(818 S. K. m. 101, 106) (2004 S. K. m. 67) (743 S. K. m. 703)
Dava: Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği düşünüldü:
Karar: Davacı Hazine 144 ada 8 parselde adına tapuda kayıtlı bulunan taşınmaz 49 yıl süre ile davalı Kurum lehine irtifak hakkı tesis edildiğini, üçüncü üç yıllık dönemin ( 7 yıl ) kullanım bedelinin ödenmesi için davalıya tebligat yapıldığını, davalı kurumun ise 28.8.1996 tarihinde söz konusu taşınmaza ihtiyaçları kalmadığını kendilerine bildirdiğini davalı kurumun talepleri 12.1.1999 tarihinde kabul edilip davalı lehine tesis edilen irtifak hakkının bu tarihte terkin edildiğini terkin tarihine kadar hesaplanan irtifak hakkı bedeli 57.863.640.000 TL. gecikme zammı olan 85.118.104.000 TL. toplamı 142.921.744.000 TL.nin yasal faizi ile birlikte tahsilini istemiştir.
Davalı, dava konusu taşınmazı hammadde stok sahası olarak kullandıklarını Seka'nın selüloz tesislerini kapatması sonucu bu yere ihtiyaçlarının kalmadığını durumu, ikinci üç yılın sonunda davacı idareye bildirdiklerini bedelin yüksek olduğunu ileri sürerek davanın reddini dilemiştir.
Mahkemece davanın reddine karar verilmiş hüküm hazine tarafından temyiz edilmiştir.
1- Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle delilerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre davacının sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.
2- Davalının davacı hazine adına tapuda kayıtlı 144 ada 44 parsel sayılı taşınmazı 49 yıllığına lehine irtifak hakkı tesis edilmek suretiyle 19.7.1990 tarihinde kiraladığı davalının 2 dönem sonuna kadar irtifak hakkı bedelini ödediği, bu dönemin sonunda davaya konu sahaya ihtiyaçlarının kalmadığından 28.5.1996 tarihinden itibaren irtifaka konu sözleşmeden vazgeçildiğinin ve dolayısıyla herhangi bir bedel ödemeyeceğini 28.8.1996 tarihte davacı idareye bildirdiği, davacının irtifak hakkını 12.1.1999 tarihinde terkin ettiği tarafların kabulündedir. Taraflar arasındaki uyuşmazlık 3.dönemin başlangıcı 28.8.1996 tarihi ile irtifakın terkin edildiği 12.1.1999 tarihleri arasındaki irtifak bedelleri ile bunların gecikme zammının istenip istenemeyeceğinden kaynaklanmaktadır.
Taraflar arasında düzenlenen taahhüt senedi davalıya fesih hakkı vermemekte olup senedin 9. maddesi sözleşme hükümlerine uyulmaması halinde davacı idareye fesih yetkisi vermektedir. Kullanım bedeli ile ilgili 6 maddenin a bendine göre ilk üç yıldan sonraki ikinci ve izleyen üç yılık dilimlerin kullanım bedelinin yeniden takdir edileceği ara yılların artış oranlarının ise devlet ihaleleri genelgesindeki artışlara göre yapılacağını açıkladıktan sonra aynı maddenin son fıkrasında "belirlenen ilk yıl kullanım bedeli taahhütnamenin imzasından önce ikinci ve izleyen yıllar kullanım bedelleri ise her yıl aynı tarihte peşin olarak ilgili Maliye dairesine yatırılacaktır" hükmünü getirmiştir. Aynı maddenin b bendi gecikme cezası ile ilgili olup c bendi ise "kullanım bedelleri üst üste iki kere veya bir takvim yılı içinde üç kez zamanında ödemeyenin hakkı iptal olunur" hükmünü getirmiştir.
Somut olayda davalı tarihsiz ancak davacı idareye 28.8.1996 tarihinde ulaşan 8445 sayılı yazı ile 28.8.1996 tarihi itibariyle irtifaka konu yere ihtiyaçları bulunmadığından irtifak hakkından vazgeçtiklerini bildirmiş olup davacı idare Tapu Sicil Müdürlüğüne yazdığı 8.1.1999 tarihli yazı ile taahhüt senedinin az yukarıda açıklanan 6/c bendi gereğince kiralar ödenmediğinden kurulan irtifak hakkının terkinini istemiştir. Taahhüt senedinin 9 maddesi sözleşme hükümlerine uyulmaması halinde davacı idareye tek taraflı fesih hakkı tanımaktadır. İdare bu maddeye dayanan fesih hakkını kullanırken ayrı sözleşmenin 6/c bendine dayanarak sözleşmeyi fesih ederek irtifak hakkının terkini istemiştir. Sözleşmenin 6/c maddesi kullanım bedelinin ödenmemesi halinde idareye iptal hakkı tanıdığına göre davalı irtifak hakkından vazgeçtiğini yeni dönem kullanım bedelinin yatırılacağı son gün yaptığından o tarihten başlayan ilk yıl irtifak hakkı kira bedelinden ve bunun gecikmesinden doğan gecikme zammından sorumludur. Davalı irtifak hakkından vazgeçtiği bundan böyle kullanım bedeli ödemeyeceğini bildirdiğine göre temerrüt gerçekleşmiş olup, hazinenin 1997 yılında başlayarak 3. dönemin 2 yıllından önce sözleşmeyi fesih edip irtifak hakkının terkini istemesi gerekirken taahhüt senedinin 6/c ve 9 maddeleri gereğince hakkını 12.1.1999 tarihine kadar geciktirmesi kendi kusurundan kaynaklandığından 3.dönemin ilk yılı dışında herhangi bir hak talep edemez. Değinilen bu yönler gözetilmek suretiyle üçüncü dönemin ilk yıl irtifak bedeli ile bunun gecikme zammı hesaplattırılıp davanın kısmen kabulüne karar verilmesi gerekirken davanın reddi usul ve yasaya aykırı olup hükmün bozulması gerekir.
Sonuç: Birinci bent gereğince davacının sair temyiz itirazlarının reddine, ikinci bentte açıklanan nedenlerle temyiz olunan hükmün temyiz eden davacı yararına BOZULMASINA, 8.3.2002 gününde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy