(1086 S. K. m. 83) (818 S. K. m. 405) (1136 S. K. m. 164)
Dava: Taraflar arasında görülen davada İ. 7. Asliye Ticaret Mahkemesi'nce verilen 27.03.2007 tarih ve 2005/57- 2007/109 sayılı kararın Yargıtay' ca incelenmesi duruşmalı olarak davacı vekili, davalı A. İnşaat San. ve Tic. AŞ. vekili ve temlik alacaklılarından San. Es. Ltd. ve D.AYE. Consulting Ltd. vekilleri tarafından istenmiş olmakla, duruşma için belirlenen 16.11.2007 gününde davacı avukatı A P. ile davalılar avukatları A K. ve B. Ö. ile V. S. ile temlik alacaklılarından S. E. Ltd. avukatı H. N. D. ve A K. vekilleri B. K. E. ve R. E. gelip, diğer temlik alacaklısı D.AYE. Consulting Ltd. avukatı tebligata rağmen gelmediğinden temyiz dilekçesinin de süresinde verildiği anlaşıldıktan ve duruşmada hazır bulunan taraflar avukatları dinlenildikten sonra, duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakılmıştı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi A. S. tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
Karar: Davacı vekili, müvekkili ile davalı A İnş. San. ve Tic. AŞ. arasında varılan mutabakat neticesinde, müvekkilinin A. İnş. A.Ş. lehine Rusya Fedarasyonu'nda bulunan Y-N. Özerk Bölgesi S. şehrinde devir suretiyle konut inşaatı sağlama borcunu yüklendiğini, bunun karşılığında da A. İnş. AŞ. 'nin müvekkiline inşaat işi karşılığında birim fiyat yüzdesinden belirli bir meblağ para ödemeyi kabul ettiğini, bu mutabakat çerçevesinde davacının çabaları ve A. İnş. San. Tic. A.Ş. ile S. Şehir İdaresi'nin 18.04.1995 tarihinde aralarında anlaşarak konusu toplam 35.420.000 USD'lik konut inşaat işini ihtiva eden (4) nolu sözleşmeyi düzenleyerek imzaladıklarını, yine 07.06.1996 tarihinde esas sözleşmeye ek niteliğinde Ek-2 numaralı sözleşmeyle inşaat alanının toplam 81.514 m2 'ye çıktığı, esas sözleşmenin değerinin de toplam 105.642.144.00 USD'ye yükseltildiği, müvekkili ile A. İnş. Ltd. Şti. arasında varılan mutabakatın 20.07.1996 tarihinde İşbirliği Anlaşması şeklinde taraflar arasında imza altına alındığını, bu sözleşmeyi davalı E.'ın şirket kaşesi altında imzaladığını, S. İdaresi tarafından A. İnş. ve Tic. Ltd. Şti. 'ne ödemeler yapılmasına rağmen işbirliği sözleşmesinin 3 ve 4. maddesine göre müvekkiline hiçbir ödeme yapılmadığını ileri sürerek, müvekkillerinin toplam 25.522.848 USD alacağının faiziyle birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalılar vekili, davacının müvekkili ile imzaladığı sözleşme tarihinin, S. İdaresi'nin müvekkili ile imzaladığı sözleşmenin tarihinden sonra olduğu, bu durumda Salekhard İdaresi tarafından müvekkiline verilen inşaat işini davacının sağlamadığının ortaya çıktığım, işbirliği sözleşmesinde yer alan ödeme yükümünün şarta bağlı olup, S. İdaresi'nce sözleşmenin feshedilmiş olması karşısında müvekkiline yapılmış bir ödeme bulunmamakla davacın talep hakkı bulunmadığım, gerçek kişi davalıya husumet yöneltilemeyeceğini belirterek, davanın reddini istemiştir.
Mahkemece, iddia, savunma ve dosyadaki kanıtlara nazaran, davacı yanın ıslah dilekçesinin davalılar vekiline 2005 günlü celsede tebliğ edilmiş olmasına rağmen, ıslah dilekçesine süresinde yanıt vermediği, bunun üzerine davacı vekilinin ıslah yolu ile yapılan zamanaşımı savunmasına, savunmanın genişletilmesi niteliğinde olmak üzere karşı koyarak muvafakat etmediği, cevap süresi içerisinde ileri sürülmeyen zamanaşımı savunmasına muvafakat edilmediğine göre ıslah yoluyla da artık ileri sürülemeyeceği usule ilişkin yasal sürelerin ıslah yoluyla ortadan kaldırılmasına imkan bulunmadığı, kaldı ki, uyuşmazlık konusu borcun ödeme vadesinde belirgin olmaması karşısında 5 yıllık zamanaşımı süresinin başlangıç tarihinin de belli olmadığı, taraflar arasında 20.07.1996 tarihli işbirliği anlaşması imzalandığı, sözleşme kapsamında davalı şirkete S. Şehrinde toplam 81.514 m2 konut inşaatı sağlandığı, taraflar arasındaki sözleşmede ödeme miktarının da açıkça belirlendiği, ödeme zamanlarının ise S. İdaresi tarafından davalı şirkete yapılacak ödemelere bağlandığı, davalının bu yükümlülükten kurtulabilmesinin ancak sözleşmenin kendi elinde olmayan nedenlerle dava dışı idarece ifa olanağının ortadan kaldırıldığını, hiç bir kusurunun bulunmadığını ortaya koyup ispat etmesi ile mümkün olabileceği, ancak davalının bu hususu kanıtlayamadığı, kaldı ki Salekhard İdaresi'nin davalıya ödemelerde bulunduğuna dair davalı şirketin imza ve kaşesini içeren belgeler de sunulduğu, davalı şirketin bu ödemeleri inkar etmeyip, ödemelerin başka bir iş kapsamında yapıldığını ileri sürmesine karşın, ayrı ticari ilişkiyi açıklayamadığı, davalı şirket tarafından dosyaya sunulan belgelerle işbirliği sözleşmesi kapsamındaki inşaat işinin davalı şirketle organik bağları açıkça ortaya konulan Y. İnşaat A.Ş. 'ne tamamlatıldığı, her iki şirketin imza yetkililerinin E. ve Er. K. olduğu, ödemelerin sonradan bu şirkete yönlendirildiği, böylece karışıklık yaratılarak davacıya ödemelerin engellenmeye çalışıldığı, 105.642.144 USD iş bedeli üzerinden davacının tellallık ücretinin ödenmesi gerektiği ve alacağın muaccel olduğunun sabit bulunduğu, davacı alacağının 25,522.848 USD olarak hesaplandığı, davacının 16.09.2005 tarihli temlikle davalı şirketten doğmuş ve doğacak haklarının tamamını A.K.'na temlik ve devir ettiği, bu anlaşmaya göre A. K. 'na temlik ve devir edildikten sonra davacıya toplam 4.000.000 USD ödeyeceği, dolayısıyla davacının sonraki temliknamelerin tarihi itibariyle sadece 4.000.000 USD temlik edebileceği alacağının bulunduğu, bununda San. ES. Limited'e yapılmış sayılması gerektiği, diğer temlik alacaklısı D.AYE. Consuting Limited Şirketi yönünden davacının 20.06.2006 tarihinde temlik edecek alacağı bulunmadığından, bu alacaklı yönünden davanın reddinin gerektiği gerekçesiyle, davacı A. K. 'un alacağını temlik etmiş bulunması nedeniyle aktif dava ehliyeti sona ermekle davacı yönünden ve temlik alacaklı D.AYE. Consulting Limited yönünden usulen, davalı E. K. aleyhindeki davanın husumet yönünden reddine, 21.522.848 USD' nin faiziyle birlikte davalı şirketten alınarak temlik alacaklısı A. K.'na verilmesine, 4.000.000 USD' nin faiziyle birlikte davalı şirketten alınarak temlik alacaklısı San. Es. Limited Şirketine verilmesine karar verilmiştir.
Karar, davacı vekili, davalı A. İnş. San. ve Tic. AŞ. vekili ile temlik alacakları San. Es. Limited ve D.AYE. Consulting Ltd. vekillerince ayrı ayrı temyiz edilmiştir.
1- Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin, tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına ve davacı tarafından taahhüt edilen işin baştan sona yurt dışında icra edilecek olması karşısında somut olayda 2007 sayılı Kanun'nun 1. maddesinin tatbik kabiliyetinin bulunmamasına, mahkeme kararının hüküm fıkrasının 6. bendinde yer alan miktara yönelik hatanın tapaj hatasından kaynaklanıp, mahallince düzeltilmesinin mümkün bulunmasına göre, davacı temlik alacaklıları San. Es. Limited, D.AYE Consulting Limited vekillerinin tüm, davalı A. İnşaat San.ve Tic. AŞ. vekilinin aşağıdaki bentlerin kapsan dışında kalan sair temyiz itirazları yerinde değildir.
2- Dava, 20.07.1996 tarihli İşbirliği Anlaşması başlıklı sözleşmeden kaynaklandığı ileri sürülen 25.522.848 USD tutarındaki alacağın davalılardan tahsili istemine ilişkindir.
Davacı A. K. ile davalı A. İnşaat AŞ. arasında 20.07.1996 tarihinde bir işbirliği sözleşmesi akdedilmiştir. Davacı anılan sözleşme uyarınca davalı şirkete Y.-N. Özerk Bölgesi Salekhard şehrinde inşaat işi sağlama borcu yüklenmiş, davalı şirket ise bunun karşılığında davacıya inşaat birim fiyatının belli bir yüzdesini ücret olarak ödemeyi taahhüt etmiştir. Davacı A. K. söz konusu sözleşmeden doğduğunu iddia ettiği alacağının 50.000 USD'lik kısmını 26.04.2005 tarihinde davaya konu etmiş, bilahare 03.10.2005 tarihinde ıslah yoluna başvurarak talep sonucunu 50.000 USD' den 25.522.848 USD' ye çıkartmıştır. Dava tarihinden sonra ancak yapılan ıslah işleminden önce alacağın 4.000.000 USD'lik kısmı dışındaki bölümünün 16.09.2005 tarihli ANLAŞMA başlıklı temlikname ile A. K. 'na temlik edildiği anlaşılmaktadır. Müddeabihin temliki ile 16.09.2005 tarihinden itibaren davacı A. K. 'un alacağın 4.000.000 USD'lik kısmı dışında kesimi için aktif taraf sıfatı sona ermiştir. Hakkı devralan devir ile başkaca bir işleme gerek kalmaksızın dava hakkını kendiliğinden kazanacağı gibi, devreden de müddeabihin temliki ile birlikte dava hakkını kendiliğinden kaybeder, yani, müddeabih devredildiği takdirde, devredildiği tarihten itibaren o mal veya hakka dayanan dava hakkı da, asıl hakka bağlı olduğundan devredilmiş sayılır. Bu durumda, davacı A. K. tarafından müddeabihin kısmi de olsa temlikinden sonra 03.10.2005 tarihinde yapmış olduğu ıslah işlemine temlik alanın icazeti dahi geçerlilik kazandırmaz. Zira, davacı A. K. 'un temlik alan A. K. 'nu davada vekalet ehliyeti mevcut değildir. Yine yapılan temlikin dosyaya geç ibraz edilmiş olması da yapılan ıslah işlemine geçerlilik kazandıramaz. Bu durumda mahkemece, davaya sadece temlik edilmeyen alacak kesimi ile sınırlı olarak devam edilmesi gerekirken, yazılı şekilde yapılan ıslah işleminin tamamına geçerlilik tanınması suretiyle yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiştir.
3- Öte yandan, davacı A. K. ile davalı A İnşaat A.Ş. arasındaki işbirliği anlaşmasının 1. maddesinde davalıya S. şehrinde toplam 81.514 m2 konut inşaat işi sağlandığı, 2. maddesinde yapılacak işin birim fiyatının 1296 USD/m2 ve toplam bedelinin 105.642.144 USD bulunduğu,3. maddesinde yapılacak bu iş için belirlenen miktarlar üzerinden davacıya komisyon ödeneceği ve nihayet 4. maddesinde 3. maddede söz edilen ödemelerin Salekhard İdaresi tarafından davalı şirkete yapılacak ödemelerden sonra bir hafta içerisinde yapılacağı kararlaştırılmıştır. Davalı A. İnşaat A.Ş. ile S. idaresi arasında öncelikle 18.04.1994 tarihli Sözleşme No: A başlıklı anlaşmanın imzalandığı bu anlaşma kapsamına göre yapılacak işin 2 aşamalı inşaat işi olduğu, inşa edilecek toplam alanın 38.500 m2 bulunduğu, birim fiyatın 920 USD/m2 ve toplam ödeme miktarının 35.420.000 USD bulunduğu, bilahare yapılan 07.06.1996 tarihli Ek-2 başlıklı sözleşme ile de, toplam inşaat alanının 81.514 m2 'ye yükseltildiği, m2 birim fiyatının 1296 USD'ye çıkartıldığı ve böylece davalı şirkete yapılacak ödemenin 105.642.144 USD'ye ulaşacağı kararlaştırılmıştır. Taraflar arasındaki İşbirliği Anlaşmasının hükümleri gözetildiğinde davacıya komisyon ödenmesi davalı şirkete Salekhard İdaresince 1296 USD/m2 üzerinden yaptığı imalat karşılığında ödeme yapılması koşuluna bağlı olup, davalı şirkete bu birim fiyat üzerinden yapılmış bir ödemenin varlığı ortaya konulmadıkça, davacının herhangi bir ücrete hak kazandığından söz etme imkanı da bulunmamaktadır. Mahkemece, davalı A. İnşaat A.Ş. 'ne ihale makamınca yapılan ödemelerin hangi birim fiyat üzerinden yapıldığı belirlenmeden, bu hususta dosyada mevcut ihale makamınca yazılan yazılar değerlendirilmeden, farazi bir takım varsayımlarla ve davaya taraf olmayan bir takım tüzel kişiliklerce inşaat işinin tamamlanıp, paranın tahsil edildiğinin bildirildiği gerekçesiyle yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiştir.
4-) Öte yandan, Borçlar Kanununun 405. maddesi uyarınca verdiği bilgi veya yürüttüğü görüşme sonucunda akdin kurulması gerçekleşirse tellal ücret e hak kazanır. Sözleşme geciktirici şarta bağlı olarak yapıldığında ücret borcu, ancak şartın gerçekleşmesi halinde doğar. Dava konusu olayda, davalı şirket ile dava dışı S. idaresi arasında imzalanan 2 no'lu ekin üst düzey makamlar tarafından onaylanmaması nedeniyle 29.1 1.1996 tarihinde idare tarafından feshedildiği, bu anlaşmanın hiçbir zaman yürürlük kazanmadığı, davalı şirkete yapılan ödemelerin tamamının m2 başına 920 USD üzerinden yapıldığı, dava dışı Belediye Yapılandırma idaresi Başkanlığının 03.05.2007 tarihli yazısı içeriğinden anlaşıldığı, yargılama esnasında dosyaya sunulan 22.09.2005 tarihli aynı makamın yazı içeriğinin 03.05.2007 tarihli yazı içeriğini tekzip etmediği, tam tersine ödemenin 18.04.1995 tarihli başlangıç kontratına uygun olarak yapıldığı bildirilmekle birbirini teyit ettiği anlaşılmaktadır. ihale makamının yer aldığı ülke mevzuatına göre, metraj ve fiyat artırımına ilişkin ek-2 nolu sözleşmenin geçerliliğinin başka bir vesayet makamının onayına tabi olması ve bu şartında gerçekleşmemiş olması halinde, davacının kurulmasına aracılık ettiği bir sözleşmeden bahsedilmesi mümkün olmadığından ve herhangi bir ücret alacağına da hak kazandığından söz edilemeyeceğinden, anılan husus değerlendirilmeden yazılı şekilde hüküm tesisi de hatalıdır.
5-) Yine, Borçlar Kanununun 405. maddesi uyarınca davacının ücret alacağının ancak davalı şirkete ödeme yapılması şartına bağlı olmasına karşın idarece davalı şirkete yapılan ödeme miktarı ve tarihleri saptanmadan, başka bir ifade ile davacının ne miktarda ücret e hak kazandığı belirlenmeden, davalı şirketin sözleşmenin kendi elinde olamayan nedenlerle ifa olanağı kalmadığını kanıtlayamadığı gerekçesiyle, alacağın tamamının varlığının sabit görülmesi de doğru olmamıştır.
6-) Davacının 26.09.2005 tarihli dilekçesi içeriğinde A. İnşaat San. Tic. A.Ş. hakkında dava değerinin ıslah ettiğimizin bildirilmesi, ıslah miktarı olan ve A. İnşaat San. Tic. A.Ş. tarafından ödenmeyen 25.472. 848 Amerikan Dolarının ... tahsiline karar verilmesidir. ibareleri yer almakta olup, bu talep, ilk dava dilekçesinde dayanılan vakıaların aynı kalması kaydıyla sadece talep sonucunun artırılması niteliğindedir. Bu durumda dilekçenin içeriği itibarıyla kısmi ıslah niteliğinde olduğu şüpheden uzak bulunmaktadır. Kısmi ıslah sadece usul işlemidir, davanın kısmen ıslahıyla yeni bir dava açılmış olmaz, bu nedenle davalının davanın kısmi ıslahı üzerine bir cevap vermesi veya beyanda bulunma zorunluluğu yoktur. Davalı tarafından açılan davaya karşı süresi içerisinde verilmiş bir cevap dilekçesi mevcut olduğundan, sonradan cevap dilekçesini ıslah etmek suretiyle zamanaşımı definde bulunmasında bir usulsüzlük görülmediğinden, davalı şirkete yapılan ödemelerin tarihlerinin belirlenerek, davalının zamanaşımı definin değerlendirilmesi gerekirken, bu hususun gözetilmemiş olması da yanlış olmuş ve kararın açıklanan nedenle dahi davalı A. inşaat A.Ş. yararına bozulmasına karar vermek gerekmiştir.
7-) Dosya içeriğinde yer alan 24.07.2001 tarihli davacı tarafından davalı A. İnşaat A.Ş. (O tarihte Ltd.Şti)'a keşide edilen ihtarnamede işbirliği anlaşmasına konu ... % 21 'lik meblağı asıl alacaklıya ödendiği ... yolundaki ibarenin ne anlama geldiği belirlenmeden, tarafların bu beyana dair diyecekleri sorulmadan noksan incelemeyle hüküm tesisi de doğru görülmemiştir.
Sonuç: Yukarıda 1 nolu bentte açıklanan nedenlerle davacı vekili ile, temlik alacaklıları San. Es. Limited, D.AYE Consulting Ltd. vekillerinin tüm, davalı A. İnşaat A.Ş. vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine, 2, 3, 4, 5, 6 ve 7 numaralı bentlerde yer alan gerekçelerle davalı A. İnşaat San. ve Tic. AŞ. vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile kararın Davalı A. İnşaat San.ve Tic. A.Ş. yararına BOZULMASINA, takdir edilen 500.00 YTL vekalet ücretinin davacı ve temlik alacaklılarından tahsili ile davalı A. İnş. A.Ş. 'ne verilmesine, temyiz harcı peşin alındığından temyiz eden davacıdan başkaca harç alınmasına mahal olmadığına, temyiz harcı peşin alındığından temyiz eden temlik alacaklılarından başkaca harç alınmasına mahal olmadığına, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz eden davalı A. İnş. San. Tic. A.Ş. 'ne iadesine, 16.11.2007 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy