iddia edilen "fiat.com tr ve autoexpert.com.tr" dışındaki internet siteleriyle müvekkilinin bir ilgisi olmadığını, öte yandan fotoğraflara veya yayınlandığı macmualarda fotoğrafçı isminin konulması gibi bir teamül bulunmadığını, davacı tarafın 12.08.2003 tarihli ihtarnamesi alınır alınmaz bir iyi niyet ifadesi olarak dava konusu fotoğrafların 14.08.2003 tarihi itibariyle kullanımdan kaldırıldığını savunarak, davanın reddini istemiştir.
Davalı Migros Türk A.Ş. vekili, görevli mahkemenin Asliye Ticaret Mahkemesi olduğunu, davaya konu afişlerin müvekkilince diğer davalılardan temin edildiğini, davacının hizmetleri karşılığında elde ettiği ücret hakkını müteahhit firma olan Co Prodüksiyonla davacı arasındaki bir mesele olup, davacının aktif dava ehliyeti bulunmadığını, dava konusu fotoğrafların FSEK anlamında eser olmadığını ve fotoğrafların davacıya ait olduğunu belirtir bir ibare bulunmadığını belirterek, davanın reddini istemiştir.
Mahkemece bilirkişi raporu ve dosya kapsamına göre, fotoğrafçının profesyonel bilgi ve özel yetenekleriyle görüntü, dekor ve ışık seçimi, kadraj, kompozisyon ve pozisyon düzenlemeleriyle oluşturduğu fotoğrafın banal olmaması yeterli olup, ileri bir estetik değere sahip olma zorunluluğu bulunmadığından, belirtilen kriterleri taşıyan fotoğrafların FSEK anlamında eser mahiyetinde olduğu, davalı Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş. ile Pen Ajans D'arcy MASIUS Benton arasında 01.01.2000 tarihinde geçerli olmak üzere akdedilen sözleşme ile Pen Ajans'ın Tofaş A.Ş'nin Türkiye reklam ajansı olarak çalışması ve 12 nci maddeyle ajansın eleman veya tedarikçileri tarafından yapılan bütün çalışmalarındaki telif haklarının şirkete ait olacağının öngörüldüğü, 02.08.2002 tarihli sözleşme ile de davacı ve davalı Pen Ajans D'arcy Co Prodüksiyon şirketiyle Tofaş için Fiat Albea/Palio/Palio Spor otomobillerinin 178 fotoğraf çekim broşürüyle ilgili olarak yapılacak hizmetlerin sayıldığı ve bütçenin toplam miktarının 800.000 USD olarak kabul edildiği, tanıtım kampanyalarında kullanılacak ve telif hakları Tofaş'a ait olacak fotoğraf çekimlerinin temini için Pen Ajans ile Tofaş arasındaki sözleşme ve yazışma içeriklerinden, fotoğrafların her türlü tanıtımda kullanılmak üzere sipariş verildiğinin anlaşıldığı, ödenecek çekim maliyet ve telif bedellerinin de, bu kullanım hedefi dikkate alınarak tespit edildiği, davacıyla olan sözleşmede "fotoğraf çekim broşürüyle ilgili olarak fotoğrafçı davacıya verilecek hizmetler" sayılmışsa da bu sözleşmeyle davalı ajansa hangi hakların devredildiğine ilişkin herhangi bir açıklık bulunmadığından, sözleşmenin içerik ve tarafların gerçek iradelerinin yorumuyla devredilen hakların belirlenmesi gerekeceği, reklam ajansının davalı Tofaş ile her türlü reklam ve tanıtım kampanyası için bu siparişlerin verildiği, ücretin de bu kullanım alanı esas alınarak belirlendiği, söz konus kampanyanın "fotoğraflarla arabaları tanıtım"dan ibaret olduğu, devredilen hakların fotoğrafların "kampanyayla sınırlı kullanımı"nı ifade edeceği, bu fotoğrafların afiş şeklinde, internet ortamında veya başka bir şekilde kullanımı kapsamında kaldığından, davacının, kampanya kapsamındaki her bir kullanım için ayrı ücret isteme hakkı bulunmadığı, davacının telif bedelini aldığı eserleri için yeniden telif bedeli isteme hakkı olmadığı, ancak davacı isminin eser yanında ve kampanyada zikredilmemesinin manevi hakları ihlal olduğu gerekçesiyle, maddi tazminat talebinin ve davalı Migros Türk A.Ş. hakkındaki davanın reddine, 15.000 YTL manevi tazminatın davalılar Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş. ve Pen Ajans D'arcy A.Ş'den, davalı Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş'nın ihtar tarihi olan 21.08.2003 tarihinden itibaren ticari faiziyle birlikte müştereken ve müteselsilen tahsiline, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir.
Karar, davacı vekiliyle davalılar Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş. ve Pen Ajans D'arcy A.Ş. vekili tarafından temyiz edilmiştir.
1- Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, mümeyyiz davalılar vekillerinin tüm, davacı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.
2- Dava konusu fotoğrafların 5846 sayılı FSEK hükümlerine göre eser niteliğinde oldukları mahkemenin de kabulündedir.
Davalı Tofaş Türk OtomoBil Fabrikası A.Ş. ile davalı Pen Ajans D'arcy A.Ş. arasında, 01.01.2000 tarihinde yürürlüğe giren "ajansın Tofaş/Fiat ürünleri için şirketin Türkiye'deki münhasır olmayan reklam ajansı olarak çalışması ve ajansın elemanlarının veya tedarikçileri tarafından yapılan bütün çalışmalarındaki telif haklarının Tofaş'a ait olacağına" dair Reklam Ajans sözleşmesi imzalanmıştır. Bahsi geçen sözleşme gereğince Tofaş A.Ş. ile Pen Ajans ve dava dışı Coproduction İstanbul Film Yapım Hizmetleri Ltd. Şti. yetkilileri arasında Tofaş/Fiat için 178 Broşür Fotoğraf Çekimi başlıklı 28.01.2002 tarihli sözleşmeyle yapılacak çalışmanın bütçesi ve çekilecek araba fotoğrafları konusunda anlaşmaya varılmıştır. 28.01.2002 tarihinde fotoğraf sanatçısı olan davacıyla dava dışı Coproduction İstanbul Film Yapım Hizmetleri Ltd. Şti arasında imzalanan "Fiat Albea/Palio/Palio Spor/Yardım Araç 178 Fotoğraf Çekim Prodüksiyon Broşürü" başlıklı ayrı bir sözleşmede ise, davacı fotoğraf sanatçısına ödenecek ücret kararlaştırılmış, ancak davacı tarafından çekilen fotoğraflarla ilgili hangi mali hakkın hangi şartlarda devredildiği konusunda bir düzenleme getirilmemiştir.
Taraflar arasında çözümü gereken husus; bahsi geçen sözleşmeler uyarınca davacı tarafından çekimi yapılan araba fotoğraflarının ve bunların dia pozitiflerinin en son davalı Tofaş A.Ş'ne teslimi işleminin; FSEK 48/1 nci fıkrasına göre eser sahibine tanınan mali haklardan çoğaltma ve yayma haklarının davacı tarafından davalı tarafa devri mi yoksa aynı maddenin ikinci fıkrasına göre bu hakların kullanma hakkının (ruhsat) devrini mi oluşturduğu ve davalı tarafa verilen kullanım yetkisinin bu fotoğrafların yayımlanacakları broşürle sınırlı olup olmadığıdır.
28.01.2002 tarihli Penajans/D'arcy'nın reklam ajansı olduğu belirtilen "Fiat Albea/Palio/Palio Spor/Yardım Araç 178 Fotoğraf Çekim Prodüksiyon Broşürü" başlıklı sözleşmeye göre; davacıyla dava dışı Coproduction İstanbul Film Yapım Hizmetleri Ltd Şti arasında BK'nun 355 nci maddesine göre eser sipariş sözleşmesi yapılmıştır. Davacı, bu sözleşmeyle üstlendiği çekim işini tamamlayarak meydana getirdiği eserleri bu şirkete, Coproduction İstanbul Film Yapım Hizmetleri Ltd Şti de reklam ajansı Penajans/D'Arcy'a, en sonunda da davalı Tofaş AŞ'ne teslim etmiş, karşılığında davacı tarafa ödenmesi gereken ve sözleşmede kararlaştırılan ücret davacıya ödenmek suretiyle taraflar karşılıklı olarak edimlerini yerine getirmişlerdir.
Yüklenici /davacı tarafından meydana getirilen fotoğraflar FSEK hükümlerine göre eser niteliğinde olduklarından, davacı aynı zamanda "eser sahibi" olarak fotoğraflar üzerinde mali ve manevi hak sahibidir. Dava dışı Coproduction İstanbul Film Yapım Hizmetleri Ltd. Şti'den fotoğrafları teslim alan ve Tofaş A.Ş. ile yaptığı reklamcılık sözleşmesi gereği broşürü çıkaran Pen Ajans D'arcy A.Ş, fotoğrafların telif haklarını davalı Tofaş A.Ş'ne devretmeyi üstlenmiş olup, broşür için çekilen fotoğrafları Tofaş A.Ş.'ne teslim edilmesi üzerine Tofaş A.Ş. dava konusu edilen fotoğraf ve dia pozitiflerinin malik ve zilyedi olmuştur.
BK'nun 355 nci maddesine göre sipariş edilenin aynı zamanda FSEK hükümleri uyarınca bir eser olması halinde; sipariş veren iş sahibi eseri teslim almakla sadece eserin fiziki mülkiyetinden kaynaklanan tasarruf yetkisini haiz olup, eser sahibine tanınan mali hakların sahibi değildir. Bu sebeple, iş sahibi eserden kaynaklanan mali hakları bizzat kullanamayacağı gibi bu hakkı başkasına da devredemez. Ancak, bu hakların devri veya kullanma yetkisinin (ruhsat) devri bir sözleşmeyle kararlaştırılabilir.
FSEK'nun 48 nci maddesine göre de, eser sahibi mali haklarını süre, yer ve muhteva itibariyle sınırlı veya sınırsız, karşılıklı veya karşılıksız olarak başkalarına devir edebileceği gibi (devir), bu hakların sadece kullanma yetkisini de diğer bir kimseye bırakabilir (ruhsat). Aynı yasanın 50 nci maddesi uyarınca 48 ve 49 ncu maddelerde sayılan tasarruf muamelelerine dair taahhütler eser henüz vücuda getirilmeden önce yapılmış olsa dahi geçerlidir. Yine, FSEK'nun 52 nci maddesi uyarınca mali hakları dahil sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır.
Davacıyla dava dışı Coproduction İstanbul Film Yapım Hizmetleri Ltd. Şti, Coproduction İstanbul Film Yapım Hizmetleri Ltd. Şti ile davalı Pen Ajans D'arcy A.Ş. arasındaki 28.01.2002 tarihli eser sipariş sözleşmelerinde, eser sahibi davacının Fiat Albea/Palio/Palio Spor/Yardım Araç 178 adı verilen katalogda yer alacak fotoğraflarının çekimini yapacağı kararlaştırılmıştır.
28.01.2002 tarihli sözleşmede davalı tarafa verilen mali hakların neler olduğu açıkça belirtilmediğinden FSEK'nun 52 nci maddesine uygun olmamasına rağmen, araba fotoğraflarının davalı tarafından kullanılması için çekiminin yapıldığı hususunun sözleşmede açıkça belirtilmesi nedeniyle, bu sözleşmeyle fotoğrafların çoğaltma ve yayma haklarının da düzenlediği kabul edilmelidir. Kaldı ki, bu husus yanlar arasında da tartışma konusu değildir.
Davacı/yüklenici tarafından anılan eser sipariş sözleşmesiyle araba çekimleri tamamlanarak fotoğraflarla birlikte bunların dia pozitifleri de davalı tarafa teslim edildiğinden ve üstlenilen işin niteliği gereği söz konusu fotoğraflar tanıtım amaçlı olarak kullanılacaklarından; davacı anılan eserlerin çoğaltma ve yayma haklarını da FSEK'nun 48/1 nci maddesi anlamında davalı tarafa devretmiştir.
Uyuşmazlık konusu sözleşmede davacı tarafından yapılan işin "Fiat Albea/Palio/Palio Spor/Yardım araçlarının tanıtılacağı katalog için fotoğraflarının çekimi" olduğu kararlaştırılmıştır. Bu suretle davalıya devredilen mali hakların (çoğaltma ve yayma) kullanım alanının davalı tarafından basımı yaptırılan tanıtım broşürüyle sınırlandırıldığı anlaşılmaktadır.
Bu sınırlandırma FSEK'nun 48 nci maddesine uygun ve geçerli olduğundan ve davalı tarafından da söz konusu fotoğraflar davacının yazılı izni olmaksızın ve isim ve unvan belirtilmeksizin broşür dışındaki bilboard, gazete, dergi ilanları ve internet web sayfasında kullanıldıklarından davacının FSEK 22. ve 23 üncü maddesine göre sahibi olduğu çoğaltma ve yayma hakları aynı yasanın 68 nci maddesi uyarınca ihlal edilmiştir.
Mahkemenin "...söz konusu kampanyanın, fotoğraflarla arabaların tanıtılması olup, devredilen hakların fotoğrafların kampanyayla sınırlı kullanımını ifade edeceği, bu fotoğrafların afiş şeklinde, internet ortamında veya başka şekilde kullanımı kapsamında kaldığı, davacının kampanya kapsamındaki her bir kullanım için ayrı ücret isteme hakkı bulunmadığı" şeklindeki gerekçesi doğru görülmemiştir. Çünkü, açıklandığı üzere mali hakların süre, yer ve muhteva itibariyle sınırlı veya sınırsız olarak eser sahibi tarafından devri mümkündür. Dia pozitiflerin en son davalı Tofaş A.Ş.'ne teslimi fotoğrafların broşür vasıtasıyla çoğaltma ve yayma amacına yönelik olup, bu durum işin niteliğinden kaynaklanmaktadır. Bu bakımdan çoğaltma vasıtalarının teslimi halinde mali hakların, herhangi bir sınırlama olmaksızın davalıya devredilmiş sayılacağının kabulü olanaksızdır.
Sözleşmede "broşür" ibaresinin yazılı olması broşürün tanıtım amacıyla hazırlandığını göstermekte olup, söz konusu fotoğrafların ait oldukları ürünlerin broşür dışındaki bilboard, gazete-dergi ilanlarıyla ve internet ortamında ticari amaçla piyasaya arz edilmesi için de kullanılması halini kapsamaz.
O halde, dava konusu fotoğrafların davacının yazılı izni dışında çeşitli bilboard, gazete-dergi ilanlarıyla ve internet ortamında yayımlanması iddiası üzerinde durularak; FSEK 68/1 nci maddesine göre talep edilen mali haklar tazminatının, ilgili meslek birliğinin görüşü alınıp, aralarında bir fotoğraf sanatçısının da bulunduğu ve konusunda uzmanlardan oluşan bilirkişi heyeti mütalaası da alınmak suretiyle değerlendirilerek hasıl olacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeyle yazılı gerekçeyle mali haklara yönelik talebin reddedilmesi doğru görülmemiş, kararın bu nedenle davacı yararına bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda 1 nolu bentte açıklanan nedenlerle mümeyyiz davalılar vekillerinin tüm, davacı vekilinin sair temyiz itirazlarının REDDİNE, hükmün 2 nolu bentte yazılı nedenlerle kararın davacı yararına BOZULMASINA, takdir edilen 625.00 TL duruşma vekillik ücretinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine, aşağıda yazılı bakiye 592,24 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davalılardan Pen Ajans ve Tofaş A.Ş'den alınmasına, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz eden davacıya iadesine, 26.03.2009 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy