(818 S. K. m. 162) (6762 S. K. m. 1301) (3095 S. K. m. 2)
Dava: Taraflar arasında görülen davada İzmir 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nce verilen 25.12.2008 tarih ve 2007/411-2008/862 Sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi Ayşe Altun tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
Karar: Davacı vekili, müvekkili sigorta şirketinin sigortalısı R... Ltd. Şti..nin kiracı olarak kullandığı ve mülkiyeti S.A.'ye ait fabrika binasının 13.8.2005 tarihli ve 7892689 poliçe numaralı Klasik Yangın Poliçesi tahtında ilk poliçede sigortalı olarak R... Ltd. Şti.. olarak, daha sonra bu poliçeye zeyilname yapılarak bu kez sigorta ettiren R... Ltd. Şti.. ve sigortalı da S.A. olarak sigortalandığını, bu binanın tapu sahibi S.A tarafından 1.1.2006 tarihli kira sözleşmesi uyarınca boya fabrikası olarak kullanılmak üzere kiralandığını, yerin R... Ltd. Şti.. isimli kiracının kullanımındayken 2.6.2006 tarihinde yangın meydana geldiğini, fabrika binasında maddi zarar oluştuğunu, zarardan öncelikle Borçlar Kanunu'nun kira sözleşmesine ilişkin hükümleri ile B.K.'nun 41, 55 ve 100. maddesi uyarınca R... İnşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti..'nin sorumlu olduğunu, bu şirketin de işyerinde çıkacak yangın sonucu üçüncü kişilere vereceği zararlarla ilgili olarak davalı Birlik Sigorta A.Ş.'ne 7.8.2005 tarihli sigorta poliçesi ile yangın mali mesuliyet sigortası teminatı ile 253.5005,00 YTL'na kadar sigorta yaptırdığını, dolayısıyla davaya konu zarardan davalı Birlik Sigorta A.Ş.'nin de sorumluluk poliçesi tahtında sorumlu olduğunu ileri sürerek, müvekkilince sigortalısına ödenen 32.317,13 YTL'nin 1.9.2006 ödeme tarihinden itibaren 3095 Sayılı Kanunun 4489 Sayılı Kanun ile değişik 2. maddesindeki faiz oranı üzerinden işleyecek faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili, 2.6.2006 tarihinde Kırobası mevkiindeki R... İnşaat Malz. San. Tic. Ltd. Şti.. isimli şirketin kullanımındaki boya fabrikasında yangın çıktığını, bina malikinin S.A., kiracısının ise R... Ltd. Şti. olduğunu, S.A.'nin kendi binasını yine kendisine ait R... Ltd. Şti..ne (şirketin yetkilisi olduğundan) kiraladığını, kiralamanın muvazaalı olduğunu, yangın sonucu emtia ve binada hasarlar oluştuğunu, yangının meydana geldiği şirketin emtiası için ise 2815715 poliçe numarasıyla müvekkili sigorta şirketine sigortalı olduğunu, şirketin binasının da davacı tarafın yangın poliçesi ile teminat altına alındığını, davacı tarafın poliçesinde sigortalı ve aynı zamanda sigorta ettirenin R... Ltd. Şti. olduğunu, bu poliçe gereği de R... Ltd. Şti..'nin hasarının davacı tarafça ödendiğini, müvekkili şirketin poliçesiyle R... Ltd. Şti'nin emtiaların a gelebilecek hasarları teminat altına alındığını, davacı tarafın, binada meydana gelen hasarlarla ilgili zarar gören şirketin bulunduğu tapu maliki S.A'ye ödeme yaptığını, bu kişiye ödenen tazminatın rücu kapsamı dışında olduğunu, yangın mali mesuliyet sigortasının zarar gören 3. şahısların zararları için söz konusu olup, sigortalının kiralayanına vereceği zararlar için ayrı bir poliçe gerektiğini, sonradan yapıldığı ileri sürülen zeyilname ile sigorta ettirenin R... Itd. Şti., sigortalı bina sahibinin ise S.A olarak belirtildiğini, bu zeyilnameyi kabul etmediklerini, davacı tarafın sigortalısı ve sigorta ettireninin R... İnş. Malz. San. Tic. Ltd. Şti.. olup, bu şirketin sahibi ve yetkilisinin S.A. olduğunu, kiracı şirket ile bina sahibinin aynı kişi olduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.
Mahkemece bilirkişi raporu ve dosya kapsamına göre, davacı Axa Oyak Sigorta AŞ'nin dava dışı sigortalısı olarak önce R... Ltd. Şti.'ni göstererek davaya konu yangın olayının meydana geldiği fabrika binasının yangın sigortası için 13.8.2005-13.8.2006 tarihleri arasında geçerli 7892689 numaralı klasik yangın poliçesi düzenlediği, bu poliçede sigortalı olarak gösterilen anılan şirketin daha sonra yapılan zeyilname ile sigorta ettiren olarak gösterildiği, sigortalı olarak ise bina sahibi S.A'nin gösterildiği, bina sahibi S.A.'nin bu binayı R... Ltd. Şti..ne kiraya verdiği, bu kiracı şirketin de 7.8.2005-7.8.2006 tarihleri arasında geçerli olmak üzere davalı Birlik Sigorta A.Ş. ile iş yeri mali mesuliyet sigortası yaptığı, fabrikada davaya konu olan yangının 2.6.2006 tarihinde meydana geldiği binanın ve bazı emtiaların zarar gördüğü, davacı sigorta şirketinin binaya gelen zarar için dava dışı sigortalısı S.A'ye ödemede bulunup ibraname alarak halefi sıfatı ile fabrika binasının kiracısı/kullanıcısı olan R... Ltd. Şti..nin yangın olayında sorumluluğu bulunduğu, ödediği bedeli bu şirketten alma hakkını saklı tutarak iş yeri mali mesuliyet sigortası ile sigorta yaptırılan davalı şirketten rücuen tahsilini istediği, davacı sigorta şirketinin dayandığı poliçede sigorta ettiren olan R... Ltd Şti'nin T.T.K. 1301. maddesi anlamında halefiyete göre dava açılacak 3. kişi konumunda olup olmadığının belirlenmesi gerekeceği, sigorta poliçesinde sigortalı ve/veya sigorta ettiren olarak yer alan kişilerin üçüncü kişi olamayacağı, ancak bu kişilerin dışındaki şahısların kendilerine rücu edilebilecek kişiler olacağı, davacı sigorta şirketinin poliçeden kaynaklanan zarar gören bina sahibi sigortalı S.A'ye yaptığı ödeme dolayısıyla S.A'nin haklarına halef olsa bile aynı poliçede S.A.'nin sigortalı ve R... Ltd. Şti.'nin de sigorta ettiren olarak yer aldığından, esasen sigortalının üçüncü kişi durumunda olmayan sigorta ettirene dönemeyeceği, dolayısıyla halefiyete dayanan bu davayı açamayacağı, alacağın temliki koşularının oluşmadığı, böylece dava dışı R... Ltd. Şti.'nin sorumlu olmadığının kabul edilmesi nedeniyle, buna bağlı olarak bu şirketin sigortacısı olan davalı sigorta şirketinin de sorumlu tutulamayacağı sonucuna varılarak davanın reddine karar verilmiştir.
Karar, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
1) Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin aşağıdaki bent dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddine oy çokluğu ile karar verilmiştir.
2) Davacı vekili, davacı şirkete yangın sigorta poliçesi ile sigortalı taşınmazda çıkan yangın sebebiyle oluşan hasar bedelinin rücuen tahsilini istemiştir.
Davacı şirket tarafından düzenlenen ... numaralı klasik yangın poliçesinde dava dışı R... İnşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti. sigortalı iken, (1) numaralı zeyilname ile sigortalı bina sahibi S.A., sigorta ettiren de R... İnşaat Malzemeleri San ve Tic Ltd Şti olarak değiştirilmiştir. S.A.'ye ait olan bina dava dışı R... İnşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti.'ne kiralanmıştır. Davalı Birlik Sigorta A.Ş. ise, sigortalısı R... İnşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti. olan Yangın Mali Sorumluluk ve 3. Şahıs Sorumluluk Teminatı da verilen ... numaralı XL İşyerim Sigorta Poliçesi ni düzenleyen sigorta şirketidir.
Kiracının zilyetliğinde iken çıkan yangında davacı şirkete sigortalı binada hasar meydana geldiği ve davacı tarafından hasar bedelinin sigortalısına ödendiği tarafların kabulündedir. 1.9.2006 tarihinde davacıdan sigorta bedelini alan S.A İbraname, Mutabakatname ve Tazminat Makbuzu başlıklı belgede ... Birlik Sigorta A.Ş. dahil ve fakat bununla sınırlı olmaksızın üçüncü şahıslara karşı olan tüm alacak ve dava haklarımı ödediği tazminat miktarı olan 32.317,00 YTL'ye kadar B.K. m.162 vd. ve T.T.K. m.1301 uyarınca Axa Oyak Sigorta AŞ'ne devir ve temlik ettiğimi gayrikabili rücu kabul ve beyan ederim demek suretiyle davaya konu olay sebebiyle sorumlu olanlardan olan 32.317 YTL tutarındaki alacağını B.K.'nun 162 ve devamı maddeleri uyarınca davacı şirkete temlik etmiştir. Bu durumda davacı şirketin sigorta ilişkisi dışında alacağın temliki hükümlerine göre talep hakkı bulunması nedeniyle, mahkemece işin esasına girilerek, sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçeyle davanın reddedilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple davacı yararına bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan sebeplerle davacı vekilinin sair temyiz itirazlarının oy çokluğu ile reddine, (2) numaralı bentte açıklanan sebeplerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulüyle kararın davacı yararına BOZULMASINA, ödenen temyiz peşin harcın istemi halinde temyiz edene iadesine, 8.4.2011 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY
Davacı vekili, davacı şirkete Yangın Sigorta Poliçesi ile sigortalı taşınmazda çıkan yangın sebebiyle oluşan hasar bedelinin rücuan tahsilini istemiştir.
Davacı şirket tarafından düzenlenen ... numaralı Klasik Yangın Poliçesi'nde dava dışı R... İnşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti.. sigortalı iken, (1) numaralı zeyilname ile sigortalı bina sahibi S.A, sigorta ettiren de R... İnşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti.. olarak değiştirilmiştir. S.A'ye ayrılan bina dava dışı R... İnşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti..'ne kiralanmıştır. Davalı Birlik Sigorta A.Ş. ise, sigortalısı R... İnşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti.. olan Yangın Mali Sorumluluk ve 3. Şahıs Sorumluluk Teminatı da verilen 2815715 numaralı XL İşyerim Sigorta Poliçesi 'ni düzenleyen sigorta şirketidir.
Mahkemece, dava dışı R... İnşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti..'nin davacı Axa Oyak Sigorta şirketine yaptırdığı (13.8.2005-13.8.2006 tarihleri arasında geçerli olan) Klasik Yangın Poliçesrnde sigorta ettiren olduğunu, bu sebeple sigorta ilişkisinde üçüncü kişi durumunda olmadığını, dolayısıyla T.T.K.nun 1301. maddesi kapsamında davacının halefiyet hakkı bulunmadığını, diğer taraftan alacağın temliki şartlarının da oluşmadığı gerekçeleri ile davanın reddine karar verilmiştir.
Dairece, 1.9.2006 tarihinde davacıdan sigorta bedelini alan S.A'nin 31.317,00 YTL alacağını B.K.nun 162 vd., T.T.K.nun 1301. maddesi uyarınca Axa Oyak Sigorta Şirketi'ne temlik ettiğini, bu temlikin geçerli olduğunu buna göre işin esasının incelenmesi gerektiğinden bahisle karar bozulmuş, ancak sayın çoğunlukça Reksan İnşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti..'nin sigorta ettiren sıfatından dolayı üçüncü kişi durumunda olmadığı kabul edilmiştir.
Oysa ki R... İnşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti.. sigorta ilişkisinde üçüncü kişi durumundadır. Şöyle ki; başkası hesabına sigorta, sigorta ettirenin, üçüncü kişi ya da kişilerin (sigortalı) sigortalanabilir menfaatlerini onların lehine sigortaladığı sigortalardır. Başkası hesabına sigortada, sigortalının sigorta himayesine kavuşabilmesi için bu güvencenin kaynağını teşkil eden sözleşmenin kuruluşuna iştirak etmesi şart değildir. Sigorta himayesi, başkası hesabına sigortanın B.K.'nun 111. maddesi anlamında üçüncü kişi lehine sözleşme niteliği gereği sigortalının iradesinden bağımsız olarak meydana gelir. Şüphesiz, sigortalının kendi lehine oluşan edimi reddetme hakkı vardır. Başkası hesabına sigortanın söz konusu olması halinde, denizcilik rizikolarına karşı sigortalarda sigortalının uğradığı zarar, T.T.K.nun 1445 vd. hükümleri dairesinde giderilmesi gerekir. Söz konusu hükümler, T.T.K.'nun 1264. maddesinin 1. fıkrası uyarınca kara sigortalarında da kıyasen uygulanır. Buna göre, sigortalı başkası hesabına yapılan sigortada sigorta mukavelesinden doğan haklar sigortalıya aittir (T.T.K. madde 1445/1,c 1). Söz konusu hüküm, sigortalının sigortacı karşısında zararının giderilmesi talebiyle ilgili olarak maddi hak sahibi olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, söz konusu alacağın sigortacıya karşı ileri sürülebilmesi hususunda kural olarak sigorta ettiren yetkilidir (T.T.K. madde 1445/11). Bu hükme göre, sigortalı, sigorta ettirenin muvafakati olmaksızın ancak poliçe elinde bulunduğu takdirde hakları üzerinde tasarruf edebileceği gibi, bu hakları mahkemede iddia edebilir. Bu hükümler incelendiği takdirde kanun koyucunun bilinçli olarak sigorta ettiren ve sigortalı ayrımına gittiği görülmektedir. Sigorta ettirenin T.T.K.'nun 1446. maddesi hükmü dairesinde sigortacıdan sigorta tazminatını tahsil etmesi durumunda, tahsil ettiği miktarı sigortalıya ödemek zorundadır. Sigorta ettirenin bu yükümlülüğü, sigortalı ile akdettiği sözleşme uyarınca başkası hesabına sigorta sözleşmesi akdetme yükümlülüğünden bağımsız olarak anılan hükümlerin tesis ettiği sigorta ettiren ile sigortalı arasında kanuni yedi emin ilişkisinden kaynaklanmaktadır. Şüphesiz, -TTK. madde 1447 hükmü hariç- sigorta ettirenin, maddi açıdan sigortalıya ait sigorta tazminatını yedinde tutmaya yetkili olduğunu kabul etmek, zenginleşme yasağı ilkesine de aykırılık teşkil edecektir. Sigortacı, başkası hesabına sigorta sözleşmesi gereği sigortalının zararını giderecek olursa, sigorta ettirenin sorumluluk menfaatini de doğrudan doğruya güvence altına almış olmaz. Bunun sonucu olarak, başkası hesabına sigortada sigortalının sigorta ettirene karşı sahip olduğu tazminat alacağının yukarda anılan halefiyete ilişkin hükümler dairesinde sigortacıya intikal edip etmeyeceği sorunu gündeme gelmektedir.
Başkası hesabına sigortada sigortacının sigortalıya sigorta tazminatını ödemesiyle sigortalının sigorta ettirene karşı olan tazminat alacağının sigortacıya yukarda zikredilen halefiyet hükümleri uyarınca intikali, sigorta tazminatının ödenmesiyle malik sigortalının sigorta ettirene karşı sorumluluk hükümleri dairesinde sahip olduğu tazminat alacağının sona ereceğinden bahisle peşinen reddedilemez. Zira T.T.K.'nun 1301 ve 1361. maddeleri hükümleri sigortacının rücudan feragati hariç sigortadan zarar veren şahsın yararlanamayacağı esası üzerine kaleme alınmıştır. Kanun koyucu da söz konusu hükümlerde, sigorta tazminatının ödenmesine rağmen sigortalının sorumluluk hükümlerinden kaynaklanan tazminat alacağının devam edeceği esasından hareket etmektedir. Dolayısıyla, sigortalının sigorta ettirene karşı tazminat alacağı devam edeceğinden meydana gelen zarar dolayısıyla çifte tazminat alma ihtimali doğacaktır ki, halefiyete ilişkin hükümlerin öngörülüş amaçlarından biri de bu şekilde ortaya çıkan zenginleşme ihtimalini ortadan kaldırmaktır.
Sigortalıya sigorta tazminatını ödeyen sigortacının onun sigorta ettirene karşı olan tazminat alacağına halef olamayacağı iddiası kara sigortalarında T.T.K.'nun 1301. maddesinin lafzına, yani hükümde geçen Sigorta ettiren kimsenin ifadesine dayandırılabilirse de T.T.K. madde 1361 de kanun koyucunun açıkça sigorta ettiren ifadesi yerine sigortalı tabirine yer verdiği gözden kaçırılmamalıdır. Belirtmek gerekirse, kara sigortalarında da T.T.K. madde 1301'in lafzı, sigorta ettirenin, sigortacının halefiyete binaen rücu edebileceği üçüncü kişi sayılamayacağı iddiasına dayanak teşkil etmemelidir. Mehazları farklı olan bu iki hükümden T.T.K. madde 1301'de açıkça sigorta ettirenden söz edilmesi, kanun koyucunun kendi hesabına sigortayı kural kabul etmesinden kaynaklanmaktadır. Bu sebeple, T.T.K. madde 1301'de kanun koyucunun üçüncü kişiden yalnızca sigorta sözleşmesini akdetmemiş olan kişiyi (yani sigorta ettiren olmayan) kişiyi kasdettiği sonucu çıkarılamaz. Aksi takdirde, örneğin, nakliyeci sigorta ettirenin akdettiği taşıma sorumluluk sigortası ile hem kendini hem de başkası hesabına sigorta ile sürücüsünün sorumluluğunu sigorta ettirmesi halinde, sigortacıya, taşımadan dolayı taşıyıcının taşıtana olan sorumluluğunu tazmin ettikten sonra sigorta sözleşmesini akdetmemiş olan fakat sorumluluk menfaati sigortalanmış olan sigortalıya (Sürücü) rücu etme imkanı bahşedilmiş olur. Sonuç olarak T.T.K.madde 1301'de sözü edilen üçüncü kişi kavramını sigorta sözleşmesini akdetme eyleminden bağımsız olarak değerlendirmek gerekir. Hükümde geçen üçüncü kişi kavramı, menfaati sigorta edilmeyen kişi şeklinde anlaşılmalıdır. T.T.K. madde 1361'de bu sebeple açıkça sigortalı kavramına yer verilmiştir. Dolayısıyla, T.T.K.madde 1361'de ifade edilen üçüncü kişi, sigortalı dışındaki, yani menfaati sigorta edilmeyen kişi dışındaki kişilerdir. Dolayısıyla bir kişi, sigorta sözleşmesini akdetmiş olsa bile kendi menfaatini sigortalatmamışsa üçüncü kişi sayılmalıdır. Sigorta ettiren dahi olsa sigortacı menfaati sigorta edilmeyen kişiye T.T.K. madde 1301 veya T.T.K. madde 1361 uyarınca rücu edebilecektir.
Somut olayda R... İnşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti.. kiracı olarak kendi sorumluluğunu davalı Birlik Sigorta A.Ş.'ne Yangın Mali Sorumluluk ve 3. Şahıs Sorumluluk Teminatı da veren XL İşyerim Sigorta Poliçesini yaptırmış olduğundan davalı sigorta şirketine karşı dava açılması mümkündür. Bu sebeple bozma ilamının (1) numaralı bendindeki sayın çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy