(3533 S. K. m. 1) (233 S. KHK. m. 4)
Dava: Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde taraflar avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.
Karar: Davacı Maliye Hazinesi gümrük sahası içinde bulunan biri satış mağazası diğeri depo olarak kullanılan taşınmazları 3 yıl süre ile davalıya kiraya verildiğini davalı kiracının gününden önce kiralananı boşalttığını kira sözleşmesi genel şartları uyarınca davacı idarenin tazminat hakları doğduğunu hesap edilen tazminat ve kira bedelinin ödenmediğini ileri sürerek dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir.
Davalı, kira sözleşmesinin devamının kurum açısından zarar oluşturduğunu daha fazla zarara uğramamak için mecuru tahliye ettiğini kira sözleşmesi genel şartlar bölümüne göre sorumlu olmayacaklarını bildirerek davanın reddini istemiştir.
Mahkemece tarafların 3533 sayılı yasa hükümlerine tabi kurum olduğu açıklanarak davaya hakem sıfatıyla bakılması gerekeceği nedeniyle görev yönünden reddine karar verilmiş, hüküm davacı ve davalı vekilleri tarafından temyiz edilmiştir.
3533 sayılı yasanın birinci maddesinde umumi mülhak ve hususi bütçelerle idare edilen daire ve belediyelerle sermayesinin tamamı devlete veya belediyeye ya da husus idarelere ait olan daire ve müesseseler arasında çıkan ihtilafları adliye mahkemelerinin vazifesi dahilinde bulunanların bu kanunda yazılı tahkim usulüne göre halledileceğini hükme bağlamıştır.
Davacı Maliye Bakanlığı'nın yukarıda açıklanan yasada tanımı yapılan kurumlardan olduğu yönü tartışmasızdır. Uyuşmazlık davalı durumda bulunan Tekel Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğü'nün hukuki niteliğinden kaynaklanmaktadır. Davalı kurumun 233 Sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin ekinde yer alan listeye göre Kamu İktisadi Kuruluşu olduğu anlaşılmaktadır. Anılan kararnamenin kapsam ve amacını açıklayan Birinci Maddesinde İktisadi Devlet Teşekkülleri ile Kamu İktisadi Kuruluşlarının kararnamenin kapsamında olduğunu belirlemiş ve bunların özerk bir tarzda ve ekonominin kurullarına göre yönetilmeleri gerektiği vurgulanmıştır. Davalı kuruluşun sermayesinin tamamının devlete ait olduğu, tekel niteliğindeki mal ve hizmetlerin kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulduğu ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler yönünden imtiyaz sayılan kamu iktisadi teşebbüsü olduğu da açıklanmıştır. Anılan kararnamenin 4. maddesinde ise tüzel kişiliğe sahip olan bu teşebbüslerin kanun hükmünde kararname ile saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabi olduğu belirlenmiştir. Bu açıklamalar karşısında davalı kuruluşun kanun hükmünde kararnamenin kapsamında kalan Kamu İktisadi Kuruluşu (KİK) olduğu tartışmasızdır. Yukarıdaki açıklamaların değerlendirilmesi sonucu bu teşebbüsler arasında çıkacak uyuşmazlıklar ile bu teşebbüslere karşı kamu tüzel kişileri ile kamu kuruluşlarınca açılacak davaların özel hukuk hükümlerine tabi olacağı anlaşılmaktadır. Açıklanan bu nedenlerle davalının 3533 sayılı yasada belirtilen ve zorunlu tahkime tabi kuruluşlardan sayılmayacağı anlaşıldığından taraflar arasındaki uyuşmazlığın genel hükümlere göre mahkemelerce incelenip sonuçlandırılması gerekir. Değinilen bu yönlerin gözardı edilmesi sonucu görevsizlik kararı verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma sebebidir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenlerle taraf vekillerinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, bozma sebebine göre sair delillerin incelenmesi gerek olmadığına, peşin harcın istek halinde iadesine, 15.05.2000 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy