ÖZET: ŞİKAYETE TABİ OLUP TCK’NIN 132. VE 134. MADDELERİNDE YER ALAN HABERLEŞMENİN VE ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİNİ İHLAL SUÇLARI ÖLEN KİŞİLER İÇİN DÜŞÜNÜLEMEYECEĞİ GİBİ, YAYINLANAN MEKTUPLARDA, MÜTEVEFFANIN MİRASÇISI MÜŞTEKİLERİN ÖZEL HAYATLARINA İLİŞKİN BİLGİNİN DE BULUNMADIĞI ANLAŞILDIĞINDAN HABERLEŞMENİN VE ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİNİ İHLAL SUÇUNUN UNSURLARI OLUŞMAMAKTADIR.
AYRICA; 5846 SAYILI KANUN’UN 85/1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ DÜŞÜNÜLSE BİLE, AYNI FIKRADA YER VERİLEN “MEĞER Kİ, YAZANIN ÖLÜMÜNDEN İTİBAREN ON YIL GEÇMİŞ BULUNSUN.” HÜKMÜ NAZARA ALINDIĞINDA 1975 YILINDA ÖLEN MURİS BAKIMINDAN MADDEDE ÖNGÖRÜLEN SÜRE DOLDUĞUNDAN ŞÜPHELİNİN EYLEMİ BU MADDE KAPSAMINA GİRMEZ.
ŞÜPHELİNİN MEKTUPLARI YAYINLAMASI EYLEMİNİN DE; MÜZAYEDEYİ YAPAN ŞİRKETTEN DİJİTAL ORTAMDA TEMİN EDİLEN MEKTUP KOPYALARININ YAYINLANMASI VE ASILLARININ BULUNMAMASI NEDENİYLE 2863 SAYILI KANUN’UN 23/SON MADDESİ KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLEMEYECEĞİ GÖZETİLMELİDİR.
Mektupların izin alınmaksızın yayınlanması suçundan şüpheli M.Gökhan hakkında yapılan soruşturma evresi sonucunda Beyoğlu Cumhuriyet Başsavcılığı’nca düzenlenen 12.08.2009 tarihli ve 2009/15800 soruşturma, 2009/8121 sayılı kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılan itirazın reddine ilişkin mercii (Bakırköy Birinci Ağır Ceza Mahkemesi Başkanlığı)’nca verilen 09.09.2009 tarihli ve 2009/277 değişik iş sayılı kararı kapsayan dosya incelendi.
İstanbul Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü’ne bağlı Kaçakçılık Büro Amirliği görevlileri tarafından tarihi eser kaçakçılığını önlemek amacıyla yapılan çalışmalar sırasında, A… A.Ş. adlı müzayede şirketinin 09.11.2008 tarihinde S…otel’de gerçekleştireceği 254. müzayedeye ait katalog incelendiğinde, “Mustafa Kemal Atatürk’ün eşi Latife Hanım’a ve Latife Hanım’ın Mustafa Kemal Atatürk’e yazdığı çok özel mektuplar” başlığı altında toplam 7 adet el yazması mektubun satışa çıkarıldığının tespit edilmesi üzerine ilgili şahıslar hakkında soruşturma başlatıldığı, İstanbul İkinci Sulh Ceza Mahkemesi’nin 30.10.2008 tarihli ve 2008/1441 müteferrik sayılı kararına istinaden bahsi geçen işyerinde yapılan aramada 9 sayfadan oluşan 7 adet mektuba el konulduğu, bilahare 03.11.2008 tarihli tutanak ile söz konusu belgelerin Genelkurmay Başkanlığı Askeri Müze ve Kültür Sitesi Komutanlığı’na teslim edildiği, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nca yürütülen soruşturma sırasında bu kez anılan mektupların H… Gazetesi’nin 01.03.2009 ve 02.03.2009 tarihli nüshalarında şüpheli M.Gökhan tarafından izinsiz yayınlanması sebebiyle Latife Hanım’ın mirasçılarından G.Ayşe vekili tarafından yapılan şikayet üzerine aynı dosya üzerinden soruşturma başlatıldığı,
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nca soruşturma dosyası tefrik edilerek, mektupları A… A.Ş. müzayede şirketine getiren Sinan isimli şahıs ile anılan şirketin yetkilileri H.Turgay ile Erdoğan haklarında, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na aykırılıktan kamu davası açıldığı, şüpheli M.Gökhan hakkında ise özel hayatın ve haberleşmenin gizliliğini ihlal suçlarından soruşturma yapılmak üzere dosyanın yetkili Beyoğlu Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderildiği, yapılan soruşturma sonucunda, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 85/1. maddesinde yer alan, “Eser mahiyetinde olmasa bile, mektup, hatıra ve buna benzer yazılar yazanların ve bunlar ölmüş ise 19. maddenin birinci fıkrasında yazılı kimselerin muvafakati olmadan yayınlanamaz. Meğer ki, yazanın ölümünden itibaren on yıl geçmiş bulunsun.” şeklindeki düzenlemeye atıfta bulunularak, Mustafa Kemal Atatürk ve eşi Latife Hanım’ın ölümlerinin üzerinden 10 yıldan fazla süre geçtiğinden bahisle şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği anlaşılmış ise de,
Konuya ilişkin mevzuat incelendiğinde, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun, “Korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıkları” başlıklı 23. maddesinin 1. fıkrası (b) bendinde yer alan, “Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle, Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna ait tarihi değer taşıyan belge ve eşyalar, Mustafa Kemal ATATÜRK’e ait zati eşya, evrak, kitap, yazı ve benzeri taşınırlar” şeklindeki düzenlemeye göre, maddede belirtilen varlıkların süresiz koruma altında olduğunun anlaşıldığı,
Diğer yandan 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 85/1. maddesinde yer alan, “Eser mahiyetinde olmasa bile, mektup, hatıra ve buna benzer yazılar yazanların ve bunlar ölmüş ise 19. maddenin birinci fıkrasında yazılı kimselerin muvafakati olmadan yayınlanamaz. Meğer ki, yazanın ölümünden itibaren on yıl geçmiş bulunsun.” ve anılan maddenin 2. fıkrasında yer alan, “Mektuplar birinci fıkradaki şartlardan başka muhatap veya muhatap ölmüş ise 19. maddenin birinci fıkrasında yazılı kimselerin muvafakati olmadan yayımlanamaz; meğer ki, muhatabın ölümünden itibaren 10 yıl geçmiş bulunsun.” şeklindeki düzenlemelerden anlaşılacağı üzere, maddede belirtilen mektup, hatıra ve buna benzer yazıların yayınlanmasının belirli şartlar dahilinde mümkün bulunduğu,
Keza anılan maddenin atıfta bulunduğu 19. madde incelendiğinde de, 1. fıkrasında, “Eser sahibi 14 ve 15. maddelerin birinci fıkralarıyla kendisine tanınan salahiyetlerin kullanılış tarzlarını tespit etmemişse yahut bu hususu herhangi bir kimseye bırakmamışsa bu salahiyetlerin ölümünden sonra kullanılması, vasiyeti tenfiz memuruna; bu tayin edilmemişse sırasıyla sağ kalan eşi ile çocuklarına ve mansup mirasçılarına, ana-babasına, kardeşlerine aittir.” şeklinde, 2. fıkrasında ise, “(Değişik fıkra; 03/03/2001 - 4630/12. md.) Eser sahibinin ölümünden sonra yukarıdaki fıkrada sayılan kimseler eser sahibine 14, 15 ve 16. maddelerin üçüncü fıkralarında tanınan hakları eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl kendi namlarına kullanabilirler.” biçimde düzenlemelere yer verildiği,
Yine 5846 sayılı Kanun’un 85/3. maddesinde yer alan “Yukarıdaki hükümlere aykırı hareket edenler hakkında Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi ve Türk Ceza Kanunu’nun 132, 134, 139 ve 140. maddeleri hükümleri uygulanır.” Biçimdeki düzenleme ile eylemin müeyyidesinin de gösterildiği,
Somut olayda dosya kapsamında bulunan, Genelkurmay Başkanlığı Askeri Müze ve Kültür Sitesi Komutanlığı’nın 05.11.2008 tarihli ve 7820-443-08 MÜZ. GRB. sayılı yazısına ekli ekspertiz raporuna göre, söz konusu mektupların özel hayat ile ilgili bilgiler içerdiği ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 23/b maddesi ile 30 Eylül 1984 tarihli ve 18531 sayılı Askeri Müzeler Yönetmeliği’nin 9/1. maddesi kapsamında “müzelik nitelikte, tasnif ve tescile tabi” özellik taşıdığının ve belirtilen Yönetmeliğin 15/7. maddesi gereği, “Atatürk’e ait zati eşya, evrak, kitap, yazı, belge ve Atatürk ile ilgili diğer eserler” kapsamında olduğunun belirtilmiş olması karşısında,
Delillerin kamu davasının açılmasını gerektirir nitelikte bulunduğu ve bu delillerin mahkemesince takdir ve değerlendirilmesi gerektiği gözetilmeksizin, itirazın kabulü yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü 27.06.2010 gün ve B.03.0.CİG.0.00.00.04-105-34-4857-2010/7933/ 42613 sayılı kanun yararına bozma talebine atfen, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 12.07.2010 gün ve 2010/165853 sayılı tebliğnamesi ile Daireye ihbar ve dava evrakı tevdii kılınmakla,
Dosya incelenerek gereği düşünüldü:
Şüpheli M.Gökhan hakkında yazı yazdığı H… Gazetesi’nde 3 gün süreyle Mustafa Kemal ATATÜRK ile eski eşi Latife Uşaklıgil’e ait 7 adet mektubun günümüz Türkçesine çevrilerek yayınlanması ve Latife Uşaklıgil mirasçılarının şikayetçi olması üzerine yapılan soruşturma sonunda Beyoğlu Cumhuriyet Başsavcılığı 12.08.2009 tarih ve 2009/15800-8121 sayılı kovuşturmaya yer olmadığına dair kararına yapılan itirazı inceleyen Bakırköy Birinci Ağır Ceza Mahkemesi 09.09.2009 tarih ve 2009/277 değişik iş sayılı kararı ile itirazın reddine karar vermiştir. Adalet Bakanlığı’nca “delillerin kamu davasını açılmasını gerektirir nitelikte bulunduğu ve bu delillerin mahkemesince takdir ve değerlendirilmesi gerektiği” ve böylece itirazın kabulü ile kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kaldırılması gerekçesiyle itiraz merciinin kararının kanun yararına bozulması talep edilmiştir.
Şüphelinin müştekilerin murisine ait mektupları yayınlamasını yürürlükte olan mevzuat bakımından değerlendirilmesi aşağıdaki başlıklar altında yapılabilir:
1- TCK’nın 130. maddesinde belirtildiği şekilde ölen kişinin hatırasına hakaret,
2- TCK’nın 132. maddesindeki haberleşmenin gizliliğini ihlal ve 134. maddesindeki özel hayatın gizliliğini ihlal,
3- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 85. maddesi kapsamında fotoğrafların korunması,
4- 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 23. maddesine aykırılık.
Muris Latife Uşaklıgil’in Atatürk’e yazdığı mektupların yayınlanmasında şüpheli yazar tarafından ölen kişinin hatırasına hakaret oluşturacak bir ifadenin bulunmamış olması karşısında sadece mektupları yayınlamanın belirtilen kapsamda değerlendirilemeyeceğidir.
Haberleşmenin ve özel hayatın gizliliğini ihlal bakımından da bakıldığında şikayete tabi bir suç olan TCK’nın 132. ve 134. maddelerinde yer alan suçların ölen kişiler için düşünülemeyeceğidir. Bunun yanında müteveffa muris Latife Uşaklıgil’in mirasçısı müştekilerin de özel hayatlarına ilişkin bilginin yayınlanan mektuplarda da bulunmadığı açıktır. Dolayısıyla belirtilen maddelerde haberleşmenin ve özel hayatın gizliliğini ihlal suçunun da unsurları oluşmamaktadır.
5846 sayılı Kanun’un 85/1. maddedeki “Eser mahiyetinde olmasa bile, mektup, hatıra ve buna benzer yazıların” yayınlanamayacağı hükmünün ihlal edildiği düşünülse bile, aynı fıkrada “Meğer ki, yazanın ölümünden itibaren on yıl geçmiş bulunsun.” hükmü nazara alındığında 1975 yılında ölen muris bakımından maddede öngörülen süre dolduğundan şüphelinin eylemi bu madde kapsamında da değerlendirilemeyecektir.
Şüphelinin mektupları yayınlaması eylemi 2863 sayılı Kanun’un 23/son maddesi bakımından incelendiğinde bu kapsama girmeyeceği açıktır. Çünkü belirtilen maddede “Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle, Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna ait tarihi değer taşıyan belge ve eşyalar, Mustafa Kemal ATATÜRK’e ait zati eşya, evrak, kitap, yazı ve benzeri taşınırlar.” koruma altına alınmıştır. Asılları elinde bulunmayan, müzayedeyi yapan A… A.Ş.’den dijital ortamda temin ettiği mektup kopyalarını yayınlamış olması karşısında şüphelinin eyleminin bu madde kapsamında değerlendirilemeyeceği gibi, A… A.Ş. görevlileri hakkında da İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 15.06.2009 tarihli iddianamesi ile 2863 sayılı Kanun’a muhalefetten kamu davası açılmış olup, ayrıca itiraza konu soruşturmada şüpheli hakkında bu kapsamda bir işlem yapılmadığı da açıktır.
İzah edilen gerekçelerle kanun yararına bozma talebine dayanılarak düzenlenen tebliğnamedeki bozma isteği yerinde görülmediğinden Bakırköy Birinci Ağır Ceza Mahkemesi’nin 09.09.2009 tarih ve 2009/277 değişik iş sayılı itirazın reddine ilişkin kararın kaldırılmasına dair talebin CMK’nın 309. maddesi gereğince REDDİNE, dosyanın gereği için mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na TEVDİİNE; 18.01.2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy